Խալխին, ամբոխին ազգ և քաղաքացի դարձնելու մեջ պետք է փնտրել մեր ուժն ու փրկությունը
15.11.2026 | 12:00
Ոչ պատահականորեն հայ մեծ իմաստունն ու հանճարը՝ Թումանյանը, ասում էր. «Երկիրը վտանգվում է, երբ որ ժողովուրդը դառնում է ամբոխ... Ժողովուրդն ու ամբոխը իրար հակառակ բաներ են... Ժողովուրդն իմաստուն է, ամբոխը՝ թեթևամիտ, ժողովուրդը մեծահոգի է ու բարի, ամբոխը՝ դյուրագրգիռ, վտանգավոր ու չար, ժողովուրդն աշխատանք է սիրում, ամբոխը՝ թալան...»։
Հետխորհրդային տարիների իշխանությունների մեղքը, իսկ վերջիններիս մեծագույն ստորությունը կայանում է նրանում, որ իրենց մի խմբակի իշխանությունը պահպանելու համար 90-ականներին բարձր արժեքներ կրող, պետականության ու հայրենիքի զգացողություն ունեցող ազգի մի մեծ՝ առավել թույլ կամային որակներ ու կրթական մակարդակ ունեցող հատվածին հետևողականորեն բարոյազրկեցին, դարձրին ամբոխ, դարձրին մեկանգամյա օգտագործման ընտրազանգված՝ իշխանության վերարտադրության նյութ (մատերիալ)։
Դարձրին, որովհետև ամբոխի վերածված գորշ ու ցածր խավերի մոտ նկատվում է խելամտության, սիրո, երախտագիտության, խոհեմության, հավատարմության, պատասխանատվության, ինքնուրույնության պակաս, ինչի արդյունքում նրանց մոտ անհետանում է անհատականությունը։ Որպես կանոն, նրանք լինում են ծառայամիտ և չեն ունենում իրենց սրբությունները, գաղափարական սկզբունքներն ու դավանանքը, կայուն ու հաստատուն կարծիք, ընդունակ չեն արարելու, ստեղծագործելու. նրանք կարող են միայն սպառել և թալանել։ Այդ խավն էլ, որպես կանոն, որևէ ոլորտում կամ մասնագիտության մեջ կայացած չէ, չունի հմտություններ ու ստեղծագործելու, արարելու ունակություններ և լավ ու հեշտ ապրելու համար, հանուն շահի պատրաստ է լինում ցանկացած ստորաքարշության, ուրացման, դավաճանության ու քծնանքի։ Այդպիսիներն էլ հարմար են իշխանությունների համար. չունենալով սկզբունք, արժանապատվություն՝ դառնում են հեշտ կառավարելի։
Շատ վտանգավոր է երկրի ու ժողովրդի համար, երբ գորշերի, ցածր խավերի, ամբոխի ներկայացուցիչներն են իշխանության ու քաղաքական համակարգում դառնում թելադրող։ Աղետ է լինում այն երկրներում, որտեղ առաջին դեմքերն առաջինը չեն լինում իրենց հպատակների մեջ, երբ ապաշնորհները, միջակներն ու գորշերն են իշխանության։ Եվ որպեսզի իրենք չխամրեն, չկորչեն, չանհետանան ու չանէանան երևելիների մեջ, ամեն հնարավոր բան անում են գլխատելու երևելիներին ու անհատականություններին, փորձում են ոչնչացնել արժանավորներին, ուժեղներին, գեղեցիկը, առաքինին ու ազնիվը։ Պլատոնն էլ ասում էր. «Պետություններն արդար են, երբ կառավարիչները կառավարում են, աշխատավորներն աշխատում են, իսկ ստրուկները մնում են ստրուկ»։ Անտիսթենեսն էլ այն կարծիքն է հայտնել, որ. «Պետությունները կործանվում են այն դեպքում, երբ հիմարներին չեն տարբերում լավերից»։
