Չիրականացած ճակատագրեր
28.08.2026 | 13:09
Պատմություններ նրանց մասին, ում ձայնը մնաց, բայց կյանքը կիսատ մնաց։
ՍԻԱՄԱՆԹՈ՝ Ատոմ Յարճանյան։
1878–1915։
Նա ընդամենը 37 տարեկան էր, երբ 1915-ին նրան էլ տարան՝ Դանիել Վարուժանի և հայ մտավորականների հետ։
Բայց իր կարճ կյանքում նա հասցրեց ասել այն, ինչի արձագանքը դեռ լսվում է։
«Ով մարդկային արդարություն, թող ես թքնեմ քո ճակատին»։
Արդյո՞ք կա ավելի մեծ
ընդվզում
և
ավելի մեծ դատավճիռ,
քան այս խոսքերն են։
Սիամանթոյի պոեզիան ծնունդ էր ոչ միայն իր ժամանակի գրականությունից, այլև այդ ժամանակի դաժան իրականությունից։
1909-ի Ադանայի կոտորածից հետո նրա «Կարմիր լուրեր բարեկամէս» շարքը դարձավ այդ ողբերգության գրական արձագանքներից մեկը։
Նա գրում էր այն մասին, ինչի մասին ուրիշները գուցե չէին համարձակվում խոսել։
Գրում էր որբերի, սովի, բանտերի, կախաղանների, կոտորածների մասին։
Գրում էր արյան մասին։
Բայց Սիամանթոն միայն ցավի բանաստեղծ չէր։
Նրա ամենամեծ ուժը գուցե այն էր, որ խավարի մեջ անգամ հույսը չէր լքում։
«Դյուցազնորեն» ժողովածուի սկզբում նա գրել էր.
«Այսքա՜ն արշալույսներ կան, որ տակավին չեն ծագած…»։
Պատկերացնո՞ւմ եք։
Մարդ, որը տեսնում էր իր ժողովրդի տառապանքը, իր գիրքը բացում էր դեռ չծագած արշալույսների հավատով։
Նա գիտեր խավարը։
Բայց հավատում էր լույսին։
Գիտեր ցավը։
Բայց չէր հրաժարվում հույսից։
Եվ հենց այստեղ է Սիամանթոյի մեծությունը։
Նրան տարան ու սպանեցին։
Լռեցրին այն մարդուն, որը որոշել էր իր ժողովրդի ցավը դարձնել հիշողություն, իսկ հիշողությունը՝ պայքարի ձայն։
Նրա կյանքը կիսատ մնաց։
Նրա վերջին խոսքերը մենք չլսեցինք։
Բայց նրա ձայնը չմեռավ։
Այն մնաց նրա տողերում։
Մնաց մեր հիշողության մեջ։
Եվ գուցե այսօր էլ մեզ համար ամենակարևորն այն է, որ Սիամանթոյի նման կարողանանք նայել մեր խավարին
ու
չմոռանալ
դեռ չծագած արշալույսների մասին։
Սիամանթոյի ձայնը լռեցվեց։
Բայց այն չլռեց։
Մենք դեռ կարող ենք լսել։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը չի ավարտվել, այլ թևակոխել է ենթակառուցվածքային և լոգիստիկ դիմակայության նոր փուլ
Փաշինյանն արդեն միանգամայն հստակ և բաց խոսում է Ադրբեջանից էլեկտրաէներգիա ներկրելու հեռանկարի մասին (տե՛ս 27.08.2026 թ. հայտարարությունը)։Հիմնավորումը հետևյալն է. Հայաստանում արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների դինամիկ զարգացման պայմաններում կարող է էլեկտրաէներգիայի պակասորդ առաջանալ, որը հնարավոր կլինի ծածկել միայն ներմուծման միջոցով...
