Ինչ խոսք, Հա­յաս­տա­նը մեծ հա­կադ­րու­թյուն­նե­րի եր­կիր էր խոր­հր­դա­յին վիթ­խա­րի կայս­րու­թյան կազ­մում և մուրճ ու ման­գա­ղի տի­րա­կա­լու­թյան ճն­շիչ կա­ղա­պա­րում­ներն ան­գամ ան­զոր էին եր­կի­րը մղե­լու տե­ղատ­վու­թյան փա­կու­ղի­ներ։

1911 թ. հու­լի­սին Ե­գիպ­տո­սում չար­չար­վե­լուց ու հաղ­թա­նակ տո­նե­լուց հե­տո Կո­մի­տա­սը ժա­մա­նեց Փա­րիզ և ան­մի­ջա­պես այ­ցե­լեց իր վա­ղե­մի բա­րե­կա­մու­հուն՝ երգ­չու­հի, ե­րաժշ­տա­գետ, ման­կա­վարժ, թիֆ­լիս­ցի հայտ­նի բժշ­կի դուստր Մար­գա­րիտ Ա­վե­տի­քի Բա­բա­յա­նին:

Ոչ ոք ցայ­սօր տե­ղյակ չէ, թե իր նվա­ճած եր­կր­նե­րի հարս­տու­թյու­նը Տիգ­րա­նը ու՞ր է խց­կել: ՈՒ­զում եմ նվա­ճո­ղա­կան այդ ժա­մա­նակ­նե­րի վի­ճա­կագ­րա­կան տվյալ­նե­րի հան­րա­գու­մա­րը ներ­կա­յաց­նել և բա­ցա­հայ­տել, որ Տիգ­րան Մե­ծի ժա­մա­նակ բնակ­չու­թյան ա­ճը ա­պա­հով­վել է ոչ թե ներ­քին ծնե­լու­թյան, այլ իր տի­րա­պե­տու­թյան տակ ան­ցած պե­տու­թյուն­նե­րի բնակ­չու­թյան բռ­նի տե­ղա­հան­ման և ներ­գաղ­թի ար­դյուն­քում, որ նվա­զա­գույն զամ­բյու­ղի մեջ ոչ օ­ճառ ու ա­տա­մի մա­ծուկ կար, ոչ էլ, նե­րե­ցեք, զու­գա­րա­նի թուղթ, չէին հաշ­վարկ­ված գույ­քա­հար­կը, կո­մու­նալ վճա­րում­նե­րը, կա­հույ­քի ձեռք­բե­րու­մը, հան­գս­տի ի­րա­վուն­քը և այլն:

Մեր պատշ­գամ­բի հար­ցով դա­տա­կան քաշք­շուկ­նե­րի պատ­մու­թյու­նը ա­ռիթ դար­ձավ, որ ես կա­րո­ղա­նամ վեր­լու­ծել ու հաս­կա­նալ, թե ի­րա­կա­նում այ­սօր ինչ է տե­ղի ու­նե­նում մեր դա­տաի­րա­վա­կան հա­մա­կար­գում, որ­տեղ է ար­դա­րու­թյու­նը և ինչ բար­ձունք­նե­րի է հա­սել հայ­կա­կան ար­դա­րա­դա­տու­թյու­նը, թե մեր կյան­քում ինչ կարևոր դեր ու նշա­նա­կու­թյուն է ձեռք բե­րել հա­մա­կար­գա­յին կոռուպ­ցիան, ո­րը, ի տար­բե­րու­թյուն խոր­հր­դա­յին ժա­մա­նակ­նե­րի երկ­չոտ կա­շա­ռա­կեր­նե­րի, հա­մալր­վել է մար­տն­չող ու ոչ մի դո­լար չզի­ջող չի­նով­նիկ­նե­րով, դա­տա­վոր­նե­րով ու ոս­տի­կան­նե­րով:

«Ի­րա­տե­սի» հյու­րը Վա­նա­ձո­րի Հով­հան­նես Ա­բե­լյա­նի ան­վան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի գե­ղար­վես­տա­կան ղե­կա­վար ՎԱ­ՀԵ ՇԱՀ­ՎԵՐ­ԴՅԱՆՆ է:

Որ­քան իշ­խա­նու­թյան գլ­խին մեծ խն­դիր­ներ են կու­տակ­վում, այն­քան նոր թի­րախ­նե­րի կա­րիք է լի­նում։ Այ­սօր դեռ բո­լո­րի ու­շադ­րու­թյու­նը սևեռ­ված է վի­րու­սի հաղ­թա­հար­ման վրա, բայց երբ ո­լոր­տա­յին խն­դիր­նե­րը սկ­սե­ցին ի­րենց զգաց­նել, նոր «հա­կա­հե­ղա­փո­խա­կան­նե­րի» բա­ցա­հայ­տու­մը շատ չի ու­շա­նա։ Օ­րերս, երբ քա­ղա­վիա­ցիա­յի շուրջ աղ­մուկ բարձ­րա­ցավ, դրա­նում մե­ղա­վոր ճա­նաչ­վեց քա­ղա­վիա­ցիա­յի գծով վար­չա­պե­տի խոր­հր­դա­կան Հա­կոբ Ճա­ղա­րյա­նը։

Լավ խոսք կա՝ չկա չա­րիք ա­ռանց բա­րի­քի։ Այս վտան­գա­վոր վի­րու­սը որ­քան մեծ վնաս­ներ բե­րեց աշ­խար­հին, նույն­քան էլ բա­վա­կան շատ խն­դիր­նե­րի ստի­պեց այլ աչ­քով ու այլ տե­սան­կյու­նից նա­յել։ Այս վե­րա­հաս վտան­գից քիչ կո­րուստ­նե­րով դուրս կգան այն պե­տու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք կկա­րո­ղա­նան ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կը ճիշտ գնա­հա­տել ու դրա­նից դա­սեր քա­ղել։

Բնա­կան է, որ ռու­սաս­տա­նյան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րի քն­նար­կում­նե­րի գե­րա­դաս թե­ման ևս կո­րո­նա­վի­րուսն է ու նրա ա­ռա­ջաց­րած բա­զում հրա­տապ խն­դիր­նե­րը: Ան­շուշտ ան­չափ դժ­վար է հա­մա­ճա­րա­կը վե­րահս­կել Ռու­սաս­տա­նի նման հի­րա­վի ան­ծայ­րա­ծիր երկ­րում:

Մեր ի­րա­րա­մերժ ի­րա­կա­նու­թյան մեջ դի­լե­մա­յի հաս­նող և դրա շուրջ ըն­թա­ցող «սու­սե­րա­խո­ցում­նե­րի» մր­ցա­վազ­քը քա­ղա­քա­կան դաշ­տում նո­րու­թյուն չէ։ Ե­թե ոչ վաղ ան­ցյա­լում դա մո­դա­յիկ էր, ինք­նադրսևոր­ման ձևե­րից մե­կը, ա­պա այ­սօր սո­վո­րա­կան է դար­ձել, կո­րո­նա­վի­րու­սա­յին։

Պի­տի որ հի­շեք Ի­լյա Իլ­ֆի ու Եվ­գե­նի Պետ­րո­վի ան­մահ «Ոս­կե հոր­թի» այն դր­վա­գը, որ­տեղ ծո­վում հան­գիս­տը վա­յե­լող քա­ղա­քա­ցի Սկումբ­րիևի­չից թա­լա­նի վե­րա­բե­րյալ տվյալ­ներ կոր­զե­լու հա­մար վե­պի հե­րոս­նե­րը հար­կադր­ված գոր­ծում են ոչ միայն ցա­մա­քում, այլև ծո­վում։