Նիկոլը չի ցանկանում ընտրել ԵՄ կամ ԵԱՏՄ. նա փորձում է կողմերի վրա «վաճառել» այդ ընտրության իրավունքը

Մաս 1-ին

Հայաստանի շուրջ կրկին սրվում է աշխարհաքաղաքական գլխավոր հարցը. «Ի վերջո, իրականում ո՞ւմ կողմից եք դուք՝ Ռուսաստանի՞, թե՞ Եվրոպայի, ԵԱՏՄ-ի՞, թե՞ ԵՄ-ի, Արևելքի՞, թե՞ Արևմուտքի։ Աշխարհում ստեղծված այս իրավիճակում Մոսկվան չի ցանկանում լսել «հայկական հատուկ» դիրքորոշման մասին զրույցները։

Մայիսի 29-ին Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի ղեկավարները, պաշտոնապես առաջարկեցին Հայաստանին անցկացնել համազգային հանրաքվե, ընդ որում՝ «հնարավորինս շուտ»։ Վերջերս ՌԴ նախագահը ևս անդրադարձել է այս թեմային։ Տրամաբանությունը հետևյալն է. եթե ցանկանում եք միանալ Եվրոպային՝ խնդրեմ, թող ժողովուրդը որոշի։

Միամիտները կասեն. «Փաշինյանը, ով տարիներ շարունակ խոսել է Հայաստանի եվրոպական հեռանկարների մասին, պետք է ուրախ լինի այս հնարավորությամբ»։

Սակայն Նիկոլը ցանկություն չունի ընտրություն կատարել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև։ Ավելին՝ նրա շահերից է բխում հնարավորինս երկար խուսափել նման ընտրություն կատարելուց։

Նրա ներկայիս նպատակը շատ ավելի ռոմանտիկ ու պրոզայիկ է՝ պահպանել ռուսական շուկան, ապահովել եվրոպական ֆինանսներն ու արտոնությունները, բացել Թուրքիայի սահմանը, տնտեսական կապեր հաստատել Ադրբեջանի հետ և փորձել Հայաստանը վերածել փոքր առևտրային խաչմերուկի։ Այս ամենից հետո միայն խոսել եվրոպական մեծ ընտրության մասին։

Տեղյակները գիտեն, որ ԵՄ-ին չեն միանում զուտ համակրանքի, սիրել-չսիրելու կամ «անձնական ճաշակի» հիման վրա: Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման շուրջ քննարկումներում հաճախ անտեսվում է իրականությունը։ ԵՄ-ին միանալու համար բավարար չէ պարզապես առավոտյան արթնանալ, ինքնահռչակվել որպես ժողովրդավարության «բաստիոն», բարձրացնել եվրոպական դրոշն ու Բրյուսելին ասել. «Մենք որոշել ենք լինել ձեզ հետ»։ Եվրոպական միությունը քաղաքական համակրանքի վրա հիմնված ակումբ չէ։

Թեկնածուն նախ պետք է պաշտոնական հայտ ներկայացնի։ Այնուհետև Եվրոպական հանձնաժողովը պետք է գնահատի այն։ ԵՄ բոլոր անդամ պետությունները պետք է համաձայնեն շնորհել թեկնածուի կարգավիճակ։ Դրանից հետո նրանք բոլորը պետք է համաձայնեն բանակցություններ սկսել։

Այնուհետև սկսվում է, այսպես կոչված, «սքրինինգը»՝ ազգային օրենսդրության ուսումնասիրությունը և դրա համապատասխանեցումը եվրոպական օրենսդրությանը։ Դրան հաջորդում են բանակցային տասնյակ գլուխներ։

Ստանդարտ համակարգում դրանք 35-ն են՝ ապրանքների ազատ տեղաշարժ, մրցակցություն, պետական գնումներ, բանկային գործ, ֆինանսական վերահսկողություն, հարկեր, մաքսային գործ, գյուղատնտեսություն, էներգետիկա, շրջակա միջավայր, տրանսպորտ, սպառողների իրավունքների պաշտպանություն, դատական համակարգ, մարդու իրավունքներ, միգրացիա, սահմանային հսկողություն, ոստիկանության գործունեություն, հակակոռուպցիոն պայքար, արտաքին և առևտրային քաղաքականություն։

Եվ միայն անհրաժեշտ օրենքների ընդունումը բավարար չէ: Անհրաժեշտ է նաև ստեղծել դրանք կիրառելու ունակ հաստատություններ։ Եվրոպական հանձնաժողովը հստակ նշում է, որ թեկնածու երկիրը պետք է համապատասխանեցնի իր ազգային օրենսդրությունը ԵՄ օրենսդրությանը՝ միաժամանակ վերակառուցելով այդ օրենքների կիրառման համար անհրաժեշտ վարչական և ինստիտուցիոնալ ենթակառուցվածքը։ Այս ամենը շատ պրագմատիկ և քիչ ռոմանտիկ գործընթաց է, որը ոմանց համար օգտակար է, իսկ նրանց, ովքեր արդեն հարմարվել են իշխանության անկյուններում և օգտվում են դրա բարիքներից, կդառնա դժգոհությունների պատճառ։

Պետական գնումների եվրոպական կանոնները կարող են դուր չգալ շատերին: Ֆինանսական վերահսկողության նոր պահանջները կարող են դժգոհեցնել բանկիրներին։ Եվրոպական մրցակցային չափանիշները կարող են նեղացնել խոշոր բիզնեսներին, որոնք սովոր են իշխանությունների հետ հատուկ հարաբերություններին։

Նոր մաքսային քաղաքականությունը կարող է խնդիրներ առաջացնել եվրասիական մատակարարման շղթաներում գործող ընկերությունների համար։ Դատական բարեփոխումները, անշուշտ, անցանկալի կլինեն իշխանության այն թևերի համար, որոնք լիովին գոհ են ստատուս քվոյից։ Իսկ երբ հարցը հասնում է ոչ թե հրապարակային կարգախոսներին, այլ փողին, իշխանությանն ու սեփականությանը՝ եվրոպական ինտեգրման եռանդուն կողմնակիցների թիվը սկսում է նվազել։

Հենց այդ պատճառով էլ ԵՄ-ին անդամակցելու ուղին տասնամյակներ է տևում։ Վրաստանը հայտը ներկայացրել էր դեռ 2022 թվականին և 2023-ին ստացել թեկնածուի կարգավիճակ, սակայն դրանից հետո գործընթացը կասեցվել է քաղաքական պատճառներով։

Ի տարբերություն՝ Ուկրաինան շարունակել է առաջ մղել գործընթացը. 2022 թվականին հայտ ներկայացնելուց և թեկնածուի կարգավիճակ ստանալուց հետո երկիրը 2024-ին սկսել է բանակցությունները, 2025-ին ավարտել է screening-ի գործընթացը, իսկ 2026-ի ամռանը սկսել է բանակցային առանձին խմբերի (կլաստերների) բացումը։ Այլ կերպ ասած՝ նույնիսկ պատերազմի պայմաններում սա բազմափուլ գործընթաց է, այլ ոչ թե պարզապես «դեպի Եվրոպա ընթանալու» մասին քաղաքական հայտարարություն։

Շարունակելի

Արտակ Զաքարյան

Մեկնաբանություններ