Տաթևիկ Սազանդարյան
04.09.2026 | 13:20
Սեպտեմբերի 3-ին կդառնար 110 տարեկան
Կան ձայներ, որոնք չեն հնչում միայն։
Նրանք մնում են։
Մնում են մարդու հիշողության մեջ, հին ձայնագրությունների մեջ, օպերային բեմի պատմության մեջ և այն մարդկանց սրտերում, ովքեր երբևէ լսել են այդ ձայնը։
Այդպիսի ձայն էր Տաթևիկ Սազանդարյանինը։
1916 թվականին Խնձորեսկում ծնված աղջիկը, որի մանկությունն անցավ հայրենիքից հեռու, դեռ տասը տարեկանում դպրոցական երգչախմբի մենակատար էր։ Նրա ձայնը նկատեցին։ Եվ կարծես շատ վաղուց արդեն պարզ էր՝ այդ ձայնը սովորական ճակատագիր չի ունենալու։
Հետո եղավ Մոսկվան։ Երաժշտական ու դրամատիկական ստուդիաները։ Ռուբեն Սիմոնովի թատրոնը։
Բեմը։
Եվ 1937 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնը։
Բայց Տաթևիկ Սազանդարյանը օպերային երգչուհի չդարձավ։
Նա դարձավ կերպարների հոգին։
Փառանձեմը՝ «Արշակ Բ»-ում։
Թամարը՝ «Դավիթ Բեկ»-ում։
Ալմաստը՝ Սպենդիարյանի «Ալմաստ»-ում։
Եվ հենց Ալմաստի դերերգով 1939 թվականին Մոսկվայում՝ հայ արվեստի տասնօրյակին, նրա ելույթը նրան բերեց համընդհանուր ճանաչում։
Նա կատարել է շուրջ 450 ստեղծագործություն՝ հայ, ռուս և եվրոպացի կոմպոզիտորների։
Բայց թվերն այստեղ ամենակարևորը չեն։
Ամենակարևորն այն է, որ նրա ձայնի համար ստեղծվեցին նոր կերպարներ։
Կոմպոզիտորները գրում էին նրա համար։
Նա առաջին անգամ էր հնչեցնում բազմաթիվ ստեղծագործություններ։
Եվ այդպես մի երգչուհու ձայնը դարձավ ուրիշների չլսված երաժշտության առաջին տունը։
Մարտիրոս Սարյանը նրան անվանել է «հայ օպերային բեմի զարդերից»։
Իսկ ես մտածում եմ՝ ինչ ճիշտ բառ է։
Որովհետև զարդը միայն գեղեցիկ բան չէ։
Զարդը այն է, ինչը ժամանակի անցնելուց հետո էլ շարունակում է փայլել։
Տաթևիկ Սազանդարյանը 1961 թվականից սկսեց դասավանդել Երևանի կոնսերվատորիայում, 1970-ից՝ որպես պրոֆեսոր։
Այսինքն՝ բեմից հեռանալով՝ նա չլռեց։
Նա իր ձայնի շարունակությունը թողեց իր աշակերտների մեջ։
Նրա ձայնով հնչեցին Ալմաստը, Փառանձեմը, Թամարը, Կարմենը, Ամներիսը, Իոկաստեն, Լյուբաշան, Օլգան…
Բայց այս անունների հետևում դերերգեր չէին։
Յուրաքանչյուրի մեջ Տաթևիկ Սազանդարյանը մի ամբողջ աշխարհ էր ստեղծում։
Եվ եթե Ալմաստը դարձավ նրա բեմական կյանքի խորհրդանիշը, ապա Փառանձեմի ու Թամարի կերպարները հայ օպերային արվեստի պատմության մեջ մնացին որպես նրա կատարողական արվեստի գոհարներ։
1999 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Տաթևիկ Սազանդարյանը հեռացավ այս աշխարհից։
Բայց կան մարդիկ, որոնց մահվան տարեթիվը պատմության վերջը չէ։
Որովհետև նրանց ձայնը չի մահանում։
Այն մի օր դադարում է հնչել բեմից…
և սկսում է հնչել հիշողության մեջ։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
