USD485.28
EUR562.25
RUB7.40
  •  Երևան 
    ... °C
  •  Գյումրի 
    ... °C
  •  Աբովյան 
    ... °C
Դեբորա Վոլդման և ՀՊԿՆ / Debora Waldman & NCOA
 

«Մի անհատը, մի բանաստեղծությունը հաճախ ավելի հզոր ուժ են ունենում, քան տասը ռումբը կամ տասը տանկը»

«Մի անհատը, մի բանաստեղծությունը հաճախ ավելի հզոր ուժ են ունենում, քան տասը ռումբը կամ տասը տանկը»
16.02.2018 | 12:27

«Իրատեսի» հյուրը ՀԳՄ նախագահ ԷԴՎԱՐԴ ՄԻԼԻՏՈՆՅԱՆՆ է: Նա վերջերս հյուրընկալվեց Բուլղարիայում՝ մասնակցելով Պեյո Յավորովի 140-ամյակին նվիրված տոնակատարությանը: Մեր զրույցը հիմնականում անդրադարձ է այդ այցին:

«ՄԵԾ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ ԵՎ ՀԱՅԱՍԵՐ ՊԵՅՈ ՅԱՎՈՐՈՎԻ ՀՈԲԵԼՅԱՆԸ»


-Պարոն Միլիտոնյան, Պեյո Յավորովի և հայ ժողովրդի փոխադարձ կապն անքակտելի է: Նա եղել է 1890-ականների հայկական ջարդերի համարձակ քննադատողներից, գրել է «Հայերը» բանաստեղծությունը, Երևանում ունենք նրա անունը կրող, նրա հիշատակը պահող դպրոց, նրա հուշարձանը Սոֆիայում կրում է «Երախտագետ հայ ժողովրդից» մակագրությունը: Այս ամենին ի՞նչ հավելվեց Ձեր այցով և մասնակցությամբ նրա 140-ամյակի տոնակատարությունների շարքին:
-Մեծ բանաստեղծի և հայասերի հոբելյանը նշվեց Բուլղարիայում՝ հունվարի 12-16-ին, որին ես մասնակցեցի Բուլղարիայի սլավոնական գրականության և արվեստի ակադեմիայի հրավերով: Մինչ այդ Բուլղարիայում հրատարակվել էր Պեյո Յավորովի գիրքը՝ երեք առաջաբանով, որոնցից մեկի հեղինակը ես եմ: Գրքում զգալի տեղ ունի հայկական բաժինը: Զետեղված է «Հայերը» բանաստեղծությունը՝ տարբեր լեզուներով: Գրքում տպագրվել են Գևորգ Էմինի, Համո Սահյանի, Սիլվա Կապուտիկյանի հայերեն թարգմանություններից: Ռուսերեն թարգմանել է Գուրգեն Բարենցը: Թարգմանիչներից մի քանիսը հրավիրված էին մասնակցելու հոբելյանին: Գրքում զետեղված են նաև Յավորովի ու հայերի առնչությունների մասին բուլղար գրողների խոսքերը: Պեյո Յավորովին նվիրված հանդիսությունները մի թևով հայկական շունչ ունեին: Հանդիսությունների մեկնարկի օրը՝ հունվարի 12-ի երեկոյան, Սոֆիայում՝ Բուլղարական մշակույթի տանը, եղավ գրքի շնորհանդեսը, որին մասնակցում էին բուլղար հայտնի մտավորականներ, գրողներ, Սոֆիայի հայ համայնքի անդամներ, ՀՀ դեսպանը Բուլղարիայում՝ Արմեն Սարգսյանը: Երեկոյի ընթացքում հնչում էին հայկական երաժշտություն, հայերեն խոսք: Ներկայացվեց հայ ժողովրդի՝ Պեյո Յավորովի նկատմամբ ունեցած մեծ հարգանքը, նշվեց, որ Երևանում ունենք նրա անվամբ դպրոց, փողոց, հրատարակվում են նրա գրքերը: Հաջորդ օրը եղանք Չիրպան քաղաքում՝ Յավորովի ծննդավայրում: Թանգարանի բակում, Բուլղարիայի դրոշների կողքին, ծածանվում էին բազմաթիվ հայկական դրոշներ:
-Եվ հենց Դուք վառեցիք Պեյո Յավորովի հիշատակի ջահը:
-Այո՛, այդ պատիվն ինձ էր վերապահված, շատ հուզիչ էր: Երթով գնացինք Չիրպանի զբոսայգի, որը կրում է Պեյո Յավորովի անունը, այնտեղ կանգնեցված է գրողի արձանը: Մեծ ոգևորություն էր տեսնել այլ երկրում այդքան հայկականություն. բուլղարներն էլ շատ սիրով էին ընդունում այդ փաստը: Ամեն բան բարձր մակարդակով էր կազմակերպված. Չիրպանում հանդիսությանը ներկա էր ՀՀ դեսպանը, նաև Բուլղարիայի փոխնախագահ Իլյանա Յոտովան, որն իր խոսքում անդրադարձավ Հայաստանին:
-Այսինքն՝ հանդիպման ընթացքում գրական-մշակութային հարթությունը երբեմն վերածվում էր քաղաքական-դիվանագիտականի՞:
-Այո՛, և դա ավելի շատ վերաբերում է Պլովդիվում ունեցած հանդիսություններին, որտեղ կա մեծ, կազմակերպված հայ համայնք: Գրականությունը զուտ գեղարվեստ չէ: Այն կրում է բազմաթիվ կոդեր՝ երկրի, պատմության, ազգերի հարաբերակցության, բարեկամության և այլն: Գրականությունը նաև մշակութային դիվանագիտություն է, իսկ կոնկրետ «Հայերը» բանաստեղծության դեպքում պիտի նշեմ, որ այն ոչ միայն բուլղար ժողովրդի զավակի վերաբերմունքի արտահայտությունն է մեր ազգի նկատմամբ, այլև համիդյան ջարդերի առաջին արձագանքը՝ պոեզիայի միջոցով, որն արագ տարածվել է Եվրոպայում: Այսինքն՝ բանաստեղծությունը դարձել է տեղեկություն, ցասման դրսևորում, փոքր ժողովրդին սատարելու կերպ: Եվ ամենակարևորն այն է, որ Յավորովը հայերին ոչ թե որպես խեղճուկրակ ժողովուրդ է նկարագրում, այլ դարերի մեջ սխրանքներ գործած, խիզախումների ունակ, ապրելու ուրույն կերպ ունեցող ժողովուրդ: Այս բանաստեղծության բովանդակության մեջ ամենագրավիչն այն է, որ հայ ժողովուրդն իր հետ կատարված ամեն ինչից հետո կարողանում է երգել, պատմել իր ցավը, լինել խրոխտ, պինդ: Վերադառնալով հանդիսությունների ընթացքին՝ ասեմ, որ Չիրպանում եղավ գիտական կոնֆերանս, ես ելույթ ունեցա, կարդացի նաև Պեյո Յավորովին նվիրված իմ բանաստեղծությունը: «Ծիծեռնակ» հրատարակչությունը վերջին տարիներին բուլղարական գրականությունը ներկայացնող հինգ գիրք է հրատարակել, և հրատարակչության տնօրեն Անուշ Վարդանյանը ելույթ ունեցավ ու նվիրեց հրատարակած գրքերը՝ Մարգարիտ Թերզյանի թարգմանությամբ:

«ՊԼՈՎԴԻՎՈՒՄ ԿԱ 200-ԱՄՅԱ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂ ԵԿԵՂԵՑԻ՝ ՍՈՒՐԲ ԳԵՎՈՐԳԸ»