Անկախության տարիներին և առավելապես 2018 թ. օտարների կողմից բերված իշխանություններն էլ կրում են իրենց վրա գորշության ու միջակության փոշին, որը ծնում է մարդկության համար ամենամեծ չարիքը՝ նախանձ ու ատելություն, որի միջավայրում էլ ծնվում են ամենաստոր մարդկային զգացմունքներն ու արարքները։ Միջակությունն ու գորշությունը արգելափակում են տաղանդների ու անհատականությունների զարգացումը. գորշության պայմաններում է մեռնում գեղեցիկը, սերը, ստեղծագործական միտքը։ «Իշխանության եկած գաճաճները հսկաներին են ասպարեզից հեռացնում, որպեսզի իրենք մեծ երևան»,– գրել է Հրանտ Մաթևոսյանը։
Իսկ այդ զանգվածները թեև հակումներ ունեն ամբոխ դառնալու, դրա հետ միասին նրանց նաև մենք ենք դարձրել այդպիսին՝ օտարելով իշխանությունից, պետությունից ու երկրի հարստությունից, դարձնելով անհաղորդ ու անտարբեր իրենց երկրի ու պետության նկատմամբ։ Եվ հիմա ազգն ու պետությունը դառնում են չարացած ու վրեժխնդրությամբ լցված այդ զանգվածների ավերիչ զայրույթի զոհը։ Հիմա բոլորից խաբված ու արհամարհված, հույսները կորցրած, պայքարելու ոգին մարած՝ նրանք պարփակվել են իրենց պատյանի մեջ և չգիտեն՝ ու՞մ հավատան, որ կողմ գնան, ի՞նչ անեն։ Նրանք էլ, թեև մոլորված, սակայն մեր երկրի լիիրավ քաղաքացիներն են, մեր ազգակիցներն են, մեր քույրերն ու եղբայրներն են, նրանք մեր դժբախտությունն են, մեր ցավն են, և իշխանությունները, ազգի հոգևորական, մտավորական, գիտական էլիտան է պատասխանատու նրանց այս վիճակի համար։
Այս կործանարար միջավայրից դուրս գալու ելքն էլ ազգի՝ ամբոխ դարձած, չարացած, անտարբեր զանգվածի՝ Իսահակյանի ասած ժողովրդի «ազգամերժ, կոսմոպոլիտ, լևանդին, անիդեալ, ձուլվող, ազգուրաց, մայրենի լեզուն արհամարհող, կարիերիստ» հատվածի վերադաստիարակումն ու որպես ազգային արժեքներ կրող քաղաքացի դարձնելը և ազգի նվիրյալ ու բարձրարժեք հատվածի հետ ինտեգրումը պետք է լինի։ Այս վիճակից դուրս գալու ելքն էլ Նժդեհը տեսնում էր ազգի վերադաստիարակության մեջ։ Այդ զանգվածներին դարձի բերելու, նրանց մեջ Աստծո նկատմամբ անկեղծ հավատն ու պայքարելու կամքը վերադարձնելու ճանապարհն անկեղծ, անկաշառ ու արդար միջավայրի ձևավորման մեջ պետք է փնտրել։
Մեր բոլոր խնդիրները միաժամանակ տանում են դեպի որակյալ կրթություն, դեպի ազգային, ազնիվ, իմաստուն-նվիրյալների իշխանություն ունենալը։ Եվ ինչպես Թումանյանը կասեր. «Խավարի ու լույսի պայքարում գլխավոր դերը պատկանում է հայ ուսուցչին»։ Հարցը համազգային է ու հույժ կարևոր, և անկեղծ, արդար ու օրինապաշտ հասարակության կառուցմանը, արժանապատիվ և ազգային արժեքներ կրող քաղաքացու դաստիարակությանը պետք է ուղղված լինեն ազգի առաջադեմ մասի, հոգևորականության ու մտավորականության ջանքերը։
Հայկ ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Տնտեսագիտության թեկնածու
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Ադրբեջանը ձգտում է Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին
Այսօր թերևս խոսեմ «Pax Azerbaijana» եզրույթի մասին, որը ադրբեջանական գերիշխանության աշխարհաքաղաքական նախագիծ է: Կտեսնենք, որ այն այլևս «գետնի վրա» գոյություն ունեցող իրողություն է:Եվ ուրեմն, Pax Azerbaijana-ն կամ, որ նույնն է՝ «Ադրբեջանական խաղաղությունը», աշխարհաքաղաքական հասկացություն է, որն արտահայտում է Ադրբեջանի ձգտումը՝ Հարավային Կովկասում հաստատել գերիշխող դիրք և տարածաշրջանային զարգացումները ենթարկել սեփական ռազմավարական շահերին...
