Հեռվում մի դրախտ է վառվում
26.09.2026 | 11:27
(խոնարհվում եմ նահատակների հիշատակին)
Ամեն տարի այս օրն ակամայից ետ ես տանում հիշողությանդ ծալքերը և ստուգում՝ արդյոք ինչ-որ բա՞ն ես մոռացել, որ լրացներ այդ օրվա սարսափի ողջ պատկերը: Ասես ինքդ էլ ես զգում քո մեղավորությունը, որ այդ պահին այդտեղ չես եղել և ինչ-որ մեկին ձեռք չես մեկնել։
Ադ օրը մենք հապշտապ ժամը 3-ի կողմերը դուրս էինք եկել Արմենի ընկերոջ՝ Ա-ի մեքենայով՝ այն հույսով, որ օրվա վերջին կհասնեինք Արմենի վիրահատությանը։
Ես նորից չեմ ներկայացնի ողջ ճանապարհի դժոխային պատկերը, թեև այն ինձ կուղեկցի ամբողջ կյանքում։ Միայն այն եմ հիշում, թե ինչպես էր Ալինան ուտում ամուսնու միսը, թե ինչու քրոջ ընտանիքին էլ չի վերցրել իրենց հետ։ Այդ պահին ես ինձ վատ էի զգում, որովհետև մեքենայի սրահում «ավելորդը» ես էի։
- Հինչ անիմ, կլխես տինիմ, էս կնգանը թողալ էլ չընք, մին ծերքի սումկա յօր օնե, համ էլ էնա էտ տանը տղամարթ կա, թող հոգսը քաշի («Ի՞նչ անեմ, գլխիս դնեմ, այս կնոջը թողնել էլ չենք կարող, մի ձեռքի պայուսակ ունի ընդամենը, համ էլ այնտեղ՝ այդ տանը, տղամարդ կա, թող հոգսը քաշի»)։
«Իրոք, ի՜նչ լավ է, որ տանը տղամարդ է լինում, իսկ մտքերով արդեն վիրահատարանում եմ»։
Տանը ոչինչ չկար, որ հետս վերցնեի։ Էլեկտրականություն չլինելու պատճառով ամեն ինչ թափել էի շան՝ Գուչչիի առաջ՝ խիղճս հանգստացնելու համար, իսկ մի շիշ քաշած թթի օղին (մի ազատամարտիկ էր տվել՝ գյուղից իր մանկահասակ երեխայի համար կաթ բերելու համար) թողել էի Արմենի մարտական ընկերոջը՝ Կարոյին։
Տղան Հայաստանից էր, 2020 թվականի պատերազմից հետո չէր թողել Արցախը, և համարյա մի տուն էինք դարձել։ Հայտնագործության պես գտել էի մի թաս մեղր ու մի քիչ յուղ։
- Էս ինձ բավական է մինչև հաջորդ պատերազմ,— կատակեց նա,- իսկ մի քանի ժամից Արմանի հետ կգնանք Հայկազով՝ բենզին բերենք, հետո մենք էլ կճանապարհվենք։ Արխայի՛ն կաց, Գուչչին էլ կբերենք։
Կարդալով մտքերս՝ ասաց Կարոն։
Հանկարծահաս անձրևն ավելի էր դժվարացրել ճանապարհը, իսկ սաստկացած քամին օդում խաղացնում էր մարդկային այդ ողբերգության վերջին ծվենները, տանում ու ձորն էր լցնում։
Ալինայի դժգոհություններից նեղված՝ նայում էի դիմացիս բեռնատարին, որտեղ մի քանի ընտանիք էր պատսպարված։ Նրանք արդեն չէին տարբերվում թրջված պարկերից. անձրևը գունդուկծիկ էր դարձրել բոլորին։ Երեխաներն այլևս լաց չէին լինում, կամ գուցե լաց էին լինում, բայց մենք չէինք ուզում լսել, որովհետև «խիղճ» ասված ապրանքն այդ պահին ամենաթանկն էր արժեքների շուկայում, և ոչ ոք չէր կարող այն գնել, քանի որ այդ պահին յուրաքանչյուրի համար իր ու իր երեխաների կյանքն էր ամենանվիրականը։
Երեկոյան դեմ այնպիսի որոտ լսվեց, որ մեքենաները ցնցվեցին տեղում և մի պահ կանգ առան։ Դա սովորական որոտ չէր։ Նման ձայն ես լսել էի 2020 թվականի պատերազմում՝ էլեկտրացանցը պայթեցնելու ժամանակ։
- Երևի կայծակ է խփել ինչ-որ տեղ։
Մարդկանցից ոմանք անգամ համարձակվեցին դուրս գալ մեքենաներից և սելավի միջից պարզորոշ տեսնել, թե որտեղից էին գալիս իրար հաջորդող պայթյունները։ Մահվան թափոր հիշեցնող մեքենաների շարասյունը մի պահ կանգ առավ։
Չէին աշխատում հեռախոսները. կամ չլիցքավորված էին, կամ կապ չկար։ Այդ պահին ծլնգաց Ա-ի «չաքուճ» Սիմենս հեռախոսը։ Հեռախոսից միայն մարդկային կաղկանձ էր լսվում.
