Պապ թագաւորի ձախողանքը՝ ըստ Վարդգէս Ահարոնեանի
11.11.2026 | 12:53
ՀՅԴ գործիչ, մտաւորական, իրաւաբան, մանկավարժ Վարդգէս Ահարոնեանը (1888-1965 թթ․) ծնուել է Սուրմալու գաւառի Իգտիրմաւա գիւղում։ Նախնական կրթութիւնը ստացել է Երեւանում եւ յաճախել Երեւանի ռուսական գիմնազիան: Ապա ընդունուել է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը եւ աւարտել 1912 թ․: Երիտասարդ տարիքից անդամագրուել է ՀՅԴ-ին եւ 1914 թուականին, կամաւորական գնդերի կազմութեան ժամանակ, դարձել Անդրանիկ զօրավարի քարտուղարը եւ թարգմանիչը:
Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանում Վարդգէս Ահարոնեանը նախ եղել է Երեւանի դատախազը, ապա՝ դատական համակարգի ազգայնացումից յետոյ, վարել ՀՀ առաջին դատախազի պաշտօնը: Հայաստանի խորհրդայնացումից յետոյ անցել է Փարիզ, իսկ 1923 թ․՝ ՀՅԴ Ամերիկայի կառոյցի հրաւէրով, շրջուն գործիչի պաշտօնով մեկնել է Նիւ Եորք, ուր իր կողակից Արմենուհի Տիգրանեանի հետ հիմնել է «Ահարոնեան Վարժարան»-ը եւ կազմել հայերէնի դասագրքեր: Տարիներ շարունակ եղել է ՀՅԴ ԱՄՆ Կենտրոնական կոմիտէի անդամ։ Մահացել է Վաշինգտոնում։ Վարդգէսն առաջնեկն է հանրահռչակ գրող Աւետիս Ահարոնեանի։
Վարդգէս Ահարոնեանի գրչին են պատկանում իրաւագիտական, գաղափարական, քաղաքական եւ գրական հարիւրաւոր աշխատութիւններ։ Հեղինակն է՝ «Յովհաննէս Թումանեան – Մարդը եւ բանաստեղծը» (Բոստոն, 1936 թ․), «Րաֆֆիի կեանքն ու գործը» (Նիւ Եորք, 1936 թ․), «Անդրանիկ՝ մարդը եւ ռազմիկը» (Բոստոն, 1957 թ․) եւ «Լեւոն Շանթ՝ մարդը եւ գործը» (Երեւան, 2019 թ․) մենագրութիւնների։
Վարդգէս Ահարոնեանը 1946 թ․ քննադատական գրախօսական է գրել Ստեփան Զօրեանի «Պապ թագաւոր» (Երեւան, 1944 թ․) պատմական վէպի մասին, որի մի հատուածում ասում է․ «Պապի թագաւորութիւնը լաւ սկզբնաւորութիւն ունեցաւ: Նրա խորհրդատուն էր բիւզանդական աքսորից վերադարձած Ներսէս Մեծ Կաթողիկոսը: Մուշեղ Մամիկոնեանը իր հզօր բազուկն էր տրամադրել Պապի գահի պաշտպանութեան։ Արշակից երես դարձրած նախարարները հետզհետէ խմբուեցին Պապի շուրջ: Բիւզանդիան բարեացակամ էր տրամադրուած Հայաստանի հանդէպ։
Շատ չանցած, սակայն, ամէն ինչ տակն ու վրայ եղաւ Պապի շուրջը: Մեծն Ներսէսը եւ ամբողջ հոգեւորականութիւնը թշնամացան Պապի հետ: Մեր պատմիչներից Մովսէս Խորենացին եւ Փաւստոս Բիւզանդը պնդում են նոյնիսկ, որ Պապը թունաւորել է Ներսէսին: Հայ նախարարները լքեցին Պապին: Բիւզանդիան երես դարձրեց իր օգնութեամբ գահ բարձրացած Պապից: Բիւզանդիայի դժգոհութիւնն այնտեղ հասաւ, որ Վաղէս կայսրը, իր զօրավարներից մէկի՝ կոմս Տերենտի ձեռքով սպանել տուեց Պապին:
Ինչո՞ւ այդպէս վերջացաւ Պապի թագաւորութիւնը, որ թւում էր, թէ մի լաւ դարագլուխ էր բացել մեր պատմութեան մէջ։ Այս հարցի պատասխանն է փորձում տալ իր ուշագրաւ վէպով Ստեփան Զօրեանը: Եւ նրա տուած պատասխանը միանգամայն տարբեր է այն պատասխանից, որով մեր պատմիչները բացատրում են Պապի թագաւորութեան ձախողանքը» (Ահարոնեան, Վարդգէս, Ստ․ Զօրեանի «Պապ թագաւոր» պատմական վէպը, «Հայրենիք» օրաթերթ, Բոստոն, 1946 նոյեմ․ 1, էջ 1-2)։
․․․Ի՞նչ է յուշում եւ պատգամում Վարդգէս Ահարոնեանն իր այս մեկնաբանութեամբ ՀՀ այսօրուայ քաղաքական իշխանութեանը։ Կարծում եմ՝ սա առնուազն խորհելու տեղիք պէտք է տայ Երեւանի Ամիրեան փողոցը «Պապ թագաւոր» վերանուանած եւ իրեն երբեւիցէ Պապ թագաւոր երեւակայած առաջին դէմքին։
Կարէն ԽԱՆԼԱՐԵԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Եվրոպայում ստեղծված խնդիրների համար պարզ լուծումներ գոյություն չունեն
Աշխարհում սկսել են հարց բարձրացնել՝ ինչո՞ւ է Եվրոպայի կառավարությունների համար այդքան դժվար արձագանքել աճող բողոքի ցույցերին։Առնվազն ութ եվրոպական երկներում սկսված բողոքի ցույցերի ալիքը թուլացման նշաններ չի ցուցաբերում...
