Հայաստանում ադրբեջանական անկլավ չկա

Սկիզբը՝ այստեղ

Հայաստանի վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող Նիկոլ հայադավը 2023թ. մայիսի 22-ին հրապարակային հայտարարել է, որ Քյարքին, Յուխարը Ասկիպարան, Սոֆուլուն և Բարխուդարլուն Հայաստանում գտնվող ադրբեջանական անկլավներ են և ինքը դրանք ճանաչում է որպես Ադրբեջանի Հանրապետության մաս: Լինելով թուրքի լամուկ, Նիկոլն օգտագործել է բնակավայրերի ոչ թե հայկական, այլ ադրբեջանական անվանումները, այսինքն՝ ոչ թե Տիգրանաշեն, այլ Քյարքի, ոչ թե Վերին Ոսկեպար, այլ Յուխարը Ասկիպարա…Դրանք արդյոք Ադրբեջանի՞ն են պատկանում և ադրբեջանակա՞ն անկլավներ են, ինչպես հանրությանը ներկայացնում է Նիկոլը…

Տիգրանաշեն. համարվում է, թե Արարատի մարզում գտնվող Տիգրանաշենը, որն ունի ռազմավարական նշանակություն (Տիգրանաշենի տարածքով կամ անմիջապես հարևանությամբ է անցնում Հայաստանի հյուսիսն ու հարավը կապող Մ-2 միջպետական մայրուղին), թեև դե ֆակտո գտնվում է Հայաստանի վերահսկողության ներքո, սակայն դե յուրե Ադրբեջանի (Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սադարակի շրջանի) անկլավ է։ Սակայն ի՞նչ դե յուրեի մասին կարող է խոսք լինել, եթե հաշվի առնենք, որ Տիգրանաշենն ի սկզբանե եղել է հայկական, սակայն ԽՍՀՄ տարիներին ապօրինի, հանցավոր որոշմամբ կցվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Նախիջևանի Ինքնավար ԽՍՀ-ին՝ ստանալով անկլավի (արտաքին տարածքի) կարգավիճակ Հայկական ԽՍՀ տարածքում։ 1992 թվականի մայիսից այն անցել է հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո։ Տիգրանաշենի դե յուրե ադրբեջանապատկան լինելն առավել անընդունելի է, եթե նկատի ունենանք, որ ողջ Նախիջևանն է հայկական, սակայն ապօրինի պայմանագրերով տրված է Ադրբեջանին:

Խոսքը, նախ, Հայաստանի տարածքի վերաբերյալ այլ պետությունների՝ Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև 1921թ. մարտի 16-ին կնքված Մոսկվայի պայմանագրի մասին է, որով Նախիջևանի մարզը հանձնվել է Ադրբեջանի հովանավորությանը, ինչպես նաև 1921թ. հոկտեմբերի 13-ի Կարսի պայմանագրի մասին, որով Թուրքիայի և անդրկովկասյան խորհրդային հանրապետությունների (Հայաստան, Վրաստան, Ադրբեջան) միջև վերահաստատվել Մոսկվայի պայմանագիրը՝ Նախիջևանի տարածքը թողնելով Ադրբեջանին որպես ինքնավար միավոր:

Վերին Ոսկեպար. Տավուշի մարզի արևելքում գտնվող այս նախկին բնակավայրը հայկական է, մինչև 19-րդ դարը բնակեցված է եղել հայերով, իսկ ԽՍՀՄ տարիներին, մինչև միության փլուզումը, թուրքերով։ Հարուստ է վաղ միջնադարյան և միջնադարյան հայկական պատմամշակութային հուշարձաններով:

Բարխուդարլու. այս տեղանունը սերում է Բարխուդարից, որը ոչ թե ադրբեջանական, այլ պարսկական ծագում ունի (Barkhudar) և նշանակում է բախտավոր: Այն նույնպես հայկական բնակավայր է և միայն ԽՍՀՄ տարիներին է ներառվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, 1991-1994 թվականների Արցախյան պատերազմի ընթացքում այն թշնամու տիրապետությունից վերադարձվել և ընդգրկվել է Հայաստանի տարածքում։

Սոֆուլու. ինչպես Բարխուդարլուն, այն նույնպես հայկական է, բայց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում ապօրինաբար ներառվել է Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում:

