Գլոբալ դիպլոմի անոմալիան

Ինչու՞ են հայերը փրկում օտար կայսրությունները, իսկ ադրբեջանցիները՝ Բաքուն

Աշխարհում կան բաներ, որոնք անհնար է բացատրել մարդկային տրամաբանությամբ կամ քվանտային ֆիզիկայով։ Օրինակ՝ ինչպե՞ս է ստացվում, որ արտասահմանյան բարձրակարգ համալսարան ավարտած ադրբեջանցին հայրենիք է վերադառնում (կամ մնում է արտերկրում) որպես Ադրբեջանի շահերի նվիրյալ պաշտպան, իսկ նույն լսարանում նստած հայը՝ որպես տվյալ օտար պետության հուսահատ ասպետ։

Սա ընդամենը մոսկովյան ֆենոմեն չէ. սա գլոբալ աշխարհաքաղաքական անոմալիա է։ Բանաձևը գործում է անխափան. ադրբեջանցին ամենուր պաշտպանում է իր երկրի շահերը, իսկ հայը՝ բացառապես այն երկրի, որի նստարանին պատահաբար նստել է ուսանողական տարիներին։

Երբ հայ երիտասարդը ոտք է դնում Մոսկվայի բուհեր (ՄՊՀ, ՄԳԻՄՕ), նրա մեջ արթնանում է տիեզերական պատասխանատվության բարդույթը։ Նա իր ուսերին է վերցնում Ռուսաստանի Դաշնության ամբողջ աշխարհաքաղաքական բեռը։ Դաշնային հեռուստաալիքներով նա դառնում է ավելի մեծ ռուս հայրենասեր, քան Իվան Գրոզնին։ Նա գիշերները չի քնում՝ մտահոգված Վլադիվոստոկի ժողովրդագրությամբ կամ ՆԱՏՕ-ի ընդլայնմամբ, մինչդեռ իր հայրենի գյուղում նույնիսկ ճանապարհի ասֆալտ չկա։

Ադրբեջանցի ուսանողը Մոսկվա է գնում հստակ ալգորիթմով. նա յուրացնում է մոսկովյան բարձրաշխարհիկ էթիկետը, ընկերանում ապագա պաշտոնյաների հետ, բայց նրա սիրտն ու հաշվիչ մեքենան միշտ մնում են Բաքվում։ Նա Մոսկվայի դիպլոմն ու կապերն օգտագործում է Ռուսաստանի ներսում Ադրբեջանի լոբբինգն ուժեղացնելու համար։ Զուտ բիզնես, ոչ մի անձնական բան։

Եթե կարծում եք, թե խնդիրը միայն ռուսական սլավոնական հմայքի մեջ է, չարաչար սխալվում եք։ Նույն պատկերն է նաև Արևմուտքում.

Սորբոն ավարտած հայը դառնում է ավելի ֆրանսիացի, քան Շառլ դը Գոլը։ Նա Հայաստանին նայում է Փարիզի սրճարանների պատուհանից և հայրենակիցներին բացատրում, որ մեր առաջնահերթությունը ոչ թե անվտանգությունն է, այլ, օրինակ, Ֆրանկոֆոնիայի մշակութային ժառանգությունը։

Հարվարդ կամ Սթենֆորդ ավարտած հայը վերադառնում է Երևան՝ որպես ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի ոչ պաշտոնական դեսպան։ Նա տեղացի «չլուսավորված» հայերին սկսում է դասախոսություններ կարդալ գլոբալ տաքացման և լիբերալիզմի մասին այնպիսի պահերին, երբ երկրի սահմաններին հրանոթներ են կրակում։

Միևնույն ժամանակ, Հարվարդ կամ Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոց (LSE) ավարտած ադրբեջանցին վերադառնում է Բաքու որպես կատարյալ անգլիախոս «գիշատիչ»։ Նա արևմտյան տերմինաբանությամբ ու անդրատլանտյան լոբբիստական գործիքներով սկսում է առաջ մղել Բաքվի նավթագազային ու տարածքային շահերը։ Նրա համար արևմտյան կրթությունը պարզապես զենք է՝ հանուն սեփական երկրի։

Այս ամենը, իհարկե, չէին կարող չնկատել մեր հարևանները։ Թուրքական վերլուծական կենտրոններում, որտեղ հայկական էլիտայի հոգեբանությունն ուսումնասիրում են մանրադիտակով, վերջապես հանգել են հանճարեղ մի եզրակացության. «Ինչո՞ւ իզուր էներգիա և փող ծախսել հայերի դեմ դիվանագիտական պատերազմներում, եթե կարելի է պարզապես նրանց կրթել Ստամբուլում և Անկարայում»։

Այսօրվա ժամանակակից հայկական էլիտայի «փափուկ կավ» լինելու հանգամանքը հասկանալով՝ Անկարան, ըստ ամենայնի, պատրաստվում է գործարկել իր ամենավտանգավոր ռազմավարական պլանը՝ ստամբուլյան համալսարանների դռները բացել հայ երիտասարդների առաջ։

Հաշվի առնելով հայկական էլիտայի՝ «հյուրընկալող երկրի շահերին ձուլվելու» բնական տաղանդը՝ մի քանի տարի Ստամբուլում սովորելուց հետո այս ուսանողները վերադառնալու են Երևան։ Նրանք հայկական ամբիոններից, հստակ և գրագետ հայերենով, մեզ կբացատրեն, թե ինչու է «Զանգեզուրի միջանցքը» իրականում հայ ժողովրդի դարավոր երազանքը, ինչու է Արարատ լեռը թուրքական կողմից ավելի գեղեցիկ դիտվում, և ինչու է պետք մոռանալ պատմությունը՝ հանուն «տարածաշրջանային առևտրի»։

Մոսկվայում ավարտած հայը պաշտպանում է Կրեմլի և Ռուսաստանի շահերը։

Արևմուտքում ավարտած հայը պաշտպանում է Վաշինգտոնի, Բրյուսելի և Փարիզի շահերը։

Թուրքիայում ավարտած հայը (Ապագայի նախագիծ) պաշտպանելու է Անկարայի և նեոօսմանիզմի շահերը։

Աշխարհի ցանկացած բուհ ավարտած ադրբեջանցին պաշտպանում է բացառապես Ադրբեջանի շահերը։

Եթե ադրբեջանցին նույնիսկ Չինաստանում սովորելիս դառնում է չինարեն խոսող ադրբեջանցի, ապա հայը Չինաստանում սովորելիս դառնում է Կոնֆուցիուսի գաղափարախոսության հայախոս ջատագով։

Այնպես որ, զարմանալի չէ, որ շուտով հայկական քաղաքական դաշտում կհայտնվեն գործիչներ, ովքեր, Անկարայի համալսարանի դիպլոմը գրկած, կապացուցեն, որ հայերի ամենամեծ առաքելությունը Թուրքիայի հզորությունը սպասարկելն է։ Չէ՞ որ մենք գլոբալ մտածողներ ենք, իսկ սեփական պետական շահի մասին մտածելը չափազանց մանր կլիներ մեր էպիկական հոգու համար։

Էմին Մարտունի

Մեկնաբանություններ