ՀՀ վարձատրության համակարգի օրենսդրական բացերը՝ գնաճի և ինդեքսավորման տեսանկյունից
01.10.2026 | 13:19
«Պետական պաշտոններ և պետական ծառայության պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ՀՀ օրենքը (ընդունված 2013 թ. դեկտեմբերին) պետական ապարատի վարձատրության համակարգի միասնականացման փորձ էր, սակայն ինդեքսավորման, գնաճի և սպառողական զամբյուղի համադրման տեսանկյունից այն պարունակում է մի շարք առանցքային համակարգային և օրենսդրական բացեր։
1. Ավտոմատ ինդեքսավորման մեխանիզմի իսպառ բացակայությունը
Օրենքի ամենախոշոր բացը ավտոմատ ինդեքսավորման բացակայությունն է։
Իրավիճակը. Օրենքում չկա որևէ դրույթ, որը պարտադրում է պետությանը վերանայել բազային աշխատավարձը, եթե երկրում արձանագրվում է սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ / գնաճ) կամ նվազագույն սպառողական զամբյուղի աճ։
Հետևանքը. Բազային աշխատավարձի սահմանումը դառնում է զուտ քաղաքական որոշում, այլ ոչ թե տնտեսագիտական հաշվարկ։ Սրա հետևանքով տարիներ շարունակ (օրինակ՝ 2015–2022 թթ.) բազային աշխատավարձը կարող է մնալ անփոփոխ, մինչդեռ կուտակային գնաճն էապես արժեզրկում է պետական ծառայողի իրական եկամուտը։
2. Բազային աշխատավարձի կամայականությունը և կտրվածությունը տնտեսական ցուցանիշներից
Օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ բազային աշխատավարձի չափը սահմանվում է յուրաքանչյուր տարվա պետական բյուջեի մասին օրենքով։
Բացը. Օրենքը չի սահմանում որևէ նվազագույն շեմ, բանաձև կամ տնտեսական հենանիշ, թե ինչի հիման վրա պետք է հաշվարկվի կամ փոփոխվի այդ բազային աշխատավարձը։
Համեմատություն. Ի տարբերություն Վրաստանի կամ Էստոնիայի, որտեղ բազային դրույքը կապված է մասնավոր հատվածի միջին աշխատավարձի կամ ՀՆԱ-ի (համախառն ներքին արդյունք) ու սոցիալական հարկի աճի հետ, Հայաստանում օրենսդիրը որևէ պարտավորություն չունի հաշվի առնելու գնաճը, նվազագույն աշխատավարձի փոփոխությունը կամ սպառողական զամբյուղի արժեքը։
3. «Պարգևատրման ֆոնդերի» չկարգավորվածությունն ու դրանց օգտագործումը որպես ծածկույթ
Քանի որ բազային աշխատավարձը չի ինդեքսավորվում և չի արտացոլում իրական գնաճը, պետական համակարգը սկսել է զանգվածաբար օգտագործել պարգևատրման ֆոնդերը՝ որպես աշխատավարձի լրացման մեխանիզմ։
Բացը. Օրենքում հստակեցված չեն պարգևատրման և «գնաճի փոխհատուցման» սահմանները։ Պարգևատրումը, որը տեսականորեն պետք է տրվի արտակարգ կատարողականի (KPI) համար, գործնականում դարձել է պարբերական «հավելավճար»՝ ինֆլյացիոն կորուստները լրացնելու համար։
Սոցիալական հետևանքը. Սա առաջացնում է հանրային դժգոհություն, քանի որ հանրությունը դա ընկալում է որպես «անհիմն պարգևատրում»։ Մինչդեռ իրականում դա ինդեքսավորման բացակայության հետևանքով առաջացած ճեղքվածքը փակելու ոչ թափանցիկ փորձ է։
4. Խզումը նվազագույն ամսական աշխատավարձի (ՆԱԱ) և բազային աշխատավարձի միջև
