Տունը կանգուն է, եթե տեր ունի

1988-ի մայիսին էր: Դեռևս նոր-նոր իր գործունեությունը սկսող Արցախի հեռուուստատեսության համար հաղորդում էի պատրաստում խորհրդային տարիներին Ղարաբաղում շեն բնակավայրի համբավ վաստակած, բայց այդ ժամանակ արդեն գրեթե անմարդաբնակ (գյուղում ապրում էին միայն մեղվաբույծ Ալյոշան և իր կինը) Սխտորաշենի մասին: Ի դեպ, դա այն գյուղն է, որի մերձակայքում է գտնվում հանրահռչակ 2000-ամյա տնջրի ծառը:

Չնայած Սխտորաշենի բնակիչները նախորդ դարի 50-60-ականներից սկսած վերաբնակություն էին հաստատել հարևան Կարմիր շուկա ավանում, բայց պահպանում էին մի սուրբ ավանդույթ, այն է՝ ամեն տարվա մայիսի 9-ին հավաքվել հարազատ գյուղում և մեծարել Մեծ հայրենականում նահատակված իրենց հերոս համագյուղացիների հիշատակը:

Ճակատագրի կամոք, թե պատահակությամբ մեր նկարահանումները տեղի ունեցան հենց այդ օրը: Գյուղի պատմության հետ կապված բազում հարցեր ունեի, սակայն ամենահուզող հարցը մեկն էր՝ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս երբեմնի շեն ու բազմամարդ գյուղը դատարկվեց և դարձավ գրեթե անմարդաբնակ:

Պատասխանները տարբեր էին. մեկն այն կապում էր ճանապարհի բացակայության հետ, մյուսը՝ պայմանավորում Բաքվի վարած հայատյաց քաղաքականությամբ, երրորդը՝ բողոքում աշխարհագրական դիրքից, և այդպես շարունակ: Երբ պատասխանները, կարծես, սպառված էին, վերջում մեզ մոտեցավ գյուղի ամենատարեցը և, նայելով աչքերիս մեջ, ասաց.

-Բալես, տունը կանգուն է, եթե տեր ունի: Անտեր տան ճանապարհը գաղթելու համար է:

Սենոր Հասրաթյան

Մեկնաբանություններ