Ներքաղաքական արդյունքներ

Երբ որևէ մեկը նստում և փորձում է խոսել երկրի կյանքում այս կամ այն տարվա արդյունքի մասին, ապա դա անում է տարբեր տեսանկյուններից, որովհետև հնարավոր չէ նույն դիրքից գնահատել և՛ տնտեսությունը, և՛ սոցիալական ոլորտի վիճակը, և՛ խիստ ներքաղաքական զարգացումները, և՛ արտքաղաքական նախաձեռնությունները կամ փաստերը: Տնտեսությունն ու սոցիալական ոլորտը գնահատելն անիմաստ է: Ինչքան էլ կառավարող կոալիցիան «հալվա՛, հալվա՛» գոռա, դրանից ո՛չ շարքային քաղաքացիների մեծամասնության բերանը կքաղցրանա, ո՛չ էլ քսակներում գումար կավելանա: Իսկ իշխանական և իշխանամետ վիճակագիրների հետևից նրանց թվերն ու «տնտեսության աճի տոկոսները» կրկնելը անշնորհակալ գործ է:
ՈՒստի սկզբում ուշադրությունը կկենտրոնացնենք ներքին քաղաքականությանը: Դժբախտաբար, գուցե բարեբախտաբար, այս աշխարհում ամեն ինչ փոխկապակցված է, և իրականության մեջ այս կամ այն երկրի ներքաղաքական ոլորտի զարգացումը չի կարող կտրված լինել այն բանից, թե ինչ արտքաղաքական գործընթացներում է հայտնվել այդ երկիրը, կամ էլ ինչ արտքաղաքական գործընթացների մեջ են «հրում» նրան այն արտաքին ուժերը, որոնք կարծում են, թե թելադրելու իրավունք ունեն: Ասում են, որ երբ որևէ մեկը տառապում է անձի երկատմամբ, դա հոգեբանական ահավոր ախտ է, որը պետք է շուտափույթ բուժել: Իսկ եթե մի ամբողջ երկիր, երկրի կառավարությու՞նն է տարեցտարի տառապում արտքաղաքական «երկատմամբ», այնուհետև այդ երկատումը տեղափոխում է իր ներքաղաքական կյա՞նք: Դա ի՞նչ անվանել կամ ի՞նչ որակել: Հարկադրված ես խոստովանելու, որ հանրապետական կուսակցության կողմից երկրի ղեկավարման այս փուլում Հայաստանի քաղաքացիներին բառացիորեն «պատառոտում» են: Ինչի՞ հաշվարկ էին արել նախագահ Սերժ Սարգսյանը և ՀՀԿ-ի քաղխորհուրդը: Որ քաղաքացիներն իր պատասխան ծափահարելու և նրանց կենա՞ցն են խմելու՝ ընդգծելով, թե ինչքան են սիրում իրենց նախագահին և ՀՀԿ-ն: Կարծում եմ՝ երկար պիտի սպասեն:

Պատճառը մեկն է. 2017-ին երկրում կատարված գրեթե ամեն բան և՛ երկակի տպավորություն է թողել, և՛ շատ հարցեր մնացել են առանց պատասխանի: Օրինակ՝ ապրիլի խորհրդարանական ընտրությունը: Որևէ մեկը կասկածու՞մ էր, որ հերթական անգամ հաղթելու են հանրապետականները: Անձամբ ես՝ ոչ: ՈՒ ոչ միայն այն պատճառով, որ Հայաստանում քաղաքական ընդդիմության ինստիտուտը չի ձևավորվել: Պատճառներն ավելի խոր են: Հիշեցնեմ, թե ովքեր հայտնվեցին խորհրդարանում. ՀՀԿ՝ 49,12 %, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն, որն այս անգամ ներկայացված էր որպես «Ծառուկյան» դաշինք՝ 27,32 %, «Ելք» դաշինք՝ 7,77 %, «Հայ հեղափոխական դաշնակցություն» կուսակցություն՝ 6,57 %: Իշխող ՀՀԿ-ն ստացավ 58 մանդատ, որոնցից 3-ը՝ ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներ (ասորի, քուրդ, եզդի), «Ծառուկյան» դաշինքը՝ 31 մանդատ, որոնցից 1-ը տրամադրվել է ռուս համայնքի ներկայացուցչին, ընդդիմադիր «Ելք» դաշինքը՝ 9, ՀՅԴ-ն՝ 7 մանդատ: Վե՞րջ: Ներկայացումն ավարտվա՞ծ է: Ո՞նց չէ: Չեմ ուզում հիմա երկար ու ձանձրալիորեն գրել, թե ինչպես էին «նեղացել» նախկին ընդդիմադիրները, որոնք «Ելք» դաշինքը քիչ էր մնում հայտարարեին իշխանությունների մշակում: Չեմ ուզում նաև կենտրոնանալ «Ծառուկյան» դաշինքի ներսում ինչ-ինչ տարօրինակ գործընթացների վրա:
ՈՒշադրություն դարձնենք այն բանին, որ մեր խորհրդարանական ընտրությունից գրեթե անմիջապես հետո ԵՄ-ը հայտարարեց, որ Հայաստանի «քաղաքացիական հատվածին» կհատկացնի 1,5 մլն եվրոյի դրամաշնորհ, և դա շատ փորձագետներ օրինաչափորեն գնահատեցին որպես ոչկառավարական կազմակերպությունների ֆինանսավորման միջոցով ներսից Հայաստանի ապակայունացումը շարունակելու Արևմուտքի ցանկություն: Մինչդեռ, այստեղ, թերևս, ավելի խոր ու վտանգավոր նպատակ կա. նպաստել հայ ազգի կոլեկտիվ գիտակցության վերափոխմանը և նախապատրաստել «քաղաքակիրթ հեղափոխականացման»: Մեզ դա սկսեցին ակնհայտ ցույց տալ վերջին ամիսներին, երբ փորձում էին առաջ մղել «եվրաչափանիշային» օրենքները թե՛ «ընտանեկան բռնության», թե՛ անչափահասների իրավունքների վերաբերյալ և այլն: Բայց դա միայն սկիզբն է: Մայիսի 14-ին Երևանի ավագանու ընտրությունն էր, և կրկին՝ իշխող ՀՀԿ-ի հաղթանակը: Ընդդիմադիր կուսակցությունները ձախողվեցին այդ ընտրությունում: Վերջապես, հունիսի 1-ին վերջնականապես ձևավորվեց կառավարությունը՝ Կարեն Կարապետյանի գլխավորությամբ: Համարյա բոլոր նախարարները մնացին իրենց պաշտոններին: Կոալիցիոն ՀՅԴ-ն պահպանեց իր 3 նախարարական պաշտոնը: Եղավ մի քանի փոփոխություն. արդարադատության նախարար Արփինե Հովհաննիսյանը գնաց խորհրդարան, նրան փոխարինեց «հին նոր» նախարար Դավիթ Հարությունյանը, որը մինչ այդ կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարարն էր: Դաշնակցական Արծվիկ Մինասյանը, որին 2016 թ. մեծ աղմուկով հեռացրին էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնից, այս անգամ «առանց խնդրի» նշանակվեց բնության պահպանության նախարար:

Այնուամենայնիվ, Հայաստանի ներքին կյանքի շատ հարցեր կրկին մնացին անպաստասխան: Եվ նույնիսկ 2017-ի դեկտեմբերի վերջին այդ հարցերին էին վերաբերում այն հիմնական թեմաներն ու լուրերը, որոնցով «սնվում էր» հանրությունը: Օրինակ, 2018-ին ո՞վ կդառնա վարչապետ: Պարզ է, որ հանրապետական, բայց ո՞վ: «Հին աստղաբույլի» ներկայացուցիչ Գալուստ Սահակյանը բազմիցս է հնչեցրել այն դրույթը, թե ծանր, դժվար ժամանակ է, «փորձառու» է հարկավոր և այլն: Եվ պարոն Սահակյանն այդպիսին է տեսնում բացառապես Սերժ Սարգսյանին: Բայց գործող վարչապետ Կարեն Կարապետյանն էլ, կարծես, հետ չի վերցրել իր այն հայտարարությունները, թե պատրաստ է 2018-ին էլ կատարելու կառավարության ղեկավարի պարտականությունները: Այդ ամենի մեղավորը ՀՀԿ-ն է և անձամբ Սերժ Սարգսյանը: Հիշեցնեմ բոլորին. նախաձեռնելով սահմանադրական փոփոխություններ, դեռ 2014 թ. հատուկ հանձնաժողովի անդամների հետ հանդիպման ժամանակ նախագահը հայտարարեց, որ կառավարման խորհրդարանական համակարգի անցնելու դեպքում ինքը չի հավակնի վարչապետի պաշտոնին: «Պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ ես՝ Սերժ Սարգսյանս, այլևս չեմ առաջադրվելու Հայաստանի Հանրապետության նախագահ: Եթե վերջնական քննարկումների արդյունքում ընտրվի այլ ուղի, որը չհամապատասխանի իմ ցանկությանը, նկատի ունեմ խորհրդարանական մոդելը, ապա ես չեմ հավակնելու նաև վարչապետի պաշտոնին: Ես նույնիսկ համոզված եմ, որ նույն մարդը չպետք է հավակնի երկու անգամ Հայաստանի իշխանության ղեկավարը դառնալուն»,- այն ժամանակ ասաց Սարգսյանը:

Սակայն գործող նախագահը հետագայում քանիցս նշել է, որ դեռ վերջնական որոշում չի կայացրել իր քաղաքական ապագայի վերաբերյալ. իբր, ժամանակը գա, կիմանաք: Միևնույն ժամանակ, իր ելույթներում նա երկարաժամկետ նպատակներ ու խնդիրներ է դնում: Մասնավորապես, վերջին շրջանում պարբերաբար խոսում է 2040 թ. բնակչության թիվը 4 միլիոնի, ՀՆԱ-ն բնակչության մեկ շնչի հաշվով 10000 դոլարի հասցնելու մասին: Դրանով իսկ Սերժ Սարգսյանը մեծ քաղաքականությունից հեռացող մարդու տպավորություն չի թողնում: Այնպես որ, 2018-ի գարնանից առաջ, երբ խորհրդարանը պետք է ընտրի «նախագահ» (այդ բառը չակերտված է, որովհետև նախագահի սահմանակարգն այսուհետ իմաստազրկվում է. նա դառնում է ընդամենը «անգլիական թագուհի»), դրանից հետո միայն կիմանանք՝ Սերժ Սարգսյանը վարչապե՞տ է դառնում, թե՞ ոչ, մեր երկիրն առաջվա պես ներքաղաքական լրջագույն ընտրանքի առաջ է: Բայց արդեն շատ մեծ ռիսկ կլինի, որ արտաքին ուժերը հետագայում ավելի ակտիվորեն կխառնվեն մեր ներքաղաքական կյանքին և Հայաստանի քաղաքացիներին կթելադրեն, թե նրանք «այդուհետ ինչպես ապրեն և դեպի ուր զարգանան»: Այդ կապակցությամբ հիշեցնեմ, որ 2017-ի հունիսին ՀՀԿ-ի ղեկավարությունը, ի դեմս Էդուարդ Շարմազանովի և Դավիթ Հարությունյանի, հրապարակավ մեղադրանքներ է հնչեցրել Հայաստանում ԵՄ-ի ներկայացուցիչ Պյոտր Սվիտալսկու հասցեին, թե նա խառնվում է Հայաստանի ներքին գործերին: Հետագայում միջադեպը «սվաղվեց», բայց «ոչ ոք չի մոռացված, ոչինչ չի մոռացված»:

