Աքսիոմատիկ ճշմարտություն. բնիկ ժողովուրդների գործոնը և Ադրբեջանի ապալեգիտիմացումը
15.10.2026 | 11:07
Չպատժված հանցագործությունը նոր հանցագործություն է ծնում. սա աքսիոմատիկ և բացարձակ ճշմարտություն է։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության, Նախիջևանի պատմական հայաթափման և 20-րդ դարավերջի Բաքվի ու Սումգայիթի հայերի ջարդերի միջազգային անպատժելիությունը 21-րդ դարում ծնեց նոր աշխարհաքաղաքական աղետ՝ Արցախի ամբողջական բռնի տեղահանումն ու էթնիկ զտումները։ Սա բացահայտ ցեղասպանական գործողություն է, որն այսօր էլ անմիջականորեն սպառնում է Սյունիքի ու ողջ տարածաշրջանի անվտանգությանը։ Մյուս պատմաիրավական ճշմարտությունն այն է, որ Ադրբեջան կոչվող արհեստական պետությունը՝ որպես ագրեսիվ և հակամարդկային կազմավորում, չունի գոյության որևէ լեգիտիմ հիմք։
«Բաժանի՛ր, որ տիրես» սկզբունքը հազարամյակներ շարունակ գործել է անվրեպ։ Ամոթ է, որ 21-րդ դարում՝ համաշխարհային գիտական և մշակութային առաջընթացի դարաշրջանում, ազդեցության ոլորտների ընդարձակման և պանթյուրքական ծավալապաշտության պայքարում դեռևս գործում են արյունալի պատերազմներն ու բարբարոսական բռնությունները։
Ի գիտություն Կովկասում և Մեծ Մերձավոր Արևելքում քաղաքական շահեր ու հետաքրքրություններ ունեցող բոլոր գլոբալ ուժերի և պետությունների՝ ներկայիս Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքում ապրում են իրական բնիկ (ավտոխթոն) ժողովուրդներ, որոնք զրկված են իրենց տարրական ազգային իրավունքներից.
• Թալիշները. Մոտ 1 միլիոն բնակչությամբ, իրանական ճյուղին պատկանող հնագույն ազգ, որոնք այսօր էլ ենթարկվում են բռնի ուծացման (ասիմիլացիայի)։
• Թաթերը. Նույնպես իրանական ծագմամբ բնիկ ժողովուրդ, որոնք կազմում են մի քանի հարյուր հազար։
• Ավարները և լեզգիները. Միասին կազմում են մոտ մեկ միլիոն բնակչություն (կովկասյան բնիկ ժողովուրդներ)։
• Ուտիները. Նրանք հիմնականում բռնագաղթի ենթարկվեցին հայերի հետ միասին 1990-ականների սկզբին՝ Ադրբեջանի պետական էթնիկ զտումների ու հայերի կոտորածների ժամանակ, միայն այն պատճառով, որ քրիստոնյա են։
Այս արհեստական պետության կազմաքանդումն ու բնիկ ժողովուրդների ինքնորոշումը պատմական անխուսափելիություն են։ Հայերը կվերականգնեն իրենց պատմական և իրավական տարածքները և խաղաղ ու արդար կապրեն այդ երկրի իրական բնիկների հետ, ինչպես ապրել են դարեր շարունակ՝ ձևավորելով տարածաշրջանային անվտանգության նոր և անխոցելի ճարտարապետություն։
Լեզգիների մյուս մասն ապրում է Ռուսաստանի Դաշնությունում (Դաղստանում), և պատմաիրավական առումով միանգամայն տեղին ու արդարացի կլինի նրանց վերամիավորումը մեկ միասնական հայրենիքում, ճիշտ այնպես, ինչպես ժամանակին միավորվեց Վրաստանին Ստալինի կողմից անօրինականորեն նվիրված Հարավային Օսիան ռուսաստանյան հատվածին՝ Հյուսիսային Օսիային։
Այս արդարացի բաժանումից հետո կմնան միայն կովկասյան թաթար-ադրբեջանցիները, որոնց մեջ հսկայական թիվ են կազմում խորհրդային տարիներից սկսած պետական հատուկ քաղաքականության հետևանքով բռնի ուծացման ենթարկված բնիկ ազգերի ներկայացուցիչները։ Անկասկած է, որ այդ խեղված ու ազգային հիշողությունը կորցրած մարդիկ, տեսնելով իրենց արդարամիտ արյան ու ազգակիցների ազատագրումը ադրբեջանական բռնատիրությունից, իրենք նույնպես կվերադառնան հարազատ ազգային գիրկը։ Թե ինչ կմնա այդ դեպքում արհեստական կովկասյան թաթար-«ադրբեջանցի» ժողովրդից, ինքներդ արեք թվաբանությունը։ Նրանց էլ, որպես էթնիկ փոքրամասնություն, թող թույլատրվի ստեղծել լոկ տեղական ինքնավարություն՝ նորաստեղծ պետության դաշնային սկզբունքով։
Տնտեսական արդարության համատեքստում՝ Բաքվի նավթահանքերի մի հսկայական մասը պետք է իրավականորեն վերադարձվի մինչև 1918 թվականի ադրբեջանական արհեստական պետության ստեղծումը այդ հանքերի օրինական տերերի՝ հայերի, ռուսների և անգլիացիների ժառանգներին, որոնց տիտանական հարստությունը խլվեց և անօրինականորեն ազգայնացվեց այդ նորաստեղծ պետության կողմից։ Իսկ հանքերի մյուս մասը պետք է արդարացիորեն տրվի նորաստեղծ դաշնային պետություն կազմած բնիկ ազգերին՝ իրենց հողի շենացման համար։
