Երաշխավորված խաղաղությո՞ւն, թե՞ պարտադրված կայունություն

Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը, ըստ որի՝ «Ադրբեջանի անվտանգության ամենամեծ երաշխավորը Հայաստանն է, իսկ Հայաստանինը՝ Ադրբեջանը», բացահայտում է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ներկա կառուցվածքի էական հակասությունները։

Միջազգային հարաբերությունների տեսանկյունից խաղաղությունը չի կարող հիմնվել միայն քաղաքական հայտարարությունների կամ փոխադարձ «բարի կամքի» վրա։ Այն ձևավորվում է երեք փոխկապակցված բաղադրիչների համադրությամբ՝ ուժերի հարաբերակցություն, արտաքին երաշխիքներ և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ։ Նշված տարրերից որևէ մեկի բացակայությունը հանգեցնում է ոչ թե կայուն խաղաղության, այլ՝ փխրուն և ժամանակավոր հավասարակշռության։

Ներկայում առկա է ակնհայտ ուժային դիսբալանս՝ հօգուտ Ադրբեջանի։ Այս իրողության պայմաններում «փոխադարձ երաշխավորության» գաղափարը կորցնում է իր բովանդակային իմաստը, քանի որ այն ենթադրում է հարաբերական հավասարություն։ Գործնականում ձևավորվում է ոչ թե փոխադարձ զսպման, այլ՝ միակողմանի ազդեցության և պարտադրանքի հնարավորությամբ պայմանավորված միջավայր։

Եթե այս համատեքստում Հայաստանը(Ադրբեջանի թելադրանքով) սահմանափակում է նաև արտաքին դերակատարների ներգրավվածությունը՝ նվազեցնելով միջնորդների և դաշնակիցների դերակատարությունը, ապա անվտանգային համակարգը դառնում է խոցելի։ Այս դեպքում «Ադրբեջանը մեր անվտանգության երաշխավորն է» ձևակերպումը ձեռք է բերում խնդրահարույց բովանդակություն, քանի որ այն փաստացի ենթադրում է Հայաստանի անվտանգության կախվածություն հակառակ կողմի ռազմաքաղաքական հաշվարկներից։

Միաժամանակ անհրաժեշտ է արձանագրել, որ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները շարունակում են մնալ չկարգավորված։ Չկա ստորագրված խաղաղության պայմանագիր, չեն ձևավորվել վստահության կայուն մեխանիզմներ, և սահմանների սահմանազատման գործընթացը դեռևս ամբողջական չէ։ Այս պայմաններում «միմյանց անվտանգության երաշխավոր» լինելու թեզը ոչ միայն տեսականորեն խոցելի է, այլև գործնականում՝ անհիմն։

Նման ձևակերպումները կարող են ունենալ գործնական և արժեքային հետևանքներ՝ թուլացնելով պետականության ինքնաբավության ընկալումը և նվազեցնելով հասարակության դիմադրողականությունը։ Երբ անվտանգությունը ներկայացվում է որպես հակառակորդի «երաշխիք», վտանգվում է ինքնիշխան պետության հիմնարար սկզբունքը՝ սեփական անվտանգային համակարգի ձևավորումն ու ապահովումը։

Այսպիսով, ձևավորվում է մի իրավիճակ, որտեղ «խաղաղությունը» ներկայացվում է ոչ թե որպես իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա կառուցված կարգ, այլ որպես ուժային գերակայության պայմաններում պահպանվող հարաբերական կայունություն։ Այդպիսի «խաղաղությունը» բնույթով անկայուն է, ոչ ինստիտուցիոնալ:

Ալեն Սիմոնյանի վերոհիշյալ հայտարարությունը կարելի է դիտարկել որպես քաղաքական ցուցիչ՝ այն մասին, թե ինչ տրամաբանությամբ է կառուցվում ներկայիս «խաղաղության» օրակարգը։

Սուրեն Սուրենյանց

Հեղինակի նյութեր

• «Սա միջամտություն չէ»․ Մակրոնի վտանգավոր ցինիզմը Երևանում
• ԵՄ օրակարգում չկա և չի կարող լինել Հայաստանի անդամակցության հարց
• Արայիկի քինախնդիր վախերը
• «Պրահա-2»՝ Երևանում
• Խաղաղության իմիտացիա․ ինչու՞ պաշտոնական Բաքուն չի մասնակցում Երևանի գագաթնաժողովին
• Ռազմագերիներին տուն վերադարձրեք
• Կեղծ սիմետրիա․ ինչպես է Արծվաշենը դառնում Ստեփանակերտի վանդալիզմի «արդարացում»
• Բաքուն փորձում է թելադրել Երևանի «թույլատրելիի սահմանները»
• Փաշինյանի «խաղաղության» թեզը՝ Ալենի կողմից հերքված
• ԵՄ-ն գալիս է «օգնելու»․ բայց ո՞ւմ և ինչի՞ հաշվին
• Մի սուտ է հորինել «պատերազմի կուսակցության» մասին ու սկսել է «քուջուջ» անել ընդդիմադիր համամասնական ցուցակներում
• Փաշինյանի «խաղաղությունը»՝ սողացող կապիտուլյացիայի քաղաքականություն
• Արայիկ Հարությունյանի քինախնդիր միջամտությունը․ ուղիղ ճանապարհ դեպի միջազգային սկանդալ
• Աննախադեպ ճգնաժամ՝ հայ-ռուսական հարաբերություններում
• ՔՊ-ն ընտրություններով փորձում է լեգիտիմացնել հակասահմանադրական օրակարգը
• Մոսկվայի ուղերձը պարզ է․ Երևանը այլևս չի կարող «երկու աթոռի վրա» խաղալ
• Պետությունը «խաղադրույք» դարձնելու քաղաքականությունը
• Օվերչուկը ազդարարեց Փաշինյանի քաղաքականության դատավճիռը
• «Միջամտություն» եկեղեցում․ իրավական աբսուրդի նոր փուլ
• Բաքվի հստակ ուղերձը․ հակամարտությունը շարունակվում է

Մեկնաբանություններ