Քաղաքական պատասխանատվության դեֆիցիտը. Ղազախստանի և Հայաստանի համեմատությունը
10.10.2026 | 19:37
Սեպտեմբերի 24-ին Ղազախստանի Ակտաու քաղաքի մերձակայքում անցկացվող զորավարժությունների ժամանակ փոթորիկը զինծառայողներին քշել է Կասպից ծով։ Զոհվել է 14 զինծառայող, իսկ երեքին հաջողվել է փրկել։
Ողբերգությանը հաջորդել են ինչպես կադրային, այնպես էլ իրավական հետևանքներ։
Սեպտեմբերի 27-ին պաշտոնից ազատվել է պաշտպանության նախարար Դաուրեն Կոսանովը, իսկ հոկտեմբերի 3-ին՝ ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետն ու ևս երկու բարձրաստիճան զինվորական ղեկավարներ, այդ թվում՝ ռազմածովային ուժերի գլխավոր հրամանատարը։
Սեպտեմբերի 25-ին Ղազախստանի ՆԳՆ-ն հայտնել է հինգ պաշտոնատար անձանց ձերբակալության մասին, իսկ հոկտեմբերի 6-ին ծառայողական անփութության կասկածանքով կալանավորվել է ռազմածովային ուժերի նախկին գլխավոր հրամանատար Կանատ Նիյազբեկովը։
Այս դեպքը ցույց է տալիս, որ Ղազախստանում զինված ուժերում արձանագրված ձախողումը գնահատվել է փոխկապակցված չափանիշներով, ինչը ենթադրում է թե՛ քաղաքական և թե՛ իրավական պատասխանատվության բաղադրիչ:
Իսկ հիմա գանք Հայաստան:
Այսօր հայտնաբերվել է ՊՆ N զորամասի զինծառայող Ա. Ղ.-ի դին՝ հրազենային վնասվածքով։
Միայն տարվա առաջին ութ ամիսներին ծառայության հետ կապված հանգամանքներում արձանագրվել էր զինծառայողների մահվան 14 դեպք։
Սակայն պաշտոնական վիճակագրությունը չի ներկայացնում զինված ուժերում մահվան դեպքերի ամբողջական պատկերը։
Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի տվյալներով՝ տարվա առաջին յոթ ամիսներին արձանագրվել է զինծառայողների մահվան 30 դեպք, որոնցից 11-ը դասակարգվել է որպես ծառայության հետ կապված, իսկ 19-ը՝ ծառայության հետ չկապված։
Այս վիճակագրական տարբերությունը պահանջում է ոչ միայն յուրաքանչյուր դեպքի լիարժեք և թափանցիկ քննություն, այլև մահվան դեպքերի դասակարգման հստակ և հանրային չափանիշներ։ «Ծառայության հետ չկապված» ձևակերպումը չպետք է օգտագործվի որպես քողածածկույթ՝ մահվան թվերն արհեստականորեն նվազեցնելու և իշխանության պատասխանատվության ինստիտուտը լղոզելու նպատակով:
Հայաստանում զինծառայողների մահվան դեպքերով քրեական վարույթներ են նախաձեռնվում, իսկ առանձին զինվորական պաշտոնյաներ ազատվում են աշխատանքից։ Սակայն պաշտպանության նախարարը և ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետը շարունակում են պաշտոնավարել, մինչդեռ իրավական պատասխանատվության հիմնական հասցեատերերը, որպես կանոն, միջին և ստորին օղակի զինվորականներն են։
Այստեղ է Ղազախստանի և Հայաստանի հիմնական տարբերությունը։
Ղազախստանում ծանր միջադեպը հանգեցրել է նաև քաղաքական և հրամանատարական վերին օղակների պատասխանատվության հարցի բարձրացմանը։ Հայաստանում, հակառակը, գերակշռում է այն մոտեցումը, ըստ որի՝ պատասխանատվությունը սահմանափակվում է քրեական վարույթներով և ստորադաս պաշտոնյաների նկատմամբ կիրառվող միջոցներով, մինչդեռ համակարգի քաղաքական ղեկավարությունը շարունակում է պաշտոնավարել։
Քաղաքական պատասխանատվությունը չի նույնանում քրեական պատասխանատվության հետ։ Նախարարը պարտադիր չէ, որ անձամբ առնչություն ունեցած լինի կոնկրետ միջադեպին՝ իր ղեկավարած համակարգի ձախողումների համար քաղաքական պատասխանատվություն կրելու համար։ Այդ պատասխանատվությունը վերաբերում է կառավարման որակին, վերահսկողության արդյունավետությանը և այն հանգամանքին, թե արդյոք ղեկավարությունը կարողացել է կանխել կրկնվող ողբերգությունները։
Հայաստանում, սակայն, իշխանության քաղաքական վարքագիծը ձևավորում է այլ չափանիշ։
Եթե պատերազմում պարտված Նիկոլ Փաշինյանը, քաղաքական պատասխանատվություն ստանձնելու և հեռանալու փոխարեն, երկու անգամ ցանկացած գնով վերարտադրել է սեփական իշխանությունը, ապա պետական համակարգում ձևավորվում է այն ընկալումը, որ նույնիսկ ծանր ձախողումը պաշտոնանկության հիմք չէ, քանի դեռ պաշտոնյան պահպանում է քաղաքական հովանավորությունը։
Այս պայմաններում պաշտոնը վերածվում է իշխանական համակարգին պատկանելու արտոնության։ Քաղաքական հավատարմությունը գերակայում է մասնագիտական կարողությանը, կառավարման արդյունավետությանը և հանրային շահին, իսկ քրեական պատասխանատվությունը չի լրացվում քաղաքական պատասխանատվությամբ։
Զինծառայողների մահվան յուրաքանչյուր դեպք պետք է քննվի անկախ, լիարժեք և թափանցիկ։ Սակայն քրեական վարույթը չի կարող փոխարինել քաղաքական պատասխանատվությանը, ինչպես և ստորադաս զինվորականի հնարավոր մեղավորությունը չի կարող բարձրագույն ղեկավարությանն ինքնաբերաբար ազատել հաշվետվողականությունից։
Քանի դեռ իշխանության բարձրագույն մակարդակում ձախողումները քաղաքական հետևանքներ չեն ունենում, համակարգային խնդիրները չեն վերացվի, իսկ դրանց գինը շարունակելու են վճարել զինծառայողներն ու նրանց ընտանիքները։
Սուրեն Սուրենյանց
Սուրեն Սուրենյանց
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Իրանի հետ «կանաչ ուղին» պետք է վերջապես գործի
Հայաստան–Իրան ռազմավարական գործընկերությունը պետք է սկսվի այնտեղ, որտեղ բեռնատարը կանգնած է սահմանին, գործարարը կորցնում է ժամանակ ու գումար, իսկ պետությունը՝ իր տարանցիկ հնարավորությունը։Այս իմաստով մաքսային «կանաչ ուղու» լիարժեք գործարկումն առաջնահերթություն է...
