USD483.62
EUR565.59
RUB7.22
  •  Երևան 
    ... °C
  •  Գյումրի 
    ... °C
  •  Աբովյան 
    ... °C
National Centre of Chamber Music
Անկախության տոնի կապակցությամբ «Իրատեսի» հաջորդ համարը լույս կտեսնի սեպտեմբերի 25-ին:               
 

«Դրսում էլ սովորելու շատ բան կա, բայց Հայաստանն ինձ համար մնում է սնվելու ամենակարևոր աղբյուրը»

«Դրսում էլ սովորելու շատ բան կա, բայց Հայաստանն ինձ համար մնում է սնվելու ամենակարևոր աղբյուրը»
20.07.2018 | 10:03

«Իրատեսի» հյուրը «Գյուրջիև» համույթի հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար ԼԵՎՈՆ ԷՍԿԵՆՅԱՆՆ է: Համույթը լայն ճանաչում չունի հայաստանյան հանրության շրջանում, բայց սիրված և գնահատված է թե՛ մեր, թե՛ դրսի մասնագիտական միջավայրում: Եթե մարդկանց կհետաքրքրի մեր զրույցը, և կցանկանան լսել այս երաժիշտներին, ապա այդ հնարավորությունը կունենան հուլիսի 25-ին՝ ժամը 19-ին, ՀԲԸՄ-ի դահլիճում: Նշենք, որ համերգի մուտքն ազատ է:

