Երբ հայրը բառի իմաստը հասկանում էր յուրովի
21.10.2026 | 13:01
Մենք Հրաչյա Աճառյանին գիտենք որպես հայոց լեզվի մեծագույն գիտնականի, «Հայերեն արմատական բառարանի» և հայոց լեզվի պատմության հեղինակի։ Բայց «Կյանքիս հուշերից» գրքում նա նաև մի տղա է, որը ջերմությամբ ու հումորով պատմում է իր հոր մասին։
Հայրը կիսագրագետ էր, բայց, ինչպես ինքն է ասում, շատ աշխատասեր ու ուսումնասեր։
Մի օր նա դպրոց է գալիս և հոգաբարձուներին հարցնում.
- Տղաս ինչպե՞ս է սովորում։
- Տղադ շատ աշխատասեր է,- պատասխանում են նրան։
Հայրը զարմացած ասում է.
- Ափսո՜ս, աշխատասեր ըլլալու տեղ՝ աշխատող ըլլար, ավելի լավ էր։
Մեկ ուրիշ անգամ Աճառյանը տուն է բերում իր դպրոցական գնահատականները։ Այն ժամանակ թվանշանների փոխարեն բառերով էին գնահատում աշակերտներին։ Նրա թերթիկում գրված էին մի քանի «քաջալավ», «լավագույն» և մեկ «լավ»։
Հայրը կարդում է ու զարմանում.
- Ինչո՞ւ միայն մի հատ լավ ունիս, մյուսները լավագույն են։
Աճառյանը վախենում էր հակառակից, որովհետև գիտեր՝ «լավագույնը» ավելի բարձր գնահատական է, քան «լավը»։ Բայց հոր համար ամեն ինչ այլ կերպ էր։
- Հայրի՛կ, լավագույնը լավից բարձր է։
- Որի՞ն կուզես խաբել, լավագույն՝ այսինքն՝ լավի գույն ունեցող։
Հրաչյա Աճառյան, «Կյանքիս հուշերից»
Այս տողերում Աճառյանի հայրը կարծես մեր առջև կանգնում է կենդանի կերպարով։ Նա դպրոցական գիտելիքներ չուներ, բայց ուներ իր տրամաբանությունը, իր պատկերացումները, իր անմիջական ու անկեղծ վերաբերմունքը բառերի նկատմամբ։
«Աշխատասե՞ր, թե՞ աշխատող»։ «Լավագո՞ւյն, թե՞ լավի գույնն ունեցող»։
Հայրը բառերն ընկալում էր այնպես, ինչպես ինքն էր հասկանում դրանց կազմությունն ու իմաստը։ Իսկ որդին հետագայում իր կյանքը նվիրեց հենց բառերի ծագումը, կառուցվածքն ու իրական նշանակությունը բացահայտելուն։
Իհարկե, չենք կարող ասել, թե հոր այդ զրույցներն են կանխորոշել որդու գիտական ուղին։ Բայց դժվար է չնկատել այս պատմությունների մեջ թաքնված գեղեցիկ զուգահեռը։
Հայրը բառի իմաստը փորձում էր հասկանալ իր պարզ տրամաբանությամբ, իսկ որդին իր ողջ կյանքում բառերի աշխարհը հետազոտեց գիտական ճշգրտությամբ։
Եվ որքան էլ տարբեր էին նրանց գիտելիքներն ու հնարավորությունները, երկուսն էլ իրենց ձևով փորձում էին հասկանալ բառը։
Գուցե հենց սա է այս հուշերի ամենամարդկային կողմը. մեծ գիտնականի հետևում տեսնում ենք ոչ միայն նրա տաղանդը, այլև այն ընտանիքը, այն միջավայրը, որտեղից նա եկել էր։
Երբեմն մեծ մարդկանց պատմությունները սկսվում են ոչ թե գրքերից ու համալսարաններից, այլ ընտանեկան մի զրույցից, որը տարիներ անց կարդում ենք ժպիտով։
Իսկ այս պատմության մեջ հոր վերջին խոսքը դեռ երկար է մնում հիշողության մեջ.
«Լավագույն՝ այսինքն՝ լավի գույն ունեցող»։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