Ահա թե հայկական ներկա և նախկին որ բնակավայրերն է ուզում Արծվաշենի հետ փոխանակել Նիկոլ հայադավը՝ անտեսելով նաև, որ, ի տարբերություն Արծվաշենի, Տիգրանաշենը ռազմավարական նշանակություն ունի, ինչպես և այն, որ 2024թ. գարնանից, երբ Տավուշի մարզում կատարված սահմանազատման արդյունքում Ադրբեջանին պետական դավաճանությամբ հանձնվեցին հայկական 4 գյուղեր՝ Բաղանիս Այրումը, Ներքին Ոսկեպարը (Աշաղը Ասկիպարան), Խերմլուն (ադրբեջանական անվանումը՝ Խեյրիմլի) և Նիկոլի ասած Ղըզըլհաջիլին, գնդակը Բաքվի դաշտում է, և քանի դեռ Բաքուն Արծվաշենը չի վերադարձրել Հայաստանին, Հայաստանից անգամ մեկ թիզ հող չպետք է տրվի Ադրբեջանին (հենց այստեղ նշենք, որ Ադրբեջանն Արծվաշենը երբեք ինքնակամ վերադարձնողը չէ):

Հարկ է ընդգծել, որ 2024թ. գարնանը Տավուշի մարզում կատարված սահմանազատման ժամանակ Ադրբեջանին հանձնված վերոնշյալ չորս գյուղերն անկլավներ չէին, այլ անկլավներ համարվող տարածքներին անմիջականորեն սահմանակից ոչ անկլավային տարածքներ։

Շարունակելի

Արթուր Հովհաննիսյան

Տեսանյութն՝ այստեղ

Հեղինակի նյութեր

• Զինադադար, ի վերջո, չի լինի, պատերազմը կշարունակվի և կավարտվի կամ ՌԴ հաղթանակով, կամ միջուկային զենքի գործադրմամբ Երրորդ համաշխարհայինով. 15
• Հայոց ազգային գաղափարախոսության միջոցով շատ հայերի ազնվությունը վերստին պետք է փայլի, ինչպես մրուրից մաքրված ադամանդը
• Միջազգային հանրության նկատմամբ ծաղրուծանակ է Հայաստանում COP17-ի համաժողով կազմակերպելը
• Հայաստանում ադրբեջանական անկլավ չկա
• Կոռուպցիոն նոր կերակրատաշտակ կարող է ստեղծվել
• Անուղղակի խնդրանք Մոսկվային՝ հանդուրժեք տոտիկ-տոտիկ դեպի ԵՄ մեր «լևի» գնալը, և ձեզ հետ կապերն առայժմ չենք խզի
• Նիկոլ, առաջիկայում կվայելես քթից հանելու ուղիղ սպառնալիքի ողջ «հաճույքը»
• Մի բանակում, որտեղ զինվորին կարող են հարկադրել ինքնասպանության, ի՞նչ դժվար է որևէ մեկին հարկադրել, որ հատի հայ-ադրբեջանական սահմանը
• Այսօր էլ ՌԴ Անվտանգության խորհրդի զգուշացումը հրապարակվեց. Հայաստանում «Firebird AI» տվյալների կենտրոնը կարող է աշխատել ԱՄՆ-ի հետախուզության համար
• Մոսկվայից մեկը մյուսի հետևից զգուշացնում են Նիկոլ հայադավի իշխանությանը, և դրանց իմաստը հետևյալն է՝ խելքներդ գլուխներդ հավաքեք, հետո աղետ է լինելու
• Մեդվեդևի խիստ զգուշացումը. Հայաստանի համար ամենասարսափելի սպառնալիքը նոր ՈՒկրաինա դառնալն է
• ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմը չի կարող ավարտվել այլ բանով, քան կողմերից մեկի պարտությամբ. ամերիկագետ Դմիտրի Դրոբնիցկի
• «Եթե ԱՄՆ-ը նորից գնա ռազմական լուծումների ճանապարհով, մենք պատրաստ ենք ավելի լավ, քան երբևէ». Իրանի արտգործնախարար
• Նիկոլ հայադավն իր ցեղակցին՝ հայ կնոջ վրա կրակած ադրբեջանցի զինծառայողին, մի որոշ ժամանակ հետո կարտահանձնի Ադրբեջանին
• Հայաստանի, Արցախի, հայերիս թիվ 1 ներքին թշնամին արեց և անում է այն, ինչի համար բերել էին և եկել էր իշխանության. 24
• ԱՄՆ-ը այլ ծրագրեր էլ ունի, հավանաբար, Իրանի դեմ մարտավարական միջուկային զենքի կիրառում
• Վերջին մարտից առաջ. Իրանը սպանիչ պատասխան է պատրաստում ԱՄՆ-ի նոր հարվածին
• Իրանը նվաստացրել է ԱՄՆ-ին՝ որսալով նրա ստորջրյա գաղտնի դրոնը
• Ինչի հույս կարող է ունենալ Նիկոլ հայադավը՝ Էրդողանի հետ հանդիպելով ու հայտարարելով. «Անհամբեր սպասում ենք Թուրքիայի հետ սահմանի բացմանը». 3
• Ինչի հույս կարող է ունենալ Նիկոլ հայադավը՝ Էրդողանի հետ հանդիպելով ու հայտարարելով. «Անհամբեր սպասում ենք Թուրքիայի հետ սահմանի բացմանը». 2

Մեկնաբանություններ