Ձայն, որին չկարողացան լռեցնել
23.10.2026 | 12:21
Ինչպե՞ս պատահեց, որ մի մարդ, որի ձայնը լռեց, դարձավ մի ժողովրդի ամենաանլռելի ձայներից մեկը։
Որովհետեւ Կոմիտասի երգը միայն իրենը չէր։
Նա չէր հորինել այն ցավը, որ երգում էր։ Այդ ցավը կար մեր ժողովրդի պատմության մեջ, պանդուխտի ճանապարհին, մոր օրորոցայինում, հողի հետ աշխատող մարդու հոգնած ձեռքերում։ Կար հարսանիքի ուրախության մեջ ու բաժանման լուռ արցունքում։ Կար մի ժողովրդի կյանքում, որը դարեր շարունակ և՛ սգացել էր, և՛ երգել։
Կոմիտասը կարողացավ լսել այդ ամենը։
Լսել ու հասկանալ, որ սովորական թվացող ժողովրդական երգի մեջ մի ամբողջ աշխարհ է ապրում։ Մի ժողովրդի հիշողություն, որին ոչ ոք իրավունք չունի զրկելու իր ձայնից։
Նա հավաքեց այդ երգերը, ուսումնասիրեց, մաքրեց պատահական շերտերից ու բացեց դրանց ներքին գեղեցկությունը։ Եվ երբ դրանք հնչեցին նրա միջոցով, մենք կարծես առաջին անգամ ճանաչեցինք ինքներս մեզ։
Բայց Կոմիտասի ճակատագիրը մեզ չխնայեց։
1915 թվականը խլեց նրանից իր ժողովրդի աշխարհը՝ մարդկանց, ընկերներին, մշակույթի այն կրողներին, որոնց ձայներից ծնվում էր իր երաժշտությունը։ Նա վերապրեց ցեղասպանության սարսափը, բայց հոգեկան ծանր ապրումներից հետո այլևս չկարողացավ վերադառնալ նախկին կյանքին։
Մարդը, որն իր կյանքը նվիրել էր երգին, երկար տարիներ լռեց։
Եվ հենց այստեղ է Կոմիտասի պատմության ամենացավոտ հակասությունը։
Նրա լռությունը դարձավ մեր պատմության մի մասը, բայց չդարձավ նրա երգի վերջը։
Որովհետև երգը, որ նա փրկել էր մոռացումից, արդեն իրենից մեծ էր։ Այն ապրում էր մարդկանց հիշողության մեջ, պահպանված նոտաներում, գրառումներում, ձայնի ու շնչի մեջ։ Ապրում էր նրանց մեջ, ովքեր շարունակում էին երգել ու լսել։
Կոմիտասը չէր կարող իմանալ, թե քանի սերունդ դեռ պիտի լսի իր երգերը։ Չէր կարող իմանալ, որ իր «Կռունկը» մի օր պիտի հնչի նաև նրանց սրտերում, ովքեր երբեք չեն տեսել այն աշխարհը, որտեղից ծնվել էր այդ երգը։
Եվ հենց սա է իսկական արվեստի հրաշքը։
Արվեստագետը հեռանում է, իսկ նրա ստեղծածը շարունակում է ապրել մարդկանց մեջ՝ երբեմն ավելի երկար, քան ապրում է նրանց հիշողությունը։
Կոմիտասի երգերում մենք լսում ենք ոչ միայն անցյալը։ Լսում ենք մարդու՝ իր ցավից չկործանվելու կարողությունը։ Լսում ենք կարոտ, որ չի մարում, սեր, որ չի անհետանում, և գեղեցկություն, որը չի հանձնվում պատմության դաժանությանը։
Ամեն անգամ, երբ նրա երգը հնչում է, նրա լռությունը մի պահ նահանջում է։
Եվ մենք հասկանում ենք՝ մարդուն կարելի է զրկել ձայնից, բայց անհնար է լռեցնել այն ամենը, ինչ նա հասցրել է արթնացնել ուրիշների հոգում։
Կոմիտասը չվերադարձավ իր երգերին։
Նրա երգերը վերադարձան մեզ։
Եվ քանի դեռ մենք լսում ենք դրանք, Կոմիտասի լռությունը վերջակետ չէ։
Այն ընդմիջում է մի երգի մեջ, որը դեռ շարունակվում է։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Թեհրանը չի ընդունում ամերիկյան պայմանները
Թեհրանը մերժել է Վաշինգտոնի պահանջները՝ կապված միջուկային ծրագրի հետ, չնայած նոր լայնածավալ ամերիկյան հարվածի հնարավորության մասին նախազգուշացումներին։Մերձավորարևելյան լրատվամիջոցների հաղորդմամբ՝ Պակիստանի պաշտպանության ուժերի գլխավոր հրամանատար Ասիմ Մունիրն Իրանի ղեկավարությանն է փոխանցել ԱՄՆ-ի պահանջ-առաջարկների փաթեթը...
