Մի կայծակնային գիշեր՝ սպիտակ սավաններով
30.10.2026 | 12:26
(Առաքելոց վանքի պատմությունը)
Նոյեմբեր էր։ Մշո դաշտի վրա արդեն ցուրտն էր նստել։
Զորավար Անդրանիկը, Գևորգ Չաուշի և ընդամենը քսաներկու հայդուկի հետ, Սասունի լեռներից իջել ու մտել էր Մուշից հինգ վերստ հեռու գտնվող Սուրբ Առաքելոց վանքը։ Վանքը բերդ էր՝ բարձունքի վրա, հաստ պարիսպներով։ Ներսում կային վանականներ, ուսուցիչներ և ութսուն որբ. նրանց հետ միասին՝ 140 հոգի։
Դրսում Ֆերիկ փաշայի հինգ գումարտակն էր՝ վեց հազար զինվոր և քուրդ համիդիեականներ։
Հայդուկները չէին փախել վանք. նրանք վանքը դարձրել էին թակարդ։ Ուզում էին, որ Եվրոպան տեսնի՝ հայը կարող է հրացան վերցնել և իր իրավունքը պաշտպանել։ Նոյեմբերի 3-ից սկսվեց պաշարումը։ Տասնինը օր շարունակ՝ ցերեկը՝ կրակ, գիշերը՝ ցուրտ։ Թուրք հրամանատարը վստահ էր՝ սովից կհանձնվեն։ Միջնորդ եկան առաջնորդարանի վարդապետները, ռուս և անգլիացի հյուպատոսները։ Եվ վանքի խորանի առաջ, որտեղ սովորաբար աղոթք էր կարդացվում, Անդրանիկը թելադրեց սուլթանին ուղղված իր ինը պահանջները՝ ազատել բանտարկյալներին, վերադարձնել խլված հողերը, ցրել համիդիեն, դադարեցնել տասանորդի կողոպուտը։
Վանքը դարձել էր պետություն։
Նոյեմբերի 27-ի գիշերը ռազմամթերքն արդեն վերջացել էր։ Մնացել էին երեք փամփուշտ և մի միտք։ Եվ այդ գիշեր կայծակը ոչ թե երկնքում էր, այլ մտքի մեջ։
Անդրանիկը հրամայեց հանել վանքի սպիտակ սավաններն ու սպիտակ երկար զգեստները։ Ձյուն էր եկել։ Երեսունութ հոգին սպիտակի մեջ կորան։
Նա ինքը հագավ թուրք սպայի համազգեստ։ Գերազանց թուրքերենով շրջեց թուրքական պահակակետերը, ստուգեց զինվորներին, խոսեց նրանց հետ ու նույն ձայնով իր տղաներին ցույց տվեց ելքը.
«Ճանապարհն այստեղից է»։
Փոքր խմբերով, սպիտակ սավանների մեջ լուծված՝ նրանք ճեղքեցին օղակը։ Վանքում մնացին միայն մոմերի ծուխը և երեք նահատակների անունները՝ Ղազար, Հարություն, Բարսեղ։
Առավոտյան, երբ թուրքերը մտան վանք, այն դատարկ էր։ Այդ օրվանից Մշո դաշտում ասում էին. «Անդրանիկը մարդ չէ, ուրվական է։ Երբ գիշերը վերարկուն հանում է, փամփուշտները թափվում են նրանից»։
Առաքելոց վանքի ելքը պատի միջով չէր. ելքը սպիտակ սավանի միջով էր։ Երբ զենքը վերջանում է, սկսվում է խելքը։ Եվ հենց այդ խելքով էլ Անդրանիկը դարձավ Զորավար։
Անդրանիկը Մշո վանքից դուրս եկավ ոչ թե սոսկ որպես մի ֆիդայի, այլ հայոց պատմության այն անմահ հերոսը, ում անունը լեռնային քամու պես դեռ կանչում է՝
– Մի՛ հանձնվիր։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-ը ավելացնում է դեպի Մերձավոր Արևելք իր սպառազինության օդային փոխադրումը
The Wall Street Journal-ը և The New York Times-ը երեկ հայտնել են, որ ԱՄՆ փոխնախագահը Թեհրանին առաջարկել է ամերիկյան նոր հարվածներից խուսափելու համար վերսկսել խաղաղ բանակցությունները:Սակայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ խոսքն իրականում բոլորովին այլ բանի մասին է...