Առաջին տարին չէ, որ մեր ներքաղաքական կյանքն այն տպավորությունն է ստեղծում, թե հայերն իրենց առաջ միաժամանակ տեսնում են անհեթեթության թատրոն և սնափառության տոնավաճառ: Թվում էր՝ ինչ իմաստ ունի ՀՀԿ-ից և Սերժ Սարգսյանից գանգատվելը, եթե իրենց ընդդիմադիր պատկերացնողները գործնականում չեն պայքարում իշխանության համար: Որևէ մեկը հիշու՞մ է իրեն ընդդիմություն հռչակած որևէ ուժի կամ շարժման մասնակցելը տեղական ինքնակառավարման մարմինների (ՏԻՄ) մակարդակում իշխանության համար պայքարին: Կարծում եմ՝ այդպիսի դեպքերը եզակի են եղել, և 2017 թ. մայիսին Երևանի ավագանու ընտրությունը դրա ակնառու հաստատումն է, էլ ինչ ասենք մարզերի, փոքր քաղաքների ու գյուղերի մասին: Ովքեր կարող էին, չեն ուզում, ովքեր ուզում են, չեն կարող: Այստեղ մենք ոչ թե պատճառներն ենք քննարկում, այլ փաստն ենք արձանագրում: Ընդդիմադիրներն ավանդաբար ակտիվանում էին նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ: Հիմա արդեն նախագահական ընտրություն չի լինի նախկին տեսքով: Հնարավոր է, որ դա ընդդիմադիր ուժերին կստիպի վերանայելու իրենց հայեցակարգը, կհարկադրի ավելի լուրջ վերաբերվելու ինչպես խորհրդարանական, այնպես էլ ՏԻՄ ընտրություններին: Ինձ համար հանելուկ է, թե ինչու է մեր ընդդիմությունն ուզում թքել այս կամ քաղգործչի գնահատման ընդունված չափանիշի վրա: Նույնիսկ Չինաստանի նման երկրում, եթե որևէ մեկը ցանկանում է «շողշողալ» իշխանության կատարին, մինչ այդ պետք է իր ընդունակություններն ու հնարավորություններն ապացուցի օրենսդիր կամ գործադիր իշխանության ավելի ցածր մակարդակներից մեկում: Այստեղ երգիծանքն ու հումորը պետք չեն, պարզապես պետք է մտորել ընդդիմության առաջնորդների հոգեկան առողջության ու կայացածության մասին: Ինչպես, ի միջի այլոց, նաև իշխանության համապատասխանությանը իր դիրքին: Հասկանու՞մ են արդյոք իշխանությունները, որ նույնիսկ իրենց է շահավետ, որպեսզի երկրում լինի առողջ ու գործուն ընդդիմություն, ոչ թե այն, որը կար առաջ և կա հիմա:

