Իրանը «ամերիկյան երազանքի» հերթական պետությունը չէ Մերձավոր Արևելքում
Մի հետաքրքիր դիտարկում անեմ Իրանի շուրջ այսօր ընթացող ռազմական ու քաղաքական գործընթացների հետ կապված, որի մասին օրերս ընկերներս արդեն ակնարկ արել էին՝ քննարկելով ընթացող պատերազմական գործողությունները։
Ըստ էության՝ տեղի ուենցողը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես հերթական տարածաշրջանային հակամարտություն, այլ նաև որպես որոշակի քաղաքակրթական բախում։ Այս ամբողջ պատմության մեջ կա մի շատ կարևոր բանաձև, որը, թերևս, Արևմուտքը լավ չի կաորղանում ընկալել, որ Իրանը Իրաքը չէ։ Այն, ինչ արեցին Իրաքի հետ՝ Իրանի պարագայում ոչ մի ձևով չի ստացվելու։
Եթե Իրաքը որպես պետություն ձևավորվել է 20-րդ դարասկզբին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ եվրոպական տերությունները բաժանեցին Օսմանյան կայսրության տարածքները Սայքս-Պիկոյի համաձայնագրի շրջանակում, ապա Իրանը բոլորովին այլ պատմական ճանապարհ է անցել։ Իրաքը մեծապես ստեղծվել էր որպես վարչական միավոր՝ արտաքին ուժերի արհեստական գծած սահմաններով, մինչդեռ Իրանը հազարամյակների ընթացքում ձևավորված պետական և մշակութային կենտրոն է։
Իրանական պետականության արմատները գալիս են դեռևս Աքեմենյան կայսրության ժամանակներրից: Այդ պետությունը Կյուրոսի գլխավորությամբ ոչ միայն հսկայական տարածքներ էր կառավարում, այլ նաև ձևավորել էր պետական կառավարման, մշակույթի և ինքնության այնպիսի ավանդույթներ, որոնք տարբեր ձևերով շարունակվել են մինչև մեր օրերը։ Հետագայում, օրինակ՝ Սեֆյաննների ժամանակաշրջանում, ամրապնդվեց նաև Իրանի կրոնական ինքնությունը՝ շիականության հիմքով, ինչը դարձավ պետականության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։
Այս պատճառով Իրանը «ամերիկյան երազանքի» սրտի հերթական պետությունը չէ Մերձավոր Արևելքում։ Այն իրականում հին քաղաքակրթական կենտրոն է՝ հազարամյակների պետական հիշողությամբ։ Ասեմ ավելին, այն որպես պետություն միայն վարչական կառույց չէ, այլ պատմության, մշակույթի և հավատքի հետ սերտաճած մի համակարգ։
Հենց սա է պատճառը, որ արտաքին ճնշումները կամ ռազմական սպառնալիքներն Իրանի դեպքում հաճախ չեն տալիս այն արդյունքը, ինչ ակնկալում են արտաքին ուժերը։ Իրանում պետության գաղափարը հասարակության լայն շերտերի համար ունի խորքային, անգամ խոհափիլիսոփայական նշանակություն։ Իհարկե, Արևմտյան արժեհամակարգի համար անհասկանալի ու գերբարդ է ընկալել հավատ եզրույթի բացատրությունը, որը ներկայացվում է որպես Աստվածային շնորհ։
Այս իմաստով Իրանը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես տարածաշրջանային հերթական դերակատար, այլ որպես հին և ինքնուրույն քաղաքակրթական կենտրոն, և պետք է ընկալել ոչ թե որպես «չարիք», այլ՝ Արևելքի մարգարիտ։
Արմեն Հովասափյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ՈՒժային գերակայությունը մենթալիտետային և քաղաքակրթական գերակայության վերածելը մեծ արվեստ է
Գլոբալ աշխարհաքաղաքական պայքարը ազդեցության, հարստության և ռեսուրսների համար եղել է, կա և կլինի անողոք, անկախ նրանից, հաղթելն ու պարտվելը եղել են տաք, թե սառը պատերազմում։Սառը պատերազմում պարտված Ռուսաստանի նկատմամբ հաղթող Արևմուտքի անողոք վերաբերմունքը ԽՍՀՄ-ի մնացորդների, այդ թվում՝ ռուսների նկատմամբ, մեր աչքի առաջ է...
