Երևանում հրավառություն էր
23.09.2026 | 09:19
Հանրապետության հրապարակի երկնքում հրավառության այս լուսանկարն արվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ի գիշերը: Հազարավոր հայ երիտասարդներ այդ պահին չէին գիտակցում, որ ապրելու համար իրենց հաշված օրեր են մնացել…
Այդ օրը, սակայն, Նիկոլ Փաշինյանը, Արարատ Միրզոյանը, Ալեն Սիմոնյանը, «Հայրենիքին մատուցած սեռական ծառայությունների համար» վերջին աստիճանի մեդալի արժանացած գործակալ-պաշտոնյաները, ինչպես նաև ՀՀ զինված ուժերի բարձրաստիճան զինվորականները քաջատեղյակ էին, որ հաշված օրեր անց ադրբեջանական զինուժը հարձակման է անցնելու․ ունեին հետախուզական տվյալներ շփման գծի երկայնքով ադրբեջանական զինուժի աննախադեպ կուտակումների մասին:
Սակայն այդ պահին որևէ գործողություն, որևէ քայլ չձեռնարկվեց բանակի անձնակազմի անվտանգությունն ապահովելու ու քաղաքացիական բնակչության շրջանում կորուստներից խուսափելու նպատակով պատշաճ իրազեկում ապահովելու համար:
Անցավ ևս 5 օր: Սեպտեմբերի 26-ին՝ պատերազմի մեկնարկից հաշված ժամեր առաջ, Նալբանդյան փողոցում՝ ԱԱԾ շենքի դիմաց, բեմադրվեց ԲՀԿ-իշխանություն հերթական քաշքշուկը: Լրահոսը լցված էր քաշքշուկի տեսարաններով, բայց ոչ ադրբեջանական զինուժի կուտակումների մասին ահազանգերով: Այդ օրը բանակի անձնակազմը համապատասխան հրաման չստացավ նոր բնագծեր զբաղեցնելու ու ռազմական գործողությունների նախապատրաստվելու համար: Հրամայված էր պարտվել, ու այդ պարտությունը պետք է ձևակերպվեր հնարավորինս շատ մարդկային ու զինտեխնիկայի կորուստների տեսքով․ այլապես «խաղաղապահների» ներկայությունը լավ զինված ու մարտունակ Պաշտպանության բանակի անձնակազմի կողքին առնվազն ծիծաղելի կթվար:
Նիկոլ Փաշինյանն ու իր մարդակեր բանդան ստանձնեցին այս սոսկալի պարտությունը սպասարկողի ու կառավարողի դերը՝ աջակցություն ու երաշխիքներ ստանալով նույնիսկ այդպիսի ծանր պարտությունից հետո իշխանության մնալու համար: Գլխավոր, ստորագույն գործողությունը, որի համար պատրաստել էին իրեն ու ՔՊ-ական խունտային, հաջողությամբ էր պսակվել: Նոյեմբերի 10-ին նա բունկերից ելույթ կունենա՝ խոստանալով «սոցիալական պարտավորությունների» կատարում զոհվածների, վիրավորների ու անհետ կորածների ընտանիքների համար: Ու այստեղ հասկանում ես նաև, որ Նիկոլի համար երաշխավորված պարտության ելքով պատերազմը նախապես հաշվարկված էր որպես սոցիալական նախագիծ․ կզոհվեն ու կտուժեն սոցիալապես անապահով ընտանիքների զավակները և կստանան համապատասխան հատուցում:
Հետո Նիկոլը կասի, որ կառավարության շենքից գողացել են իր ժամացույցը, օծանելիքն ու համակարգիչը… Այդ օրերին գեներալ Մուրադովն իր ինքնաթիռով Բաքվից հայ գերիների դիակներ կբերի: Դրանք այն տղերքի դիակներն էին, որոնք գերության մեջ չէին կոտրվել, և որոնց պատմությունները դեռ կլսենք…
Իսկ Նիկոլի ու նրա հանցավոր թիմի համար կարված պարտությունը խաղաղություն չբերեց ու չի էլ բերելու: Ադրբեջանին բնավ հարկավոր չեն խաղաղության ինչ-որ խոսույթներ ու գործողություններ: Բաքուն, տեսնելով դիմացինի ստորաքարշությունն ու նորանոր զիջումներ անելու պատրաստակամությունը, վստահաբար նոր բնագծեր կզբաղեցնի՝ Հայաստանի դեմ կիրառելով պատերազմի սպառնալիքի խաղաքարտը․ ճիշտ և ճիշտ այն նույն խաղաքարտը, որով Նիկոլն այս տարեսկզբին ընտրարշավի ընթացքում ահաբեկում էր ՀՀ քաղաքացիներին՝ սպառնալով իրեն չընտրելու դեպքում սպասվող «աղետաբեր» հեռանկարով:
Խաղաղության հայտարարությունները նիկոլական հանցագործությունների նոր արարն են: Դրանք թմրեցնելու են բնակչության առավել անմեղսունակ ու տգետ հատվածին, որը կուրորեն հավատալու է պատանդների կարգավիճակով քստմնելի գործողությունները տակավին շարունակող հանցախմբին ու չի պաշտպանի իրեն և իր ընտանիքի անդամներին վտանգի դեպքում:
Պետություններն ու ազգերը ձևավորվում, կայանում ու ձևակերպում են իրենց ազգային ու պետական ինքնությունները միայն ու միայն հաղթանակների և գերագույն ճիգերի արդյունքում ստացված արդյունքների շուրջ: Անգամ այդ պատումներն ու հերոսապատումները ձևակերպվում են արհեստականորեն՝ միավորվելու ու համախմբվելու համար ոգևորիչ լիցք ունենալու նպատակով:
Նիկոլի պատկերացրած երկիրը միակն է, որտեղ պաշտոնապես քարոզվում է պարտություն, իսկ հաղթանակները դիտվում են անցանկալի: Միայն ամենավերջին ստորաքարշն ու անբարոյականը կարող է մոռանալ վերջին ութ տարիների հայտարարությունների բովանդակության իրարամերժությունն ու ստահակներին վայել եղանակով դրանք հերքող ու հակասող ձևակերպումները:
Իսկ պատերազմի մեկնարկին մնացել էր մի քանի օր: Գիտեին, որ սկսվելու է, գիտեին, որ առաջին օրն ունենալու ենք մեծաթիվ զոհեր, գիտեին, որ գումարները նախապես կուտակված էին՝ փոխհատուցում տալու համար:
Վեց տարի անց Երևանում կրկին, բյուջեն մսխելու նպատակով, կազմակերպված հրավառություն էր՝ ճոխ հոնորարներով, Նիկոլ Փաշինյանին սիրված կատարողների շնորհակալական խոսքերով ու ստեղծագործական խմբերի ինքնամոռաց կատարումներով…
Փող կար, շատ փող, այս անգամ՝ մեջ-մեջ անելու համար…
Հայկ ԴԵՄՈՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-Իրան հակամարտության ռազմական նոր փուլը կվերսկսվի՞, թե ոչ՝ դեռ պարզ չէ
Սեպտեմբերի 17-ին նախագահ Թրամփը Axios-ին ասել էր, որ քննարկում է Իրանին ուղղված զանգվածային հարվածները վերսկսելու կամ չվերսկսելու վերաբերյալ հարցը։Սեպտեմբերի 20-ին Իրանի զինվորականները հայտարարել են, որ տեղեկություններ ունեն ԱՄՆ-ի կողմից նոր հարձակման հավանականության առնչությամբ և նախազգուշացրել են պատասխան հարվածների մասին...