Նախագահ Սարգսյանը և ՀՀԿ-ն, իհարկե, կջանան նախապես հասնել այն բանին, որ եթե չլինի աջակցություն, ապա գոնե չլինի դիմադրություն «անսահման վերարտադրվելու» իշխանության պլաններին: Ընդ որում, ջանալու են ինչպես հայկական իշխանությունների «հին աստվածների» (ասենք, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի), այլև «նոր աստծու» առջև, ի դեմս ԵՄ-ի: Դե որ այդպես շտապ-շտապ անցկացնում էին «Ընտանեկան բռնության մասին» օրենքը, ընդ որում, խախտելով օրենքի հենց տրամաբանությունը, որ քրեական օրենսգրքի առաջ տարբերություն չկա՝ բռնությունը կիրառվել է ընտանիքի ներսու՞մ, թե՞ նրանից դուրս: Բռնությունը բռնություն է, իսկ փողոցում կատարված բռնության զոհը ոչնչով չի տարբերվում տան կամ բնակարանի փակ դռներից ներս կատարված բռնության զոհից: Իսկ հետո արդեն տագնապ հարուցող իրադարձություններ էին: Հասկանալի է, որ Արցախում ապրիլյան պատերազմական գործողությունների որոշ դրվագներ ենթադրում էին այն բավական ծավալուն կադրային տեղափոխությունները, որոնք եղան պաշտպանության նախարարությունում և գլխավոր շտաբում Հայաստանի այժմ գործող կառավարության ձևավորումից հետո: Պաշտպանությունը և անվտանգությունը հատուկ ոլորտներ են, այստեղ հատկապես հստակ է գործում «Չես կարող օգնել, գոնե մի խանգարիր» կարգախոսը: Ինչու՞ պետք է մտքում պահել այն, ինչը կատարվել է և, չի բացառվում, շարունակի կատարվել մեր պաշտպանական գերատեսչությունում և գլխավոր շտաբում: Որովհետև այնպես է եղել, որ ամբողջ աշնանը մեր հանրության ու ժողովրդի ուշադրության կենտրոնում էր «Զինվորական ծառայության և զինվորականի կարգավիճակի մասին» նոր օրենքը: Ավելի ստույգ, այդ օրենքի հետ կապված հարցերի փաթեթներից մեկը, որը վերաբերում էր ուսումը շարունակելու կապակցությամբ բանակում ծառայելու տարկետման իրավունքին: Հենց այստեղ ծագեցին այն բախումները, որոնց մասին հրապարակավ արտահայտվում էին մի խումբ ուսանողներ և ասպիրանտներ, որոնք համարում էին, որ խոսքը Հայաստանի ամբողջ գիտական ոլորտի ապագայի մասին է և ոչ միայն այն մասին՝ պե՞տք է, թե՞ պետք չէ ծառայության տարկետումը: Բանը հասել էր դասադուլների և հացադուլների:

Այս խնդիրը շատ նուրբ է. ինչպես «կողմ», այնպես էլ «դեմ» բազմաթիվ գործոններ կան և՛ նոր օրենքի, և՛ հանրային բողոքի դուրս եկած անձանց փաստարկման առնչությամբ: Հանուն արդարության նշենք, որ այս անգամ իշխանությունները չարհամարհեցին բողոքավորներին. եղան հանդիպումներ, համատեղ քննարկումներ: Սակայն... Իշխանության ավելորդ աշխուժությունը և բողոքավորների ավելորդ հուզախառն դրամատիկությունը ֆոն դարձան Հայաստանի այն մարդկանց ճակատագրի հետ խաղալու, որոնք ուսումն արդեն շարունակում էին իրենց տրված տարկետման շնորհիվ: Ժամանակը կգա, և ես, տարկետման հարցին իշխանության քաղաքականացված վերաբերմունքի բոլոր «հրապույրները» ճաշակած ընտանիքներից մեկի համաձայնությամբ, մանրամասն կպատմեմ հայ հանրությանը, թե ինչպես կարելի է խաչ քաշել երիտասարդ ասպիրանտ, սկսնակ գիտնականի ճակատագրի վրա՝ նրան թույլ չտալով ասպիրանտուրայում սովորել վերջին մեկ տարում, ինչը նրան հասնում էր այն երկրի կրթության նախարարի հրամանով, որտեղ նա սովորում է ասպիրանտուրայում: Թե ինչպես ամիսներով պատասխանատու պաշտոնյաները, ներառյալ նախարարներ, նախագահի և կառավարության աշխատակազմերի ղեկավարները, մարդու ճակատագիրն են ոտնատակ նետում, չնայած ՊՆ-ում անկեղծորեն խոստովանեցին, որ արդեն սովորողների վրա նոր օրենքը չի տարածվում: Անկեղծորեն ասած, այդ պատմությունից հետո անձամբ ես չէի հավատա ՀՀԿ-ի անդամներից որևէ մեկի խոստմանը, առավել ևս՝ Գերագույն գլխավոր հրամանատարի:
(շարունակելի)

