ԱՄՆ-ը՝ նոր աշխարհակարգի ճարտարապետ
30.09.2026 | 13:04
Համաշխարհային կարգերը հենվում են գաղափարախոսությունների վրա։
Գաղտնիք չէ, որ ԱՄՆ-ն հանդիսանում է գեոքաղաքական կանոններ սահմանողն ու թելադրողը։ Սա ամենևին էլ չի նշանակում, որ միայն աշխարհի հեգեմոն գերտերությունն է սահմանում նոր խաղի կանոններն աշխարհում, քանի որ ընդդեմ ուժի դեմ պայքարում վերջինս ունի գաղափարախոսական դաշնակիցներ ու համախոհներ։
Այն, ինչ շատերս կոչում ենք գլոբալիզմ, իրականում վերաբերում է համաշխարհային կառավարման կարգերին կամ առկա կարգերի փոփոխությանը, որի համար անհրաժեշտ է գաղափարախոսական հիմք։
Որքան էլ տարօրինակ թվա, բայց, օրինակ, Մեծ Բրիտանիան (նույնը վերաբերում է ԵՄ շատ լիդերների) տոլերանտ է իսլամի հանդեպ. որոշակիորեն օրինաչափ է, քանզի իսլամական աշխարհի միգրացիոն քաղաքականությունը վերջին տարիներին հանգեցրել է նույն Եվրոպա մայրցամաքում մահմեդականություն դավանող բնակչության կտրուկ աճին, ինչը պատճառ է դառնում վերջիններիս՝ առավել թելադրող դիրք ունենալու ԵՄ բազմաթիվ երկրներում։
Հնարավոր է, որ կառավարող էլիտաները խնդիր չեն տեսել այս պրոցեսում, բայց սա ուղղակիորեն հակազդում է գլոբալ աշխարհաքաղաքական ճարտարապետության կառուցվածքին ու հաստատված կարգերին։
Սաուդյան Արաբիան, հանդիսանալով Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի գլխավոր դաշնակիցը, որոշակիորեն բալանսի է բերում տարածաշրջանն ընդդեմ մահմեդականության շիա ուղղությունը որդեգրած Իրանի։ Սա է պատճառը, որ կրոնական բազմաթիվ վեճերով հայտնի տարածաշրջանում ԱՄՆ-ն թույլ չի տալիս զարգացնել միջուկային զենք, քանզի դրան կհետևի սաուդիտների կողմից նման զենքի զարգացման հեռանկարն, ու տարածաշրջանը կդառնա էլ ավելի պայթյունավտանգ։
Շատերն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին համարում են էքսցենտրիկ, հաճախ նաև անհարկի պիտակավորում, սակայն Հռոմի Պապի ընտրությունից առաջ նախագահ Թրամփի գրառումը նշանակում էր, որ հենց ԱՄՆ-ն է հանդիսանում քրիստոնեական ուսմունքի հիմնական պահապանն աշխարհում՝ ընդդեմ՝ որոշակի դեպքերում ռադիկալ իսլամի կողմնակիցների ու գաղափարախոսների։
Այս հարցում ԱՄՆ-ն ունի դաշնակիցներ՝ ի դեմս ՌԴ և Չինաստանի նախագահների։
Գաղափարաբանական տեսանկյունից սա նաև պայքար է գլոբալիզացիայի տարատեսակ հանդիսացող իսլամի աճող էքսպանսիայի դեմ, ինչը, բնականաբար, հաջողվեց ԱՄՄ-ին, չնայած այն հանգամանքին, որ Եվրոպա մայրցամաքի շատ առաջնորդներ, մեղմ ասած, չէին նկատում այս պրոցեսի վտանգավորության աստիճանը։
Այս հարցում շատ կարևոր դեր է խաղում նաև Իսրայելը, մերթընդմերթ հարվածելով ծայրահեղական խմբավորումների ղեկավարների գրասենյակներին ու վերջիններիս խմբավորումներին։
Գեոքաղաքական ճարտարապետության ներկայիս կարգերը պահպանելու տեսանկյունից այս գործելաոճն այլընտրանք չունի և էմոցիոնալ մոտեցումն այս գործընթացներին (իբր վայրագություններով են աչքի ընկնում ԱՄՆ-ն և Իսրայելը) կարող էր լրջագույն աղետի հանգեցնել և խաթարել համաշխարհային քաղաքական ճարտարապետությունը, ինչի գաղափարախոսական հիմքը քրիստոնեությունն է՝ սկսած Բյուզանդական կայսրության ժամանակներից։
Աշխարհաքաղաքական վերադասավորումները մոտենում են ավարտին, և հաստատվում է նոր աշխարհակարգը, որտեղ հեգեմոն գերտերություն շարունակում է մնալ (ամրպնդվում է) ԱՄՆ-ն և չնայած Չինաստանի տնտեսական առաջընթացին, զուտ մշակութային ու փիլիսոփայական առանձնահատկություններից ելնելով Չինաստանը երբեք չի կարող լինել համար մեկն աշխարհում։
Ռուս-ուկրաինական կոնֆլիկտի ավարտից հետո ՌԴ-ն կրկին կամրապնդվի տարածաշրջանում՝ որպես տարածաշրջանային կուրատոր՝ (ատոմային տերություն) նշանակված աշխարհակարգը գծագրողների ու թելադրողների կողմից։
Չնայած մահմեդական բնակչության աննախադեպ աճին (գումարած 1,5 միլիարդանոց Չինաստանը) ԱՄՆ-ն որպես գործընկեր ընտրել է ՌԴ-ին՝ գլոբալ աշխարհակարգը պահպանելու համար և չնայած «գլոբալիստների» մամուլը (այս գծի մեջ էր նաև՝ որպես ռադիկալ ձախ որակված ԱՄՆ դեմոկրատական կառավարությունը) թմբկահարում է նախագահ Թրամփի պաշտոնանկության մասին, ԱՄՆ նախագահը կարող է նաև ժամանակավոր սանկցիաներ կիրառել ՌԴ-ի դեմ՝ ներքին լսարանին հանգստացնելու ու պաշտոնավարումը շարունակելու համար։
Ահա այստեղ է գաղափարախոսական հիմնական տարաձայնությունն ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի միջև, քանզի վերջիններս կարծես ծնկի եկած լինեն՝ իրականում ռադիկալ իսլամի կողմնակիցների առաջ։
ԱՄՆ-ն որպես պետություն ձևավորվել է ավելի ուշ քան որոշ մահմեդական պետություններ, սակայն պահպանում է իր հեգեմոն դիրքերը հենց համաշխարհային անդորրը պահպանելու համար, այլապես աշխարհը կվերածվի անկանոն, կրոնական ջունգլիի, որտեղ կգործի ոչ թե օրենքն ու տրամաբանությունը, այլ՝ կրոնական մանիպուլյացիան։
Հ.Գ. Համաշխարհային առաջնորդի դիրքերը վաստակում և պահպանում են նախևառաջ գաղափարախոսությամբ (կրոն, օրենքներ, մշակույթ) ապա միայն կիրառում տնտեսական, ռազմական ու քաղաքական գործիքակազմ:
Լևոն Մնացականյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Աշխարհում քաղաքական փոփոխությունների նոր փուլ է սկսվել
Այսօր Եվրոպայի մի շարք երկրներում ազգային ուղղվածության ուժերը լուրջ քաղաքական դերակատարներ են դարձել։ Բայց պետք է հիշել, թե որտեղից են նրանք սկսել։Մի քանի տարի առաջ նրանց հաճախ ներկայացնում էին որպես մարգինալ ուժեր՝ սահմանափակ աջակցությամբ և իշխանության հասնելու գրեթե զրոյական հնարավորությամբ...