-Լևոն, տպավորությունն այնպիսին է, որ «Գյուրջիև» համույթն առավելապես ներկայացված և ճանաչված է դրսում, իսկ Հայաստանում այնքան էլ հայտնի չէ: Մասնավորապես, 2012 թվականին հոլանդական «Edison Award» մրցանակաբաշխության ժամանակ «Լավագույն ժողովրդական ալբոմ» նախագծի հաղթող եք ճանաչվել, 20-ից ավելի արտասահմանյան երկրներում եք ելույթներ ունեցել: Սա ինչպե՞ս կբացատրեք:
-Հայաստանում համերգներ քիչ ենք ունենում, որովհետև դրանք կազմակերպական մեծ աշխատանք են պահանջում և մեծ ժամանակ են խլում ստեղծագործական աշխատանքից: Իսկ դրսում համերգները հրավիրողներն իրենք են կազմակերպում ամբողջությամբ, և մեր խնդիրը միայն համերգային ծրագրով ներկայանալն է լինում: Իհարկե, հասկանում եմ, որ այստեղ էլ պետք է հաճախ հանդես գալ, բայց մեզ դեռևս դա չի հաջողվում. այս տարի, օրինակ, միայն մեկ համերգ ենք ունեցել Արամ Խաչատրյանի թանգարանում և շուտով կունենանք ևս մեկը՝ ՀԲԸՄ-ի դահլիճում: Իսկ արտասահմանում տարբեր համերգներ ենք ունեցել: Չեխիայի մայրաքաղաք Պրահայում ունեցած համերգը նվիրված էր Հայաստանի և Չեխիայի բարեկամության և Հայաստանի անկախության տարեդարձներին, նվագել ենք Հայաստանում քրիստոնեությունն առաջինը քարոզած առաքյալների՝ Սբ Թադեոսի և Սբ Բարդուղիմեոսի տաճարում, ապա ելույթ ենք ունեցել Համբուրգի Էլբֆիլհարմոնիայում, որը վերջերս կառուցված սրահ է՝ լավագույններից մեկն աշխարհում. այստեղ հանդես եկանք սիրիական «Hewar» ¥«Երկխոսություն»¤ անսամբլի հետ համատեղ: Այս համերգի համար հատուկ ծրագիր էր պատրաստվել, երաժշտությունը գրել էր սիրիացի կոմպոզիտոր Իսամ Րաֆիան: Կատարեցինք նաև սիրիացի այլ կոմպոզիտորների՝ Քինան Ազմեի, Դիմա Օլշոյի գործերը, ինչպես և իմ արած փոխադրությունները հայկական ազգային երաժշտության հիման վրա: Այս ծրագրով մի նոր էջ է բացվել մեր ստեղծագործական կյանքում, որովհետև հայ նշանավոր կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանը գրել է ստեղծագործություն՝ դասական և հայկական նվագարանների համատեղ կատարման համար: Մենք այն կատարում ենք սիրիացիների հետ: Այս համագործակցությունը նաև քաղաքական ենթատեքստ ունի, իհարկե: Սա մեր վերաբերմունքի արտահայտությունն է սիրիացի ժողովրդի հանդեպ, որն այսօր հայտնվել է ծանր վիճակում, սա նաև մեր երախտագիտության դրսևորումն է այն բանի համար, որ նրանք 100 տարի առաջ ցեղասպանությունից փրկված հայերին շատ բարյացակամորեն ընդունել ու ապրելու հնարավորություն են տվել իրենց երկրում: Ժամանակին մեզ օգնած ժողովուրդն ինքն է այսօր հայտնվել փախստականի վիճակում, և մենք մեր համագործակցությամբ ցանկանում ենք այդ ժողովրդի վրա հրավիրել մարդկության ուշադրությունը: Մենք «Ավրորա» մրցանակաբաշխության ժամանակ պարգևատրում ենք ցեղասպանվածներին աջակցող անհատների, ինչը շատ ողջունելի է: Կարծում եմ, որ սիրիացիների պարագայում երախտագիտության է արժանի մի ամբողջ ազգ, և իմ գործունեությամբ փորձել եմ այդ երախտագիտությունն արտահայտել ինձ տրված հնարավորության չափով և ձևով: Այս ծրագրով հանդես եկանք նաև Ամստերդամում՝ հայտնի «Հոլանդ» փառատոնի շրջանակում, այդուհետ մասնակցեցինք Գերմանիայի «Էլբֆիլհարմոնիա» փառատոնին, ելույթ ունեցանք Բեռլինի «Պուլեզ» սրահում: Այսքանով չի սահմանափակվի մեր ծրագիրը, որովհետև դրա շուրջ հետաքրքրությունը մեծ է, կլինեն նաև այլ համերգներ այլ երկրներում: Սա շատ հետաքրքիր, նորաոճ երաժշտություն է, որը գրավում է տարբեր ազգերի մարդկանց, և միաժամանակ սա քաղաքականություն է: Մենք հաճախ, քաղաքականություն ասելով, շատ ուղղակի ենք դա հասկանում. զոհերի հիշատակի ոգեկոչում, քաղաքական ելույթներ, դիվանագիտություն: Այնինչ ամեն բան կարելի է այլ կերպ ձևակերպել, մշակել: Եթե մենք համերգային ծրագրով ենք հանդես գալիս, բնականաբար երկրորդ պլանով է խոսվում Հայոց ցեղասպանության մասին, բայց դա լինում է շատ ավելի ընդգծված: Առաջին պլանում այն է, որ մենք երախտագիտություն ենք հայտնում սիրիացի ժողովրդին, բայց կա երկրորդ հարցը՝ ինչի՞ համար ենք երախտագիտություն հայտնում:

-Դուք 1996 թվականին եք տեղափոխվել և մշտական բնակություն հաստատել արվեստագետի համար ոչ նպաստավոր պայմաններ ունեցող Հայաստանում: Հատկապես ի՞նչը Ձեզ կապեց հայրենիքին:
-Ես ի սկզբանե սովորելու եմ եկել Հայաստան: Նախ՝ սովորում էի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան ուսումնարանում, ապա՝ Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում: Եղել եմ հրաշալի դաշնակահար և ուսուցիչ Ռոբեր Շուգարովի աշակերտը: Նախնական նպատակադրվածություն կար շարունակելու կրթությունս Գերմանիայում, բայց ես մեծ ձգտում ունեի զբաղվելու կոմպոզիցիայով, ուսումնասիրելու հայկական երաժշտությունը: Այնքան շատ բան կար այստեղ սովորելու ¥հիմա էլ շատ կա, ու ես մինչև կյանքիս վերջը պիտի սովորեմ¤, որ ես մտքիցս հանեցի ճամփորդելու ծրագրերն ու մնացի Հայաստանում: Հիմա էլ, երբ բավական հաճախ ենք ճամփորդում և ունենում արտասահմանյան համերգներ Եվրոպայում, Ավստրալիայում, Հարավային Ամերիկայում, այլուր, ես մշտապես ունենում եմ շուտ վերադառնալու պահանջն իմ ներսում: Ճիշտ է, դրսում էլ սովորելու շատ բան կա, հաճախակի ճամփորդությունները մեզ կրթում են, հարստացնում, բայց Հայաստանն ինձ համար մնում է սնվելու ամենակարևոր աղբյուրը: Հայաստանում սիրելի են և՛ մարդկային հարաբերությունները, և՛ մեր բնությունը, բայց ինձ, որպես պրոֆեսիոնալի, գրավում է մեր երաժշտությունը, որն ունի խորք, որը դեռևս լիովին մշակված չէ, ներկայացված չէ: Ճամփորդություններիցս մեկի ժամանակ հանդիպեցի անվանի կինոռեժիսոր Ֆրանկ Շեֆերին, որը չափազանց հետաքրքրված է հայկական մշակույթով, ֆիլմ է նկարում Հայաստանի մասին: Նա ասում էր, որ աշխարհի ժամանակակից երաժշտությունը սերտորեն կապված է հնաոճի հետ, իսկ մենք՝ հայերս, փառք Աստծո, հնաոճ երաժշտության հարուստ պաշար ունենք: Եվ դա ոչ միայն մեզ համար կարող է իբրև աղբյուր ծառայել, այլև եվրոպական կոմպոզիտորական արվեստի: Ես գիտեմ, որ շուտով դեպի մեզ են շրջվելու աշխարհի երաժիշտները, որպեսզի ուսումնասիրեն մեր երաժշտական գործիքները, մեր երաժշտության առանձնահատկությունները: Իսկ եթե այդպես է, ապա ինչու՞ հենց ինքներս չօգտվենք մեր ունեցածից, ինչու՞ ինքներս առաջինը չնախաձեռնենք այդ գործը: Հատկապես 21-րդ դարում, երբ համացանցը լայն կապեր ստեղծելու, բազմազան համագործակցություններ ձևավորելու հնարավորություն է տալիս, մենք պետք է օգտվենք դրանից և մեր արժեքները լավագույնս ներկայացնենք աշխարհին: Սա է իմ մտածելակերպը:

-«Գյուրջիև» համույթը ստեղծել եք 2008 թվականին, 2011-ին թողարկել եք առաջին՝ «Գյուրջիևի երաժշտությունը» սկավառակը: Ինչպե՞ս գտաք կապը Գյուրջիևի անվան, երաժշտական ժառանգության հետ:
-2008 թվականից ունեցել ենք մեր առաջին համերգները Գյումրիում, Վանաձորում, ապա Երևանում, իսկ 2011-ից ավելի հաճախակի դարձան Հայաստանից դուրս տրվող համերգները: Գյուրջիևի մասին առաջին անգամ լսել եմ 2005 թվականին, իսկ նրա երաժշտությունն առաջին անգամ լսել եմ 2006-ին: Լսում էինք կնոջս՝ դաշնակահարուհի Լուսինե Գրիգորյանի հետ, որ գյումրեցի է, ինչպես Գյուրջիևը: Երկուսիս մեջ էլ հարազատության զգացում առաջացավ այդ երաժշտության հանդեպ: Իհարկե, Գյուրջիևի երաժշտությունը միայն հայկական հենք չունի, կան նաև հունական, ասորական, քրդական, տիբեթյան և այլ ազգերի երաժշտության նմուշներ դրանում: Նա այդ նմուշները հավաքել է ճանապարհորդությունների ընթացքում, ուսումնասիրել է նաև տարբեր ծեսեր, կրոնական ավանդույթներ՝ ցանկանալով հասկանալ այդ ամենի էությունը: Նա ցանկացել է ապագային միտված մեթոդ ստեղծել, որը կնպաստի մարդու ներդաշնակ զարգացմանը, մարդու ուշադրության կենտրոնացմանը: Այդ ամենն ինձ շատ հետաքրքրեց: Գյուրջիևի ուսմունքը բացառիկ է ոչ միայն գաղափարական առումով, այլև գործնական, եթե այն կարողանաս կիրառել: Այսօր տարբեր բիզնեսներում օգտագործվում են Գյուրջիևից վերցրած մեթոդները, որ կոչվում են սցենարների մեթոդներ:
-Ստացվում է, որ ստանդարտներ չճանաչող, ընդունված կաղապարներին հակադրվող Գյուրջիևի մեթոդները կարող են շահեկանորեն կիրառվել ժամանակակից կյանքի ամենանյութեղեն հարթություններու՞մ:
-Այո՛: Եվ կիրառվում են: Միայն բիզնեսում չէ, բժշկության մեջ էլ են կիրառվում, ճարտարապետության մեջ էլ: Օրինակ, Ավստրալիայի Կանբերրա մայրաքաղաքի հատակագծի հեղինակը եղել է Գյուրջիևի աշակերտը և նախագծել է այն Գյուրջիևի մեթոդներով: Այս տարիների ընթացքում, շրջագայելով տարբեր երկրներում, տեսնում ենք, որ աշխարհի գրեթե բոլոր մեծ քաղաքներում կան Գյուրջիևի կենտրոններ, իսկ Հայաստանում թյուրըմբռնում կա Գյուրջիևի անձի և ուսմունքի առնչությամբ: Անհեթեթ վարկածներ են շրջանառվում նրա մասին, նրան վերագրում են հիպնոսով, կախարդությամբ, խաբեությամբ զբաղվելու անիրական պատմություններ: Բայց նրա մեթոդներում ցնդաբանություն չկա. այնքա՜ն մեծ գրողներ ու գիտնականներ են օգտվել դրանցից ու հասել մեծ հաջողությունների: ՈՒրեմն ինչու՞ մենք չօգտագործենք դրանք: Մինչև իր գրքերը չկարդան, խորությամբ չուսումնասիրեն, ինչպե՞ս կարող են կարծիք ունենալ այդ մարդու մասին ու արտահայտել. սա ես չեմ հասկանում: Գյուրջիևը մեր հարստությունն է, ինչու՞ օտարենք: Հենց Գյումրիում, որ Գյուրջիևի ծննդավայրն է, շատ քիչ բան գիտեն նրա մասին: Այնինչ, եթե մենք աշխարհին ներկայանալու անհրաժեշտություն ունենանք, կարող ենք առաջին հերթին Գյուրջիևի անունը տալ ու նրանով ներկայանալ, որովհետև նա շատ ճանաչված, շատ արժեքավոր գրող է և փիլիսոփա: Նույնիսկ ժամանակակից տեխնոլոգիաների աշխարհի նշանավոր դեմքը՝ Սթիվ Ջոբսն է ազդվել Գյուրջիևից. նա իր կարդացած տասը լավագույն գրքերից մեկը համարում էր Գյուրջիևի գիրքը: Դրսում նրան բոլորն են ճանաչում, անգամ հյուրանոցների հավաքարարները, որոնց մենք բազմիցս հանդիպել ու հարցուփորձ ենք արել մեր ճամփորդությունների ընթացքում:


Զրույցը վարեց
Կարինե ՌԱՖԱՅԵԼՅԱՆԸ

Դիտվել է՝ 2008

Հեղինակի նյութեր

Մեկնաբանություններ

DiplomatRadio Mao
Ալեքսեյ ՉումակովMarketers CommunityԱռողջ սիրտ