Օրենքով սահմանված է, որ բազային աշխատավարձը չի կարող ցածր լինել «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված չափի 80%-ից։
Բացը. Օրենքը թույլ է տալիս, որ պետական ապարատի բազային դրույքը լինի նվազագույն աշխատավարձից ավելի ցածր (80%-ի չափով)։
Արդյունքը. Երբ պետությունը բարձրացնում է երկրում նվազագույն աշխատավարձը (գնաճին կամ սպառողական զամբյուղին զուգահեռ), դա ավտոմատ կերպով չի հանգեցնում պետական ծառայողի բազային աշխատավարձի համամասնական աճին։ Ստացվում է, որ ցածր օղակների պետական աշխատողների համար աշխատավարձի սանդղակը «սեղմվում է», իսկ մասնագիտական որակավորման համար տրվող գործակիցների իմաստը խաթարվում է։
5. Կատարողականի (KPI) և գնաճի համադրման բացակայությունը
Օրենքը պատշաճ կերպով չի տարանջատում գնաճային ինդեքսավորումը (որը պետք է լինի համատարած և ապահովի գնողունակության պահպանումը) արտադրողականության կամ կատարողականի աճից (որը պետք է լինի անհատական)։
Բացը. Համակարգում չկա երկաստիճան վերանայում.
1-ին աստիճան (Տնտեսական). բոլորի համար բազային դրույքի ինդեքսավորում՝ գնաճի չափով։
2-րդ աստիճան (Անհատական). աշխատավարձի կամ գործակցի բարձրացում՝ հիմնված տարեկան գնահատականի (KPI) վրա։
Արդյունքում, գնաճի պայմաններում աշխատավարձի ցանկացած համատարած բարձրացում հանրության կողմից դիտվում է որպես «անարժան պարգևատրում», իսկ չբարձրացնելու դեպքում համակարգը կորցնում է որակյալ կադրերին։
Ամփոփում. ինչպիսի՞ օրենսդրական փոփոխություններ են անհրաժեշտ
Այս բացերը վերացնելու համար անհրաժեշտ է օրենքում ամրագրել հետևյալ կառուցակարգերը.
1. Պարտադիր ինդեքսավորման կանոն. բազային աշխատավարձի ամենամյա վերանայման պարտավորություն՝ հիմնված նախորդ տարվա սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ) վրա։
2. Հստակ բանաձև. բազային աշխատավարձը կապել տնտեսության միջին անվանական աշխատավարձի կամ նվազագույն սպառողական զամբյուղի որոշակի տոկոսային հարաբերակցության հետ։
3. Պարգևատրման ֆոնդի դերի հստակեցում. պարգևատրումները հանել «աշխատավարձի լրացման» դերից և դրանք ուղղել բացառապես չափելի արդյունքների (KPI) խրախուսմանը։
Հրայր ԿԱՄԵՆԴԱՏՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-ը այլ ծրագրեր էլ ունի, հավանաբար, Իրանի դեմ մարտավարական միջուկային զենքի կիրառում
Երեկվա մեր հրապարակմամբ արտահայտված մտահոգությունը, որ ԱՄՆ-ը կարող է վերսկսել Իրանի դեմ հարձակումը, և պատերազմն այս դեպքում կարող է ավելի ավերիչ լինել ու մեծամասշտաբ, ընդամենը ժամերի ընթացքում նոր հիմնավորումներ ստացավ:Բայց մինչ դրանք ներկայացնելը, նկատենք, որ «Аргументы и факты»-ին տված բացառիկ մեկնաբանության մեջ ռազմական փորձագետ Յուրի Կնուտովի հայտարարությունը, ըստ որի, Միացյալ Նահանգներում Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունների նախաշեմին ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփը կարող է գնալ հակամարտության սրման՝ հաղթանակի հաշվին իր վարկանիշը բարձրացնելու նպատակով, միանգամայն տրամաբանական է...
