Այ­սօր շա­տե­րը զար­մա­նում են, թե ին­չու Ար­ցա­խը հանձ­նե­լու փաս­տը շատ մար­դու ոտ­քի չի հա­նել, հան­րա­հա­վաք­նե­րին սպաս­վա­ծից քիչ մարդ է գա­լիս։ Շատ բազ­մա­շերտ է այս հար­ցի պա­տաս­խա­նը։ Նախ այ­սօր­վա տրա­մադ­րու­թյուն­նե­րին հաս­նե­լու հա­մար եր­կար տա­րի­ներ աշ­խա­տանք է տար­վել, հենց այն­պես չէ, որ մարդ­կանց զգա­յա­րան­նե­րը բթա­ցել են։

Ին­չու կա­պի­տու­լյա­ցիա­յի փաս­տա­թուղթ ստո­րագ­րած ղե­կա­վա­րը հրա­ժա­րա­կան չի տա­լիս, ան­գամ չի հի­շում իր խոս­տու­մը, որ ե­թե ան­գամ մեկ մարդ պա­հան­ջի իր հրա­ժա­րա­կա­նը, ին­քը կհե­ռա­նա։ Չի հե­ռա­նում, նույ­նիսկ քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազմ հրահ­րելու խայ­տա­ռակ փորձ ա­րեց, սպառ­նաց, որ հա­յոց բա­նա­կը հա­յի վրա զենք կբարձ­րաց­նի։

ՈՒ­ղիղ 100 տա­րի ա­ռաջ, 1920-ին, տե­ղի ու­նե­ցավ այն, ինչն այ­սօր կա­տար­վում է մեզ հետ։ Զար­գա­ցում­նե­րը գրե­թե նույնն են, ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի դաշտն է տար­բեր։ Այն ժա­մա­նակ Կարս և Շի­րակ, այ­սօր՝ Ար­ցախ և Սյու­նիք։

Հո­րից ա­մա­չե՛ք պոռն­կու­թյան հա­մար, դա­տա­վո­րից և իշ­խա­նից` հան­ցան­քի հա­մար, ժո­ղո­վա­կան­նե­րից և ժո­ղովր­դից` ա­նօ­րի­նու­թյան հա­մար, ըն­կե­րո­ջից և բա­րե­կա­մից` զր­կանք­նե­րի հա­մար, պան­դխ­տու­թյան վայ­րում` գո­ղու­թյան հա­մար, Աստ­ծու ճշ­մար­տու­թյու­նից և ուխ­տից` ստու­թյան հա­մար, ու­րիշ­նե­րի հա­ցի վրա ձեռք դնե­լու հա­մար, տա­լու և առ­նե­լու մեջ նա­խա­տինք կրե­լու հա­մար, ող­ջույ­նին ի պա­տաս­խան ձեր լռու­թյան հա­մար։

Այս է Իմ պատ­վե­րը. որ սի­րեք մի­մյանց, ինչ­պես որ Ես սի­րե­ցի ձեզ: Ա­վե­լի մեծ սեր ոչ ոք չու­նի, քան այն, որ մեկն իր կյան­քը տա իր բա­րե­կամ­նե­րի հա­մար (Հովհ. 15;12-13)։ «Ա­մեն ին­չից ա­ռաջ մի­մյանց միջև ա­մուր սե՛ր ու­նե­ցեք, քա­նի որ սե­րը ծած­կում է մեղ­քե­րի շա­տու­թյու­նը» (Ա Պետր. 4; 8):

Ձեր մեջ թող չգտն­վի այն­պի­սի մե­կը, որ զբաղ­վի դյու­թու­թյամբ, գու­շա­կու­թյամբ, կա­խար­դու­թյամբ կամ էլ վհուկ ու սուտ մար­գա­րե լի­նի, մե­ռե­լա­հար­ցու­թյամբ զբաղ­վի, ո­րով­հետև Տի­րոջ հա­մար գար­շե­լի է նա, ով այդ­պի­սի բա­նե­րով է զբաղ­վում (Բ. Օ­րենք 18; 10-12)։

Դու` ծա­խու հո­գի, քծ­նու­թյան մե­րան, Գո­ռոզ ան­հար­կի ու մե­ծա­բե­րան։ Դու` բութ ու տգետ, խո­րա­մանկ սա­կայն, Դու` կոր­ծա­նիչ ձեռք ու լեզ­վի կա­պանք։

Հիսուս, բարի Հիսուս` Քո անունով են բացվում առավոտները. Լույսի մեջ անթեղված կարոտները, Քո սուրբ փեշերի մեջ պարուրված,

Ադր­բե­ջա­նա­կան ու թուր­քա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը հաղ­թա­նա­կը Ար­ցա­խում հա­մե­մա­տում են Դար­դա­նե­լի նե­ղուցի՝ Գա­լի­պո­լիի ճա­կա­տա­մար­տում հաղ­թա­նա­կի հետ: Թերևս ճիշտ են: Բայց Գա­լի­պո­լին չփր­կեց Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նը կոր­ծա­նու­մից, ու նաև դա է ճիշտ: