Եկեղեցական կարգն ընդդեմ աշխարհիկ ճնշումների
30.09.2026 | 10:44
(Կաթողիկոսի ընտրության և գահակալության խորհուրդը)
Աշխարհիկ կազմակերպության համար բնական է, որ ղեկավարը պաշտոնավարում է ընտրության պահից, իսկ նույն մարմինը, որոշակի ընթացակարգով, կարող է նաև պահանջել նրա հրաժարականը։ Սակայն Եկեղեցու պարագայում այդ գործընթացը նույնական չէ։
Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցում Ազգային-եկեղեցական ժողովը բարձրագույն այն մարմինն է, որի իրավասության ներքո է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ընտրությունը։ Սա կարևոր հանգամանք է, որովհետև Կաթողիկոսի ընտրությունը Հայ Եկեղեցու կյանքի ամենաբարձր և ամենապատասխանատու սրբազան գործընթացներից մեկն է։ Եկեղեցական ժողովն սկսվում է աղոթքով, Աստծո առաջ պատասխանատվության խոր գիտակցությամբ և ընթանում է Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ։
Գործք Առաքելոց գրքի 15-րդ գլխի վկայության համաձայն՝ Երուսաղեմի Առաքելական ժողովը, քննելով Եկեղեցու համար կարևորագույն հարցեր, իր որոշումը ձևակերպում է հետևյալ խոսքերով. «Հաճելի թվաց Սուրբ Հոգուն և մեզ» (Գործք 15.28)։ Այս արտահայտության մեջ ամբողջությամբ բացահայտվում է եկեղեցական ժողովի բնույթը։ Առաքյալները չեն ասում՝ «մենք որոշեցինք»։ Նրանք իրենց որոշումը հասկանում են որպես Սուրբ Հոգու առաջնորդության ներքո կայացված եկեղեցական վճիռ։ Հենց սա է եղել և մնում եկեղեցական-ժողովական գիտակցության չափանիշը։
Հետևաբար, երբ Եկեղեցու իրավասու ժողովը, աղոթքով և եկեղեցական կարգով, ընտրում է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, այդ գործողությունը պետք է ընկալվի ոչ թե որպես աշխարհիկ ընտրական գործընթաց, այլ որպես Եկեղեցու աղոթական ու ժողովական ծառայություն՝ Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ։ Այսպիսով՝ եկեղեցական ժողովը չի կարելի նույնացնել խորհրդարանի, քաղաքական կուսակցության համագումարի կամ որևէ աշխարհիկ կազմակերպության նիստի հետ։
Հայ Եկեղեցու կանոնական ավանդության համաձայն՝ Կաթողիկոսն ընտրվում է Ազգային-եկեղեցական ժողովի կողմից՝ ցմահ, և ապա ձեռնադրվում ու օծվում որպես Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Կաթողիկոսական օծումը վկայում է, որ Հայրապետի առաքելությունը պարզապես վարչական պաշտոն չէ։ Կաթողիկոսը ստանձնում է հոգևոր և հայրապետական ծառայություն Քրիստոսի Եկեղեցում, այսինքն՝ հանձն է առնում բացառիկ ու սրբազան առաքելություն։
Այսպիսով՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու համար Կաթողիկոսի ընտրությունը պետք է հասկանալ երեք իրողությունների միասնության մեջ. Ժողով - Սուրբ Հոգու առաջնորդություն - Օծում։ Հետևաբար՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը պարզապես «ընտրված ղեկավար» չէ։ Նա Եկեղեցու կողմից ընտրված, սրբազան կարգով օծված և Քրիստոսի Եկեղեցում ծառայության կոչված Հայրապետ է։
Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի պաշտոնական կենսագրությունը հստակ արձանագրում է, որ Հայոց Հովվապետը 1999 թ. հոկտեմբերի 27-ին Ազգային-եկեղեցական ժողովում ընտրվել է Ծայրագույն Պատրիարք և Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, իսկ նոյեմբերի 4-ին ստացել է կաթողիկոսական ձեռնադրություն և օծում։
Ըստ այդմ, եթե Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընտրվել է Հայ Եկեղեցու բարձրագույն իրավասու ժողովի կողմից և ստացել կաթողիկոսական օծում, ապա նրա պաշտոնավարման հարցը չի կարող վերածվել աշխարհիկ-քաղաքական պահանջի։ Որևէ անհատ, խումբ, քաղաքական ուժ կամ պետական կառույց չի կարող իրեն վերապահել այն իրավասությունը, որը պատկանում է բացառապես Եկեղեցու կանոնական մարմնին։ Կաթողիկոսական ընտրությունը զուտ մարդկային կամ վարչական գործընթաց չէ, այլ աստվածմարդկային իրողություն։ Ընտրությունը չի կատարում միայն ժողովը՝ իր մարդկային պատասխանատվությամբ. այն տեղի է ունենում Սուրբ Հոգու ներգործությամբ։ Ուստի այդ ընտրության նկատմամբ առկա է աստվածային հաճությունը, և ընտրված Կաթողիկոսի ծառայությունը պետք է ընկալել աստվածայինի և մարդկայինի համագործակցության (սիներգիայի) խորհրդի լույսի ներքո։
Հետևաբար, երբ Կաթողիկոսի հեռացումը ներկայացվում է որպես պարզ վարչական գործընթաց՝ հաշվի չառնելով նրա ընտրության աստվածմարդկային բնույթը, այդպիսի մոտեցումը կարող է վերածվել պայքարի՝ ընդդեմ Սուրբ Հոգու առաջնորդության։ Մարդն իր անձնական կամ խմբային կամքի հիման վրա Կաթողիկոսի հեռացումը պահանջելով՝ իրեն վերապահում է այնպիսի իշխանություն, որով մարդկային կամքը վեր է դասում Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ կայացած եկեղեցական ընտրությունից։
Ուստի Կաթողիկոսի ընտրության հանդեպ հարգանքը միայն ընտրված անձի հանդեպ հարգանք չէ. այն նախևառաջ հարգանք է Եկեղեցու խորհրդի, ժողովական կարգի և Սուրբ Հոգու տնօրինության նկատմամբ։
Եթե այսօր փողոցային ճնշման, քաղաքական կամ հասարակական պահանջի միջոցով փորձ արվի հեռացնել Եկեղեցու կողմից ընտրված և օծված Հայրապետին, ապա վաղը նույն մեխանիզմը կարող է կիրառվել եկեղեցական ցանկացած այլ հարցի վերաբերյալ, լինեն դրանք դավանաբանական-վարդապետական, ծիսական, թե հավատքի հիմնարար ճշմարտություններ։ Արդյունքում կխեղաթյուրվի Հայ Եկեղեցու 1700-ամյա սրբազան ավանդությունը, և Եկեղեցին դուրս կմղվի իր հոգեփրկչական առաքելության ծիրից։ Այդ պարագայում մենք այլևս կանոնական Եկեղեցի չենք ունենա, այլ կունենանք աշխարհիկ քամիներին ու ճնշումներին ենթակա սովորական մի կառույց։
Հետևաբար՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալության վերաբերյալ որևէ հարց չի կարող լուծվել աշխարհիկ իշխանության, քաղաքական խմբի, առանձին անհատի կամ փողոցային պահանջների միջոցով։
Տեր Գաբրիել քահանա ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