-Պլովդիվու՞մ է, փաստորեն, առավել շեշտադրված հայկական ներկայությունը:
-Պլովդիվում կա 200-ամյա հայկական գործող եկեղեցի՝ Սուրբ Գևորգը, որտեղ հյուրընկալվեցին բուլղար և հայ գրողները: Ծանոթացանք եկեղեցու իսկապես շատ հարուստ թանգարանին, ունեցանք հետաքրքիր շփումներ հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ: Վերջիններս ցանկություն հայտնեցին շփվելու հայ գրողների հետ: Հանդիպում էր կազմակերպված նաև Պլովդիվի պատկերասրահ-թանգարանում, որտեղ նույնպես հավաքված էին գրողներ, պետական պաշտոնյաներ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ: Այս թանգարանին նվիրեցինք ոչ միայն բուլղարական գրականության հայերեն թարգմանությունները, այլև հայ գրողների անթոլոգիաները՝ տպագրված տարբեր լեզուներով, հայերեն գրքեր, որպեսզի նրանց գրադարանն ունենա հայկական բաժին, և դրանից կարողանան օգտվել տեղի ավելի քան 5000 հայերը: Այս բոլոր իրադարձությունները լայնորեն լուսաբանվեցին մամուլում:

«ԵԹԵ ՊԵՅՈ ՅԱՎՈՐՈՎԸ 19-ՐԴ ԴԱՐՈՒՄ ԳՐՈՒՄ ԷՐ ՀԱՄԻԴՅԱՆ ՋԱՐԴԵՐԻ ՄԱՍԻՆ,
ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԲՈՒԼՂԱՐ ԳՐՈՂԸ ԳՐՈՒՄ Է ԱՐՑԱԽԻ ՄԱՍԻՆ»


