Գեղեցիկ կադրերից այն կողմ. ինչո՞ւ է բնապահպանությունը պահանջում գիտելիք, այլ ոչ թե մեծամտություն
27.10.2026 | 12:40
Հայաստանում այս օրերին ընթանում է COP17-ը։ Բացատրենք, թե ինչ է սա, և ընդգծենք, որ նման հավաքներն ըստ էության կարևոր են գոնե մեր մոլորակը՝ որպես ապրելու համար պիտանի միջավայր պահպանելու տեսանկյունից։
Երկու շաբաթ շարունակ COP17-ի շնորհիվ մենք փողոցներում, օդանավակայանում, տրանսպորտում, լրահոսում ու վիրտուալ տիրույթում ականատես ենք լինում բնությանն առնչվող տեղեկատվության՝ լուսանկարների, տեսանյութերի ու պաստառների։ Լսում ենք ելույթներ, մտապահում դրանցից որոշ դրույթներ և տեսածի կամ լսածի հիման վրա սկսում մտորել։
Ինձ՝ որպես բնապահպան լրագրողի, հատկապես հետաքրքրում են ընկերներիս գրառումներն ու կիսումները COP17-ից։ Լավ է, որ այս միջոցառումը, գրեթե ավարտի շեմին հասնելով, սկսել է ավելի շատ ուշադրություն գրավել։ Լավ է, որ նկատվում է բնապահպանների աշխուժացում։ Լավ է, որ մարդիկ նայում, կիսվում ու մեկնաբանում են սիրուն կենդանիների՝ թռչունների, կաթնասունների, միջատների լուսանկարները։
Բայց կա մի «բայց»։
Ես չեմ տեսնում, որ որևէ մեկը կիսվի գիտնական-մասնագետների ջանքերի, աշխատանքի ու չարչարանքի արդյունքներով, էլ չեմ խոսում նրանց ըստ արժանվույն մեծարելու մասին։ Փոխարենը տեսնում եմ ինքնահավանություն ու մեծամտություն՝ որոշ սկսնակ լուսանկարիչների կամ սիրողական բնագետների կողմից։ Եվ դա արվում է թե՛ միջոցառման PR մասնագետների, թե՛ պարզապես առանձին անհատների կողմից։
Օրինակ՝ այնքան մեծամիտ են դառնում այդ «թիթեռ նկարողները», որ սկսում են դատողություններ անել այնպես, կարծես հազար տարվա դաշտային կենսաբան կամ կենդանաբան լինեն։ Արդյունքում՝ բոլորդ հիանում եք գեղեցիկ թիթեռով, իսկ ես քննադատական աչքով նկատում եմ, թե ինչպես է ինչ-որ մեկը որոշել բեզոարյան այծ բազմացնել Արագածի վրա, իսկ նրա «երկրպագուները», ոլորտից բացարձակապես չհասկանալով, սկսում են նրան փառաբանել՝ երիտասարդ տարիքում վարակելով մեծամտությամբ։
Լրագրողական փորձս ասում է՝ հազար անգամ փորձիր, ամենաքիչը երեք գիտակի հարցրու, նոր գրիր։ Օրինակ՝ այն, որ Հայաստան եկող վարդագույն ֆլամինգոները գալիս են Իրանի Ուրմիա լճի ավազանից։ Այժմ՝ աշնանը, նրանց կարելի է հանդիպել Արաքսի հովտում (հատկապես Արմաշի լճերում)։ Նրանք այստեղ սնվում են մինչև ցրտերն ընկնելը, ապա թռչում դեպի Կասպից ծովի ավազան՝ ավելի կոնկրետ Լենքորան (Հանիբերդ)։
Գիտելիքն ու դաշտային փորձն են բնապահպանության հիմքը, ոչ թե մակերեսային հիացմունքն ու PR աղմուկը։
Սկսնակների աղմուկի ու PR մասնագետների մեծամտության ֆոնին, ցավոք, ստվերում են մնում նրանք, ովքեր տասնամյակների վաստակ ու իրական գիտելիք ունեն։
Օրինակ՝ կենդանաբան Հրաչ Ղազարյանը։ Մարդ, ով Հայաստանի ու նախկին ԽՍՀՄ տարածքի ամենագիտակ, դաշտային, այսինքն՝ պրակտիկ մասնագետներից է, և ինձ համար՝ որպես էկո-լրագրողի, միշտ եղել է ամենահուսալի փորձագետներից մեկը։
Ի տարբերություն ինքնակոչ «բնագետների»՝ Ղազարյանը ծայրահեղ համեստ է։
Ես հատուկ խնդրել եմ իրեն, որ թույլ տա հրապարակել ֆլամինգոների այս բացառիկ լուսանկարները, որոնք նա անձամբ է արել տարբեր տարիներին (ի դեպ, COP17-ի կազմակերպիչներն էլ են օգտագործել նրա լուսանկարները):
Եվ հենց նման գիտնականների շնորհիվ է, որ մենք խոսում ենք փաստերով, այլ ոչ թե ենթադրություններով. ֆլամինգոները Հայաստան են գալիս Իրանի Ուրմիա լճի ավազանից... ու մեր երկրում հենց վարդագույն ֆլամինգոներն են պատահում։
Նարինե ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ
«Էկո-մեդիա» ցանցի համահիմնադիր
Հ․Գ․
Հրաչ Ղազարյանի՝ «Հայաստան, որը չենք տեսել» հեղինակային ֆիլմի հղումը՝ https://youtu.be/G6HSmyHwdCA?si=dnIMdHmwQiiC6jD3
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