Սերգեյ ՇԱՔԱՐՅԱՆՑ

Հեղինակի նյութեր

• Թուրքիայի Հանրապետությունը Մուստաֆա Քեմալ փաշայի ժամանակներից մինչ օրս․ առաջին սիոնիստական պետությունն աշխարհում-3
• Թուրքիայի Հանրապետությունը Մուստաֆա Քեմալ փաշայի ժամանակներից մինչ օրս․ առաջին սիոնիստական պետությունն աշխարհում-2
• Թուրքիայի Հանրապետությունը Մուստաֆա Քեմալ փաշայի ժամանակներից մինչ օրս․ առաջին սիոնիստական պետությունն աշխարհում
• Ժամանակակից «Ադրբեջանի հանրապետությունը» սիոնիստների, անգլո-սաքսոնների և պանթուրքիստների հենակետն է՝ ընդդեմ Իրանի և ՌԴ-ի- 2
• Ժամանակակից «Ադրբեջանի հանրապետությունը» սիոնիստների, անգլո-սաքսոնների և պանթուրքիստների հենակետն է՝ ընդդեմ Իրանի և ՌԴ-ի-1
• Երևա­նի և Ստե­փա­նա­կեր­տի ա­ռա­ջին խն­դի­րը պաշտ­պա­նու­թ­յան եր­կու պե­տա­կան կո­մի­տե­նե­րի շտապ ձևա­վո­րումն է
• Երևա­նի և Ստե­փա­նա­կեր­տի ա­ռա­ջին խն­դի­րը պաշտ­պա­նու­թ­յան եր­կու պե­տա­կան կո­մի­տե­նե­րի շտապ ձևա­վո­րումն է
• Կրկին ու կր­կին՝ «Փա­շի­ն­յա՛ն, հե­ռա­ցի՛ր». սա ժո­ղովր­դի պա­հանջն է
• Կրկին ու կր­կին՝ «Փա­շի­ն­յա՛ն, հե­ռա­ցի՛ր». սա ժո­ղովր­դի պա­հանջն է
• Փա­շի­ն­յանն ա­մեն օր, կա­մա­վոր հրա­ժա­րա­կան չտա­լով, ըն­դա­մենն ա­պա­ցու­ցում է, որ հա­կա­հայ ու­ժե­րի դրա­ծո է
• Բաց հարց Ռու­սաս­տա­նի ԶԼՄ-նե­րին. Ինչ­քա՞ն կա­րե­լի է ստել Ար­ցա­խի հար­ցում հա­յե­րի «մեղ­քի» մա­սին
• Ռու­սաս­տանը, Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թ­յուն­նե­րի թողտ­վու­թ­յամբ, Թուր­քիա­յին ներս է թո­ղել Այսր­կով­կա­սի մեր մա­սը
• Թուր­քիան մուտք է գոր­ծել տա­րա­ծաշր­ջան ու Ար­ցա­խից սպառ­նում է և՛ Ի­րա­նին, և՛ Ռու­սաս­տա­նին
• Փա­շի­ն­յան, խոս­տո­վա­նիր, գու­ցե Զան­գե­զուրն է՞լ եք ար­դեն վա­ճա­ռել թուր­քե­րին
• Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի մի մա­սը դա­վա­ճա­նել է ողջ հայ ժո­ղովր­դին
• Մեր ժո­ղովր­դին ԱՄՆ-ը, Իս­րա­յե­լը, Անգ­լիան և Թուր­քիան դա­վա­ճան­նե­րի ձեռ­քով «Այսր­կով­կաս­յան Դեյ­թոն» են պար­տադ­րել
• «Ով խա­ղա­ղու­թ­յուն է ու­զում խայ­տա­ռա­կութ­յան գնով, կս­տա­նա և՛ պա­տե­րազմ, և՛ խայ­տա­ռա­կութ­յուն»
• Թեհ­րա­նում ար­դեն ըն­դուն­ված են ինչ-որ պատ­շաճ ո­րո­շում­ներ
• Թեհ­րա­նում ար­դեն ըն­դուն­ված են ինչ-որ պատ­շաճ ո­րո­շում­ներ
• Թեհ­րա­նում ար­դեն ըն­դուն­ված են ինչ-որ պատ­շաճ ո­րո­շում­ներ

Մեկնաբանություններ