Մետրոն մոտեցնենք Կարապի լճին

2011-ի սեպտեմբերի 7-ին Երևանի նախկին քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանը, այցելելով մետրոպոլիտեն, հանձնարարեց նրա տնօրենությանը՝ մշակել կարճաժամկետ, միջին և երկարաժամկետ ծրագիր ու հայեցակարգ՝ ուղղված մետրոպոլիտենի հեռանկարային զարգացմանը: Թղթակիցներից մեկի հարցին պատասխանել էր. «...նոր կայարանների կառուցման խնդիրն անհրաժեշտություն է, սակայն, ցավոք, այսօր այն բավականին թանկ հաճույք է: Միայն Աջափնյակ թաղամասի երկու կայարանների կառուցումն ավելի քան 200-250 մլն դոլար կարժենա: Բայց և այնպես, վստահ եմ՝ կգա այն օրը, երբ կունենանք նոր կայարաններ»:

Թերևս, այդ օրը կարող էր լինել սրանից 4-5 տարի առաջ, եթե ՀՀ նախկին և ներկայիս նախագահների, ինչպես նաև Երևանի նախկին քաղաքապետերի համար Երևանը իրոք, ինչ-որ չափով լիներ հարազատ և սիրված քաղաք, եթե նրանք իրականում անշահախնդիր և անկեղծորեն մտահոգված լինեին Երևանի և երևանցիների հոգսերով ու ցավերով՝ կապված քաղաքի կենտրոնի տրանսպորտային համակարգի աղետալի վիճակի հետ:
Ստորև ներկայացվող առաջարկս այսօր էլ կարելի է ընդունել որպես մետրոպոլիտենի զարգացման կարճաժամկետ ծրագրի մի տարբերակ, որի իրականացումից (1-1,5 տարի) հետո մետրոպոլիտենի տարեկան լրացուցիչ եկամուտը (շահույթը ուղեվարձից) կկազմի առնվազն 4 մլն դոլար, որը ամենամյա ֆինանսական մեծ և շարունակական օգնություն կլինի մետրոպոլիտենի միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ծրագրերի իրականացման գործին` դառնալով նրա ցանցի հետագա ընդլայնման և զարգացման խթանն ու գրավականը: Եվ, ընդամենը 5-7 տարվա նրա շահագործումը բավական կլիներ վերադարձնելու կառույցի վրա ծախսված գումարը:
Դեռևս 2007-ին և 2011-ին ՀՀ նախկին և ներկայիս նախագահներին հղած իմ բաց նամակներում (որոնք, ցավոք, մնացին անարձագանք) առաջարկել եմ Երևանի ճիշտ կենտրոնում՝ Կարապի լճի հարևանությամբ, Սայաթ-Նովա և Տերյան փողոցների հատման ստորգետնյա հատվածում կառուցել մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի լրացուցիչ մուտք ու ելք, ինչի շնորհիվ առնվազն 80 %-ով (եթե ոչ ավելի) կավելանա ուղևորների թիվը՝ վերը նշված տարեկան համապատասխան լրացուցիչ եկամուտով:
Այն զգալիորեն կբեռնաթափի ավտոխցանումներով գերհագեցած, վաղուց արդեն աղետալի վիճակում հայտնված Երևանի կենտրոնը: Առաջարկությանս նպատակը չափազանց մեծ (գրեթե անսահմանափակ) փոխադրական պոտենցիալ ունեցող Երևանի մետրոպոլիտենի հնարավորություններից առավելագույն չափով օգտվելն է՝ ի նպաստ քաղաքի փոքր կենտրոնի տրանսպորտային դժվարին և բարդ խնդիրների լուծման ու կարգավորման: Երևանի` աներևակայելի մեծ ծավալներով, «սրընթաց» վերակառուցվող, ժամ առ ժամ փոփոխվող, բազմաթիվ նորանոր կառույցներով հագեցվող փոքր կենտրոնում ստեղծված առկա պայմաններում մետրոպոլիտենը, ցավոք, նվազագույն չափով է ծառայում նրա տրանսպորտային համակարգի նորմալ կայացմանը, քանզի այն իրականում շրջանցում է քաղաքի փոքր կենտրոնը: Այսինքն, նա չի ծառայում անմիջապես փոքր կենտրոն եկող և այնտեղից մեկնող պոտենցիալ ուղևորներին: Եվ զարմանալի չէ, որ այսօր մետրոյի ծառայությունից օգտվում է քաղաքային տրանսպորտից օգտվողների 6-8 %-ը միայն:
Մետրոյի այդ նոր մուտքը, ընդամենը շարժասանդուղքի (էսկալատորի) և ոչ շատ երկար ստորգետնյա թունելի օգնությամբ, կմիանա «Երիտասարդական» կայարանի ընդարձակ կառամատույց-սրահին (գծագրում պահպանված է մասշտաբային ճշտությունը), այսինքն, «Երիտասարդական» կայարանը կունենա ևս մեկ՝ լրացուցիչ մուտք ու ելք Սայաթ-Նովա փողոցի վրա՝ Կարապի լճի հարևանությամբ:
Առաջարկվող մուտք ու ելքի տեղն ու աշխարհագրական դիրքը հասանելի և շատ մոտ կլինի բազմաթիվ պետական ուսումնական հաստատություններին (Ն. Աղբալյանի, Ստ. Շահումյանի, Սայաթ-Նովայի անվ. երաժշտական դպրոցներին, ինչպես նաև Կոմիտասի անվ. կոնսերվատորիային), մշակույթի և արվեստի օջախներին (Օպերայի և բալետի պետական ազգային թատրոնին, Ա. Խաչատրյանի անվ. մեծ համերգասրահին, Ռուսական թատրոնին, «Մոսկվա» կինոթատրոնին, տիկնիկային թատրոնին, նկարիչների տուն-ցուցահանդեսին, Խնկո Ապոր անվ. մանկական գրադարանին, Հ. Թումանյանի և Մ. Սարյանի տուն-թանգարաններին), հյուրանոցներին («Անի» և այլն), հանգստյան գոտուն` իր վերնիսաժով և հուշարձաններով, բազմազան կենցաղսպասարկման ձեռնարկություններին, անթիվ սրճարաններին ու ռեստորաններին, առևտրի զանազան կենտրոններին, Ազատության հրապարակին՝ այնտեղ հաճախակի կազմակերպվող տոնական համերգներով, շոուներով, ձմռանը՝ Կարապի լճի սահադաշտին և այլն: Հատկապես կարևոր և անգնահատելի է նրա մոտ գտնվելը Հյուսիսային պողոտայի համալիրին և Կասկադին՝ իրենց բազմահազարանոց բնակիչներով և այցելուներով:
Առաջարկված տեղում մետրոյի լրացուցիչ մուտքի հնարավոր առկայության հանգամանքը կարող է հեղաշրջել մայրաքաղաքի կենտրոնի ողջ տրանսպորտային համակարգը՝ զգալիորեն կրճատելով փոքր կենտրոն տանող վերգետնյա բոլոր տեսակի փոխադրամիջոցները, այդ թվում և երթուղային գծերը, որի ռացիոնալ և խելամիտ լուծման և կարգավորման դեպքում փոքր կենտրոնը ձեռք կբերի նոր կարգավիճակ և իմաստ, դրանով իսկ կդառնա կենտրոնի ևս մեկ յուրօրինակ այցեքարտ: Կնվազի օդի աղտոտվածությունը: Չնախատեսված հանգամանքներում (արտակարգ իրավիճակներ) կամ էլ խիստ անհրաժեշտության դեպքում կօգնի հնարավորինս արագ, ապահով, առանց որևէ (վերգետնյա տրանսպորտին հատուկ) խոչընդոտների, սեղմ ժամկետում «դատարկելու» կենտրոնը բնակիչներից: Շեշտակի կավելանա մետրոյից օգտվողների թիվը, և շատ հնարավոր է, որ դրա հետագա շահագործումը մոտ ապագայում կդառնա շահութաբեր, ինչն իր հերթին մետրոպոլիտենին կօգնի աշխատելու առանց պետական ֆինանսավորման: Հօգուտ մետրոպոլիտենի կփոխվի նաև վերգետնյա տրանսպորտի ծառայությունից օգտվողների քանակական հարաբերությունը: Չի բացառվում, որ մետրոյի ծառայությունից օգտվողների թվի շեշտակի ավելացումը հնարավորություն ընձեռի ստորգետնյա այս փոխադրամիջոցին աշխատելու մինչև ուշ գիշեր (հերթապահ ռեժիմով):
Բաց նամակներս անարձագանք մնալուց հետո առաջարկությունս ներկայացրի ՀՀ հանրային խորհրդի դատին (10.11.2009 թ.): Պատասխանը եղավ, որ 2005 թ. կազմված Երևանի գլխավոր հատակագծում մետրոպոլիտենի զարգացման հեռանկարային նախագծում իբր արդեն իսկ արտացոլված է իմ առաջարկած լուծումը, այն է՝ մետրոյի մուտք ու ելք նաև Կարապի լճի կողմից, որը, մեղմ ասած, կանխամտածված ապատեղեկացում էր, հօգուտ քաղաքի այրերի: Վերոհիշյալ նախագծով նախատեսվում է մուտք ու ելք բացել ոչ թե Սայաթ-Նովա և Տերյան, այլ Սայաթ-Նովա և Աբովյան փողոցների հատման տեղում, Կաթողիկե եկեղեցու մոտ, որը թերևս քիչ հեռանկարային տարբերակ էր և ինչ-որ տեղ չարդարացված, քանզի այն անհամեմատ հեռու կգտնվի Կարապի լճին հարակից և նրան մոտակա բոլոր վերը թվարկված հասարակական հաստատություններից և օբյեկտներից, ինչի պատճառով էլ, բնականաբար, նրա շահավետության աստիճանն ակնհայտորեն փոքր կլինի, քան Կարապի լճի հարևանությամբ: Այսպես թե այնպես, առաջարկությունս կտրականապես մերժվեց:
Ցավալի է, որ յուրաքանչյուր երևանցու համար կենսական նշանակություն ունեցող հարյուր և ավելի տարիների համար նախատեսված հանրային կառույցները կյանքի ուղեգիր են ստանում առանց լուրջ սոցիոլոգիական հարցումների, մանրակրկիտ և արդարացի վերլուծության, առանց հաշվի առնելու երևանցիների կարծիքն ու ցանկությունը:
Կրկնակի ցավալի է, որ նման՝ հանրապետական նշանակությամբ հսկայածավալ շինություններն անգամ (Հյուսիսային և Գլխավոր պողոտաները Երևանում) վերջին 10 տարում կառուցվել և այսօր էլ կառուցվում են ընդամենը մի խումբ մարդկանց որոշմամբ և հովանավորությամբ, ինչի պտուղներն այսօր, ցավոք «ըմբոշխնում» են շարքային երևանցիները:
Այնինչ, համապետական նշանակության հանրային օբյեկտների, տվյալ դեպքում՝ մետրոյի լրացուցիչ մուտք ու ելքի տեղի ընտրության հարցը երբևէ չպետք է որոշվի միայն քաղաքապետի, քաղաքի գլխավոր ճարտարապետի գրասենյակներում մեկ կամ մի խումբ իշխանավորների ցանկությամբ, քմահաճույքով կամ պարտադրանքով, չպետք է կապվի կամ ածանցվի ինչ-ինչ երկրորդական նշանակության հանգամանքների՝ հատկացվելիք գումարի, տարբեր բիզնես-պրոյեկտների, ստորգետնյա ավտոկայանատեղիների, հեռանկարային այլ շինությունների կառուցման պլանների հետ և այլն:
Իհարկե, հարցն այդքանով փակված կլիներ, եթե 2012-ի դեկտեմբերի 5-ի «Օրակարգ» թերթից չտեղեկանայի, որ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի երևանյան նստավայրի կառուցման կապակցությամբ ՀՀ կառավարությունը հրաժարվել է Երևանի մետրոպոլիտենի «Երիտասարդական» կայարանի նոր մուտքի կառուցումից Կաթողիկե եկեղեցու մոտ (գուցե և որևէ այլ տեղ և ընդմիշտ):
Այսպիսով, մեր քաղաքային իշխանություններին «փրկեց» այս «ծանրակշիռ» պատրվակ-պատճառը «Մաքուր խղճով» հրաժարվելու շարքային երևանցիներիս համար չափազանց արդիական և խիստ անհրաժեշտ «Երիտասարդական» կայարանի նոր մուտքի կառուցումից, ինչը ճակատագրական շատ մեծ փորձություն և ծանր քննություն կլիներ նրանց համար:
Իսկ եթե իշխանությունները, այնուամենայնիվ, երբևէ որոշեն կառուցել այդ լրացուցիչ մուտքը, ապա հուրախություն երևանցիներիս` ստիպված կլինեն արդեն այն կառուցել հենց Կարապի լճի հարևանությամբ, որն անվիճելիորեն ամենահաջող և ամենաշահեկան տարբերակն է բոլոր առումներով:
Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ երկրի ներկայիս և նախկին նախագահներին, ինչ-ինչ դրդապատճառներից ելնելով, տեղյակ չեն պահել այս առաջարկության մասին, քանզի նրանք չէին կորցնի այս առիթն ու շանսը նվիրելու Երևանին և երևանցիներին այդ շատ անհրաժեշտ կառույցը, ինչպիսի «լուրջ» և «ծանրակշիռ» հակափաստարկներով էլ որ ներկայացնեին նրանց առաջարկության նպատակահարմարությունն ու անհրաժեշտությունը:

Սերգեյ ՀԱՋԻՆՅԱՆ

Հ. Գ.- Ի դեպ, ըստ նույն հոդվածի՝ Երևանի մետրոպոլիտենի լայնածավալ վերակառուցման և արդիականացման ծրագրի առաջին փուլով Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) կողմից ժամանակին հատկացվել է 15 մլն եվրո, իսկ 2012-ի օգոստոսին մեկնարկել է ծրագրի երկրորդ փուլը՝ կրկին 15 մլն եվրո արժողությամբ: Նշեմ նաև, որ 2011-ի հուլիսից կրկնապատկվեց մետրոյի ուղեվարձը:

Մեկնաբանություններ