«Նրանք խորտակեցին էն հոյակապ տաճարը և մնացին դուրսը՝ իրենց ձեռքով արած աւերակների մէջ»
Ես չգիտեմ՝ Թիֆլիսի «Հորիզոն»-ում տպագրված Ամենայն Հայոց բանաստեղծի այս հոդվածը տեղ գտե՞լ է նրա ժողովածուներում, բայց ամեն դեպքում հետաքրքիր է։
ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ԹՈՒՄԱՆԵԱՆ
ԱՊԱՇԱՒԱՆՔ
Ներեցէք մեզ, ո՜վ քրդեր, ո՜վ թուրքեր, որ 1878 թւականին գնացինք Բերլին ու գանգատւեցինք ձեր կատարած կողոպուտների, բռնաբարումների, սպանութիւնների, հրդեհների և աւերումների դէմ՝ ձեզ անւանելով բարբարոսներ ու գազաններ, իսկ նրանց մարդասէր դատաւորներ։
Ճիշտ է, էն ժամանակ էլ նրանք արտայայտւեցին, թէ էդ ամենը չարժեն իրենց մի զինւորի փթած ոսկորներ և մենք շատ զարմացանք ու շփոթւեցինք, թէ մի՞թէ կարելի է՝ մարդ էսքան դաժան լինի, բայց դեռ չէինք լսել էն, ինչ որ լսում ենք էսօր, դեռ չէինք տեսել էն, ինչ որ տեսնում ենք էսօր, և մնում էինք միայն ցաւալի տարակուսանքի մէջ։ Սակայն էսօր, երբ էսքան բան է պարզւած աշխարհքի առջև, «մարդասէր» գերմանացու ձեռքով գնդակահար եղած գիւղցիների վերջին գալարումների հետ, դժբախտ Միլիցայի ու իր նմանների վերջին հառաչանքների հետ, աչքերը հանոտած, լեզուները կտրատած մարդկանց կսկիծների ու անէծքների հետ, Լուվենի գրադարանի հրդեհի կարմիր լուսի տակ, Ռայմսի տաճարի աւերման դղրդիւնի մէջ՝ ստիպուած ենք սրտի բեկումով խոստովանելու մեր միամտութիւնը և ձեզանից ներողութիւն խնդրելու էն խտրութեան համար, որ դրել ենք ձեր ու քաղաքակիրթ մարդու մէջ։
Մեր սրտերում Ռայմսի տաճարից շատ աւելի մեծ մի տաճար կար, որի մէջ նա՝ քաղաքակիրթ մարդը, ապրում էր ձեզանից առանձին, նրանք խորտակեցին էն հոյակապ տաճարը և մնացին դուրսը, իրենց ձեռքով արած աւերակների մէջ, ձեզ հետ միասին, ձեզ հետ հաւասար։
Էլ չեն խաբիլ մեզ նրանց մեքենաներն ու ճարտար արւեստները։ Ճիշտ է ասել ժողովուրդը, թէ դրանք բոլորը «սատանի հնարքներ» են, չոր ուղեղի ծնունդներ, և նրա լուսաւորութեան մէջ ոչ Աստւածային շունչն է տիրում, ոչ մարդկային խղճմտանքն է թագաւորում։
Թերևս ազնիւ կը լինէր ներողութիւն խնդրել և գազաններից, որ մարդկային էս բոլոր վայրագութիւններն անւանել են «գազանութիւն», և գուցէ շատ իմաստուն ու տեղին կը լինէր էս ամենի դէմ գնալ գանգատւելու նոյնիսկ էն շներին, որ անընդունակ են էս տեսակ արարքների և ահա նոյն պատերազմի դաշտում էնքան գութ են ցոյց տալիս ու կարեկցութիւն, ինչպէս հաւաստիացնում են եկած տեղեկութիւնները։
1914 թ․
Խաչատուր Դադայանի ֆեյսբուքյան էջ
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
-
Ասում են… Եթե չլիներ մեր չարամիտ միջամտությունը, ապա հայերի բացարձակ մեծամասնությունը, ըստ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի, հայտնվելու էր Ռուսաստանի պաշտպանության ներքո
Տարածաշրջանային
Նորից վտանգավոր իրավիճակ է ստեղծվել
Ադրբեջանը կարողանում է մտածված ու բազմաքայլ քաղաքականություն վարել, որը հնարավոր չէր լինի առանց Հայաստանում ներդրված գործող իշխանության:2020 թվականին Բաքուն կարողացավ ցույց տալ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներին, որ Հայաստանի գործող իշխանությունը դեստրուկտիվ է, և իրավիճակը կարելի է փոխել պատերազմի միջոցով: Դա նրան հաջողվեց...
