Անկման գինը. երբ պետությունը սկսվում և ավարտվում է բռնակալով
26.09.2026 | 12:07
Պատմությունը դաժան, բայց արդար մի ուսուցիչ է, որը մեզ պարբերաբար հիշեցնում է մեկ պարզ ճշմարտություն. որևէ իշխանություն չի կարող գոյատևել, եթե զրկված է իր ժողովրդի բարոյական հենարանից։ Երբ պետական համակարգը հենվում է ոչ թե քաղաքացու վստահության, այլ վախի, ատելության և բռնության վրա, այն ներսից դատարկվում է։
1941 թվականի ամռանը՝ Երկրորդ աշխարհամարտի առաջին երկու ամիսներին, երբ Խորհրդային բանակը տվեց ավելի քան երկու միլիոն գերի, դա միայն զինվորական անհաջողություն կամ մարտավարական սխալ չէր։ Դա բարոյական ու քաղաքական փլուզում էր։ Ստալինյան տեռորը, կոլեկտիվացումը, աքսորներն ու անդադար վախը մարդկանցից խլել էին ամենակարևորը՝ պատկանելության զգացումը։ Մարդկանց ողբերգությունն այն էր, որ սեփական դահիճից ազատվելու հույսն այնքան մեծ էր, որ պետության կորուստը պահի ազդեցության տակ թվաց ավելի փոքր չարիք, քան տեռորի շարունակությունը։ Դա հասարակության հոգեբանական կոտրվածքի ամենաբարձրակետն էր։ Մարդիկ չէին ուզում զոհվել մի համակարգի համար, որն իրենց սպանում էր ամեն օր։
Այսօր, երբ մենք նայում ենք մեր շուրջը, տեսնում ենք մի երևույթ, որն իր փիլիսոփայական էությամբ շատ նման է այդ պատմական ողբերգությանը։ Երբ իշխող խմբակը հասարակության մեջ սերմանում է ատելություն, բաժանում է մարդկանց, բռնանում է ազատ խոսքի վրա և ստեղծում վախի մթնոլորտ, տեղի է ունենում ամենավտանգավոր բանը՝ քաղաքացու օտարումը սեփական պետությունից։
Փիլիսոփայական տեսանկյունից սա կոչվում է «քաղաքացիական դատարկություն»։ Երբ իշխանությունը նույնանում է պետության հետ և ասում՝ «Ես եմ պետությունը», նա քաղաքացուն դնում է անհնարին ընտրության առջև։ Արտաքին սպառնալիքի պահին մարդու մեջ բախվում են երկու զգացմունք՝ հայրենասիրությունը և արտահայտված ատելությունը դիկտատուրայի հանդեպ։ Մարդիկ սկսում են մտածել. «Եթե հանուն հայրենիքի փրկության ես կռվեմ, արդյո՞ք պարզապես չեմ երկարաձգի ինձ նվաստացնող բռնապետի իշխանությունը»։
Ահա սա է դիկտատուրայի մեծագույն հանցագործությունը հայրենիքի նկատմամբ։ Բռնապետը, փորձելով անձնական իշխանությունն անհպելի դարձնել, կաթվածահար է անում հասարակության դիմադրողականությունը։ Նա սպանում է մարդկանց մեջ պայքարելու, զոհողության գնալու բարոյական դրդապատճառը։
Բայց մենք՝ որպես ազգ, պետք է ունենանք իմաստնություն՝ հասկանալու կարևորագույն տարբերությունը.
• Իշխանությունը կամ դիկտատորը անցողիկ են. նրանք պատմության փոշին են։
• Պետությունը և Հայրենիքը մեր հավերժական տունն են, մեր զավակների ապագան։
Եթե մենք թույլ տանք, որ դիկտատուրայի հանդեպ մեր արդարացի ատելությունը մեզ դարձնի անտարբեր սեփական պետության կորստի նկատմամբ, մենք կկրկնենք 1941 թվականի ողբերգությունը։ Մենք կկորցնենք տունը՝ մտածելով, թե պատժում ենք տան վատ տանտիրոջը։
Իսկական քաղաքացիական հասունությունը պահանջում է կրկնակի ուժ. պաշտպանել հայրենիքի սահմանները արտաքին թշնամուց, բայց երբեք չհաշտվել ներքին բռնապետության հետ։ Պետք է հիշել՝ դիկտատորները գալիս ու գնում են, իսկ կորցրած պետականությունը հետ բերելը հաճախ պահանջում է դարերի արյուն ու տառապանք։
Հրայր ԿԱՄԵՆԴԱՏՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Աշխարհը պտտվում է երեք գերտերությունների շուրջ՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան
ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանի գլխավոր թեման Մերձավոր Արևելքում և Ուկրաինայում ստեղծված իրավիճակներն են:Ընդհանուր ելույթներ, հասցեական ու անհասցե կոչեր և ոչ մի կոնկրետ առաջարկություն: ՄԱԿ-ը, որպես միջազգային թիվ մեկ կառույց, կորցնում է իր լրջությունն ու ազդեցիկությունը: Այն դարձել է պետությունների ղեկավարների հավաքատեղի, զրուցատաղավար, որտեղ դեռ ավանդույթի ուժով ձգտում են միջազգային պրոբլեմների համար համատեղ լուծումներ գտնել...