- Վաաաա՜այ, Ալնա՛, Նարեկը կավուչ (չկա), զանգում եմ՝ անհասանելի է, Ալնա՛, Հայկազովը տրաքացրել են, խոխեքը (երեխաները) ընդեղ են եղել, վա՜յ Աստված, քյոմագ (օգնություն) արա։
- Հի՞նչ, ախճի, կի՞ժ ես։
Ջանս փշաքաղվեց, լեզուս պապանձվեց, անգամ մոռացա Արմենի վիրահատության մասին։
Մարդկանցից շատերը, անտեսելով անձրևը, դուրս էին եկել և իրարից նոր լուրեր էին ուզում իմանալ։ Կանայք չէին դիմանում և ծնկելով ջրափոսերում՝ աղեխարշ ողբում էին։ Երեխաները ավելի պինդ էին կպել մայրական ծոցին և տեսնելով մեծերի լաց-կականը՝ սսկվել էին՝ անտեղյակ աշխարհի անցուդարձին։ Բայց հասկանում էին, որ շատ վատ բան է կատարվել, շատ վատ բան։
Հանկարծ մի միտք զարնվեց ուղեղիս. հիշեցի Կարոյին. նա ասել էր՝ պիտի գնա Հայկազով՝ բենզինի։ Վա՜յ Աստված։ Զանգեցի՝ անհասանելի է ցույց տալիս։ Մահասարսուռ մի դող անցավ մարմնովս։ Անցան ժամեր՝ նորից անհասանելի։ Նորից փորձեցի, ու հրաշք՝ զանգերը գնացին։ Մինչ կպատասխանեին՝ գոռացի.
- Կարոոո՜ո...- Ասես իրավունք չուներ չպատասխանելու։
- Ի՞նչ է եղել, Նելլի՛ տոտա, հասե՞լ եք, մերոնց հանդիպե՞լ եք։
- Կարոո՜ո...- անընդհատ անունն էի տալիս, որպեսզի նա խոսեր, ու ես համոզվեի, որ նա իրոք կենդանի է։
Փղձուկը եկել, հասել էր կոկորդս ու խեղդում էր ինձ, ու ես ուզում էի անվերջ լսել նրա ձայնը։
- Նելլի՛ տոտա, էդ ինչ գազան արաղ ես թողել, ես ու Արմանը մեղրով խմել էինք ու շշկռվել։ Մնացինք առանց բենզինի։
Լացս ու ծիծաղս իրար էին խառնվել։ Համատարած ողբերգության մեջ ուրախությունն այդ պահին ամենամեծ հանցանքը կլիներ։ Բայց ես ծիծաղելով լալիս էի. այնքան էին խմել ու անջատված քնել, որ Կարոն անգամ չգիտեր պայթյունի մասին։ Ես անգամ մոռացել էի այդ օղին նվիրող ազատամարտիկի անունը, անգամ չգիտեի՝ ողջ է՞, թե՞...
Ես դուրս եկա մեքենայից, որովհետև Ալինայի հեծկլտոցները և ամուսնու հանդեպ մեղադրանքները՝ «Դու ես մեղավոր», մուրճի պես խփում էին գլխիս՝ ինձ էլ ներքաշելով մեղավորության թնջուկի մեջ։
Մի քանի րոպե հետո նորից առաջ շարժվեցինք։ Բայց ճանապարհն արդեն նույն ճանապարհը չէր, և այն խորասուզվեց հավերժական խավարի մեջ։
Մարդկանցից շատերը լուռ էին։ Մեքենաների շարժիչների ձայնն անգամ խեղդվել էր անձրևի ու քամու սուլոցներում։ Ամեն մեկը կուչ էր եկել իր ծածկոցի տակ՝ թրջված պարկերի պես։ Անգամ երեխաներն էին սսկվել, որովհետև ամենաողբերգականը թողել էին հեռվում՝ կրակի լեզվակների մեջ։
Հեռվում մի դրախտ է վառվում։
25.09.2026
Նելլի ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Աշխարհը պտտվում է երեք գերտերությունների շուրջ՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան
ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանի գլխավոր թեման Մերձավոր Արևելքում և Ուկրաինայում ստեղծված իրավիճակներն են:Ընդհանուր ելույթներ, հասցեական ու անհասցե կոչեր և ոչ մի կոնկրետ առաջարկություն: ՄԱԿ-ը, որպես միջազգային թիվ մեկ կառույց, կորցնում է իր լրջությունն ու ազդեցիկությունը: Այն դարձել է պետությունների ղեկավարների հավաքատեղի, զրուցատաղավար, որտեղ դեռ ավանդույթի ուժով ձգտում են միջազգային պրոբլեմների համար համատեղ լուծումներ գտնել...
