Տնտեսական աճի տոկոսը քաղաքական հաջողության վկայական դարձնելը քողարկում է չլուծված խնդիրները
07.09.2026 | 21:34
2026 թվականի հունվար–հուլիսին Հայաստանի արդյունաբերությունն աճել է 9.5 տոկոսով։ Առաջին հայացքից՝ բարենպաստ ցուցանիշ։ Սակայն երկրի տնտեսական հեռանկարը գնահատելու համար պետք է հասկանալ, թե ինչի հաշվին է ձևավորվում այդ աճը, ինչ կարողություններ է ստեղծում և որքանով է դիմանալու արտաքին պայմանների փոփոխությանը։
Հանքարդյունաբերությունն աճել է 26.5 տոկոսով, հիմնական մետաղների արտադրությունը՝ 33.1 տոկոսով։ Պղնձի և մոլիբդենի խտանյութերի ֆիզիկական թողարկումն իսկապես ավելացել է։ Բայց հանքարդյունաբերության վերականգնումը համընկել է նաև միջազգային շուկայում մետաղների բարձր գների հետ, որոնք մեծացնում են արտահանման հասույթն ու հանքարդյունաբերական եկամուտները։ Մենք շարունակում ենք մեծապես կախված մնալ հումքային շուկաների բարենպաստ պայմաններից՝ առանց բավարար ապացույցների, որ այդ հնարավորությունը վերածվում է տնտեսության տեխնոլոգիական առաջընթացի։
Մշակող արդյունաբերության 7.2 տոկոս աճի ներսում պատկերը խիստ անհամաչափ է։ Մեքենաների և սարքավորումների արտադրությունը նվազել է 54.6 տոկոսով, էլեկտրական սարքավորումների արտադրությունը՝ 9.3 տոկոսով, հագուստինը՝ 4.3 տոկոսով։ Էլեկտրոնիկայի աճը դրական է, սակայն դրա տեսակարար կշիռը մշակող արդյունաբերության մեջ դեռ ընդամենը մոտ 0.7 տոկոս է։ Տնտեսության արտադրական ու տեխնոլոգիական հիմքը շարունակում է մնալ նեղ։
Արտաքին առևտրի պատկերը առավել խոսուն է։ Արդյունաբերության աճի պայմաններում արտահանումը նվազել է 7.9 տոկոսով, ներմուծումն աճել է 7.7 տոկոսով, իսկ առևտրային պակասուրդը հասել է շուրջ 3.47 միլիարդ դոլարի։ Հանքահումքային արտահանման կտրուկ աճի կողքին թուլանում են մի շարք այլ ապրանքախմբերի դիրքերը։ Հետևաբար, արտահանման ընդհանուր թվերի փոփոխությունից ավելի կարևոր է դրանց բովանդակությունը՝ որքան տեղական աշխատանք, գիտելիք և ավելացված արժեք է պարունակում արտահանվող ապրանքը։
Նույն պատճառով վերաարտահանումը չի կարելի ներկայացնել որպես արդյունաբերական կարողություն։ Ներմուծված սարքավորման կամ թանկարժեք մետաղի արտահանումը կարող է մեծ շրջանառություն ապահովել, բայց դրանից Հայաստանում ինքնաբերաբար գործարան, տեխնոլոգիա կամ կայուն աշխատատեղ չի ստեղծվում։ Նույնիսկ տեղական որոշակի վերամշակման դեպքում պետք է գնահատել այստեղ ստեղծված ավելացված արժեքը։
Երկարաժամկետ հիմնական վտանգը հենց այստեղ է։ Երբ աճը կենտրոնանում է մի քանի ճյուղերում և կախված է հումքային գներից, արտաքին շուկաների հասանելիությունից ու առանձին խոշոր արտադրողներից, բարենպաստ պայմանների փոփոխությունը արագ փոխանցվում է ամբողջ տնտեսությանը։ Պղնձի գնի նվազումը, արտահանման սահմանափակումները կամ ներքին պահանջարկի թուլացումը կարող են միաժամանակ հարվածել արտադրությանը, զբաղվածությանը և պետական եկամուտներին։
Արդյունաբերության տարեկան աճի տեմպն արդեն դանդաղում է։ Առաջին եռամսյակում այն կազմել է 13.4 տոկոս, երկրորդում՝ 8.3 տոկոս, իսկ հուլիսին՝ նախորդ տարվա հուլիսի նկատմամբ ընդամենը 3.1 տոկոս։ Սա դեռ ճգնաժամի ապացույց չէ, բայց բավարար հիմք է տնտեսական ինքնագոհությունից հրաժարվելու համար։
Պատասխանատու իշխանության խնդիրը բարենպաստ ժամանակաշրջանի եկամուտները մրցունակ արտադրության, խոր վերամշակման, մասնագիտական հմտությունների և արտահանման նոր շուկաների վերածելն է։ Այդ արդյունքը պետք է չափվի արտադրողականությամբ, տեղական ավելացված արժեքով և արտաքին ցնցումներին դիմակայելու կարողությամբ։
Մինչդեռ աճի տոկոսը քաղաքական հաջողության վկայական դարձնելը քողարկում է չլուծված խնդիրները։ Եթե բարենպաստ արտաքին պայմանների տարիներին տնտեսության խոցելիությունը չի նվազում, ապա բաց ենք թողնում հաջորդ դժվար շրջանին պատրաստվելու հնարավորությունը։ Այդ բացթողման գինը վճարելու են քաղաքացիներն ու արտադրողները, իսկ դրա քաղաքական պատասխանատվությունը կրում է իշխանությունը։
Դավիթ Անանյան
Դավիթ Անանյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