Արհեստականորեն ստեղծված Ադրբեջան պետական կազմավորման վերացումը քաղաքական ասպարեզից և աշխարհի քաղաքական քարտեզից վերջնականապես կթուլացնի քաղաքական լարվածությունը ողջ Այսրկովկասում։ Այսպիսի դրական, հանդուգն և արդարացի լուծումը և՛ Ռուսաստանին, և՛ Իրանին մեկընդմիշտ կազատի «և՛ ատամից, և՛ ատամնացավից»։ Թուրքիան՝ ի դեմս Ադրբեջանի, վերջնականապես կկորցնի իր ռազմավարական հենման կետը Կովկասում, իսկ նրա ագրեսիվ պանթյուրքիստական նկրտումները դեպի Միջին Ասիա և այն կողմ, վերջնականապես կկորցնեն իրենց գլոբալ սպառնալիքը։
Չանտեսե՛նք քաղաքական իրականությունը, քանի որ Թուրքիան ինքը նույնպես այսօր կանգնած է ներքին մասնատման և քաղաքական քարտեզի վերաձևման աշխարհաքաղաքական շեմին։
Պարոնա՛յք քաղաքակա՛ն գործիչներ, մի՞թե այսքան դժվար է հասկանալ այս պարզ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ։
Մեր անկայուն աշխարհի ամենանկայուն բանը պետությունների քաղաքական քարտեզն է։ Եվ դա մարդկությունն ապացուցել է հազարամյակների պատմությամբ։ Ուրեմն, այնպես վերաձևենք այդ քարտեզները (չէ՞ որ Աստված չի մասնակցում այդ անարդար սահմանագծումներին), որպեսզի հաջորդ սերունդները արդարությունը վերականգնելու համար ստիպված չլինեն արյունալի պատերազմներում զոհելու իրենց զավակներին։ Մենք բոլորս այս երկրի և նախևառաջ՝ Արարչի զավակներն ենք։ Խաղաղություն մեր հոգիներին և մտքերին։
Մարի ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ-ԽԱՆՋՅԱՆ
Գրող, հրապարակախոս
Հ․Գ․
Որպես հավելում ներկայացնենք որոնողական ծառայությունների տեղեկատվական հարցման պատասխանը այն մասին, թե կա՞ն արդյոք Ադրբեջանի Հանրապետությունում բնակվող բնիկ ազգերի՝ թալիշների, թաթերի, լեզգիների, ավարների, ուտիների, ցախուրների և մյուս ազգությունների վերաբերյալ մարդահամարի ճշգրիտ տվյալներ։
Պատասխանը միանշանակ է. ճշգրիտ և համընդհանուր ճանաչված տվյալներ Ադրբեջանում բնակվող բնիկ ազգերի քանակի մասին չկան, քանի որ մարդահամարի պաշտոնական տվյալներն արմատապես չեն համընկնում անկախ փորձագետների, միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունների և ազգային համայնքների տվյալների հետ։ Պաշտոնական վիճակագրությունը հաճախ է քննադատվում միջազգային կազմակերպությունների կովմից բնիկ ազգերի թվաքանակի արհեստական իջեցման համար, թեև երբեմն չափազանցված են համարվում նաև հենց բնիկ ազգերի կողմից ներկայացվող սեփական թվերը։
Ահա համադրված վիճակագրական տվյալները.
• Լեզգիներ. Պաշտոնական տվյալներով՝ 180 հազար, այլընտրանքային տվյալներով՝ 250-350 հազար։
• Թալիշներ. Պաշտոնական տվյալներով՝ 400-600 հազար, այլընտրանքային տվյալներով՝ մինչև 1 միլիոն։
• Ավարներ. Պաշտոնական տվյալներով՝ 50 հազար, այլընտրանքային տվյալներով՝ 114 հազար։
• Թաթեր. Պաշտոնական տվյալներով՝ 50 հազար, այլընտրանքային տվյալներով՝ 80 հազար։
• Ցախուրներ. Պաշտոնական տվյալներով՝ 15 հազար, այլընտրանքային տվյալներով՝ 20 հազար։
• Ուտիներ. Պաշտոնական տվյալներով՝ 3800, այլընտրանքային տվյալներով՝ 4000։
Իսկ թե որքան են իրականում ուծացման ենթարկվածները, ինչը որակվում է որպես «սպիտակ ցեղասպանություն», ցույց կտան միայն ժամանակն ու գալիք քաղաքական փոփոխությունները։
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Աշխարհաքաղաքականությունը կադաստր չէ
Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև անկլավներ ու էքսկլավներ չպետք է լինեն, և առաջարկել է խնդիրը լուծել տարածքների փոխանակմամբ։ Կրկին խոսվել է Հայաստանի 29 743 քառակուսի կիլոմետր տարածքի մասին։Սակայն տարածքների փոխանակման արժեքը հասկանալու համար նախ պետք է տեսնել քարտեզը։ Նույն մակերեսն ունեցող երկու տարածք կարող են պետությունների համար միանգամայն տարբեր նշանակություն ունենալ...