-Ստեղծագործող մարդկանց յուրաքանչյուր շփում դառնում է համագործակցության անկյունաքար: Այս իմաստով ի՞նչ ակնկալել Բուլղարիա կատարած Ձեր ուղևորությունից:
-Դեռ մեկնումիցս առաջ Բուլղարիայի գրողների միությունը դիմել էր Հայաստանում Բուլղարիայի դեսպանատուն՝ առաջարկելով, որ կայանա հանդիպում իմ և իրենց միջև, համատեղ ծրագրերի քննարկում: Հանդիպեցինք Սոֆիայում, Բուլղարիայի գրողների միության քարտուղար Խրիստո Դմիտրիևի հետ քննարկեցինք մեր հետագա համագործակցության մանրամասները: Նախկինում էլ, իհարկե, համագործակցել ենք: Նախանցյալ տարի բուլղարական «Պլամակ» ամսագրի մի ամբողջ համար է նվիրվել հայ դասական և ժամանակակից գրականությանը: Ամսագրի գլխավոր խմբագիր Գեորգի Կոնստանտինովը դիմել է մշակույթի նախարարությանը և մեզ, որպեսզի մեր ժամանակակից գրականությունն առանձին հատորով թարգմանվի և ներկայացվի բուլղար ընթերցողին: Մեր ժամանակակից գրողների ստեղծագործությունները հրատարակվել են նաև բուլղարական այլ պարբերականներում: Բուլղարիայում կա անկախ գրողների կազմակերպություն, որի անդամներն ենք ես և Գագիկ Դավթյանը: Այս կազմակերպության հետ նույնպես մենք ունենք համագործակցության ծրագիր, որը հենց իրենք են ներկայացրել: Եվ ասեմ, որ այնտեղ եղած ժամանակ կազմակերպությունն ինձ պարգևատրեց իր մեդալով, ինչպես նաև ՀԳՄ-ին և նրա նախագահին հանձնվեցին պատվո դիպլոմներ: Ասեմ նաև, որ ևս մեկ պարգևի արժանացա այդ օրերին՝ Չիրպան քաղաքի հուշամեդալին՝ Պեյո Յավորովի գրականության հանրահռչակման համար: Այս կապերը ավելի կամրապնդվեն մեր այցելությունից և ձեռք բերված պայմանավորվածություններից հետո: Սա ոչ միայն զուտ գրական կապերին է վերաբերում, այլև քրիստոնեական մշակույթի ոլորտին. այս մասին պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց սլավոնական գրականության և արվեստի ակադեմիայի հետ:
-Բուլղարիայում ժամանակակից գրողն ու գրականությունն ունե՞ն բավարար գնահատում և ճանաչում: Ի՞նչ համեմատականներ կանցկացնեք հայ և բուլղար մերօրյա գրականության միջև:
-Ժամանակակից եվրոպական գրականության մի դաշտ է բուլղարական գրականությունը: Բնականաբար, լեզվամտածողության, պատկերային համակարգերի, ժամանակակից ոճերի ալիքները, որ կան Եվրոպայում, տարածվում են նաև Բուլղարիայի վրա: Հենց Պեյո Յավորովը ռուսական սիմվոլիզմի կրողն է՝ շատ հարազատ նաև տերյանական ոգուն: Պատահական չէ, որ Տերյանի գզրոցում գտնվել է «Հայերը» բանաստեղծության ռուսերեն բնագիրը: Եթե 19-րդ դարի վերջերին կային այդ ընդհանրությունները, բնականաբար, հետագայում էլ պիտի զարգանային: ՈՒ հիմա էլ ժամանակակից բուլղար գրողներ Ռոլան Կիսյովը, Վանյա Անգելովան եկել են Հայաստան, գրել Հայաստանի, Արցախի մասին: Անգելովայի բանաստեղծություններից մի քանիսը ես եմ թարգմանել, Կիսյովինը՝ Գագիկ Դավթյանը: Մի խոսքով, կան շփումներ, կան որոշակի ընդհանրություններ մեր գրականությունների միջև: Եթե Պեյո Յավորովը 19-րդ դարում գրում էր համիդյան ջարդերի մասին, ժամանակակից բուլղար գրողը գալիս է Հայաստան ու գրում Արցախի մասին: Սա գրական կապերի լավագույն արդյունքներից է: Գրականությունը կարողանում է հանրահռչակել ժամանակակից ազգային խնդիրները: Մեր կառավարությունը, մեր նախարարություններն այս հարցերին պիտի շատ լուրջ վերաբերվեն, քանզի այսօր գրականությունը, մշակույթն ազգային խնդիրներ են արծարծում: Պարտադիր չէ, որ միայն հրապարակախոսական ելույթներ ունենան, դիվանագիտությամբ զբաղվեն: Մշակույթը ևս կարող է շատ հարցեր լուծել: Հենց միայն արտերկրի որոշակի լսարանում հայի, Արցախի անուն հնչեցնելն արդեն քաղաքականություն է: Եվ այս հարթության վրա մենք իսկապես սևեռուն աշխատելու տեղ ունենք: Մենք պիտի իմանանք՝ ում ենք թարգմանում, ինչու ենք թարգմանում:
-Այսինքն՝ խնդիրը պիտի ունենա պետական, համակարգված, նպատակային մոտեցու՞մ:
-Այո՛, որոշակի չափանիշներ պիտի լինեն, պիտի ավելի արդյունավետ տարածենք աշխարհում մեր այսօրվա գեղարվեստական մտածողությունը: Դա պիտի լինի ստեղծագործական միությունների և անհատ ստեղծագործողների կապերով: Մի անհատը, մի բանաստեղծությունը հաճախ ավելի հզոր ուժ են ունենում, քան տասը ռումբը կամ տասը տանկը: Սա լավագույնս մենք տեսնում ենք Պեյո Յավորովի ու նրա «Հայերը» բանաստեղծության օրինակով, որն առիթ դարձավ, որ Անդրանիկի և Նժդեհի ղեկավարությամբ 200 հայ ռազմիկներ մասնակցեն Բուլղարիայի ազատագրության մարտերին: Բանաստեղծությունը հսկա ուժ է: Այն ունի մարդկանց հոգին պնդացնելու, հույս, հավատ ներշնչելու, նեցուկ լինելու, սփոփելու առաքելություն: Եթե բանաստեղծությունն այս առաքելությունը չի կատարում, կտրվում է ընթերցողից: Սա երևույթ է, որը մենք այսօր տեսնում ենք աշխարհում, հատկապես՝ Եվրոպայում: Բանաստեղծությունը մարդու հետ պիտի հարազատի պես խոսի, բանաստեղծությունը մարդու համար է:


Զրույցը վարեց
Կարինե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆԸ

Դիտվել է՝ 1267

Հեղինակի նյութեր

Մեկնաբանություններ

DiplomatRadio Mao
Marketers CommunityԱռողջ սիրտ