Տերյանը երգերի մեջ

ՏԻԳՐԱՆ ՄԱՆՍՈՒՐՅԱՆԻ հետ` Վահան Տերյանի մասին

-Շնորհակալ եմ, մաեստրո, որ ընդունեցիք հրավերը` զրուցելու Վահան Տերյանի մասին: Դուք բազմաթիվ երգեր ունեք Տերյանի խոսքերով, ինչո՞վ են Ձեզ գրավել նրա պոեզիան, խոսքը, խոսքի երաժշտականությունը, ընդհանրապես Տերյանն ինքը:
-Հայ երաժշտական ոգին, հայոց երաժշտությունը` խոսքի մեջ, թերևս, ամենազգայուն ու նուրբ ձևով Տերյանի պոեզիայի մեջ է: ՈՒրիշ պոետներ հասնում են դրան, եթե պետք է լինում, կամ եթե կարողանում են, կամ եթե նյութն է պահանջողը: Բայց Տերյանը մշտապես է այնտեղ: Օրինակ, Չարենցի հնչողությունների մեջ էնպիսի արտառոց գեղեցկության հայերեն կա, հնչողությունների իմաստով, մանավանդ երբ առնական շերտն է լեզվի: Սա Չարենցի մոտ, իսկ Տերյանի պարագայում համակ երաժշտականությունն է հայ լեզվի մեջ.
«Ոսկեհանդերձ եկար և միգասքո՜ղ,
Տխուրաչյա աշուն, սիրած աշուն…»:
Էս «ոսկեհանդերձ»-ը ախր գժվելու գեղեցկություն է, կամ «միգասքող»-ը, բառեր` հատ-հատ ոսկի: Իրենն են էդ աշխարհի բոլոր զգացողությունները, որ էդպես բառ դառնալ կարող են, էդպես հայերեն կարող են դառնալ: Ինքը արտակարգ երաժշտական է, արտակարգ, ամբողջությամբ: Հենց իր առաջին ժողովածուն և առաջին բանաստեղծությունը` «Սահուն քայլերով, աննշմար, որպես քնքուշ մութի թև…», աներևակայելի, միանգամից թագավորական, արքայական հայոց լեզու, զարմանալի առեղծված է: Ինչպես ամեն հանճարեղ երևույթ առեղծված է, Տերյանը նույնպես առեղծված է: Էդպիսի մո՞ւտք կլինի ժողովածուի, բանաստեղծության էդպիսի առաջին է՞ջ կլինի, աներևակայելի է:
-Ինչպե՞ս մտահղացաք Տերյանի գործերը երգել:
-Ես միշտ վախեցել եմ Տերյան երգելուց, որովհետև ինքը թաթախուն է երաժշտության մեջ, և այնտեղ սեփական արահետը գտնել, սեփական ելևէջների ուղղությամբ գնալ, սեփական ռիթմը գտնել` դժվար է: Նրա ռիթմին եթե ենթարկվում ես` աշակերտական ընթերցանություն է դառնում ընդամենը: Եթե իր ռիթմը վերցնում, դարձնում ես քո երաժշտության ռիթմը` տխուր բան է ստացվում. «Սահուն քայլերով, աննշմա՛ր, որպես քնքուշ մութի թև…»: Եթե այդպես ես կարդալու, ավելի լավ է հեռու մնաս: ՈՒրեմն պետք է անվերջ հաղթահարվի և ստեղծագործաբար յուրացվի, երգե՛ս այսինքն, դո՛ւ երգես: Եվ երբեմն պատահում է, որ երջանիկ պահ է լինում հազվադեպ, երբ տեսնում ես, թե ինչպես` բանաստեղծությունն իբրև մարմին, ամբողջություն, առաջին տողից մինչև 6, 7, 8, 9, ա՛յ էսպես բառ առ բառ երաժշտությունը ճիշտ նույն օրենքով հյուսվում ու դառնում է նույնքան մարմին, ինչպես այդ բանաստեղծությունն է` ճշգրիտ նրան համապատասխանող, իրար վրա եկող մարմին: Այսինքն՝ ոչ թե միայն երգել, այլև նրա շարժման օրենքներով շարժվող երաժշտական մարմին ստեղծել: Դա երջանկություն է երաժշտի համար, այդպիսի համընկնումը` բառային շեշտերի, տրամաբանության, զգացողական ելևէջների, երբ որ դրանք, մեկ էլ տեսնում ես, ճիշտ կտոր են քո երաժշտության: Դրանք գերագույն հաճույքներ են ինձ համար, որովհետև ես պաշտում եմ հայոց լեզուն և հայոց լեզվի արքաներին, որոնցից մեկը, անշուշտ, Վահան Տերյանն է` իր փոքրաքանակ, երկու հատորով, բանաստեղծությունների երկու հատորով:
-Ինձ հայտնի է Ձեր վերաբերմունքը Տերյանի պոեզիային: Երբեմն Դուք ասում եք` Տերյանին պետք է ճիշտ ընթերցել: Ի՞նչ է նշանակում դա:
-Երաժշտության մեջ Տերյանը թռիչք է անում, և եթե դու իրեն ընթերցելու բանալի չունես երաժշտությամբ` դու հայտնվում ես կամ սենտիմենտալ, անորակ զգացականության մեջ կամ առհասարակ սխալ ընթերցված բանաստեղծություն է դառնում քեզ համար: Մեր երգված տերյանները մեծ մասամբ այդ մակերեսային շերտն են: Տերյանն ինքը, ի՞նչ ասեմ, շատ պինդ տղա է եղել: Եվ նրան էդպես ընկալելը, էդպես հեղհեղուկ զգայականության ներկայացուցիչ իբրև` այնքա՛ն սխալ է, այնքա՜ն սխալ է: Իր նամակները, իր նկարագիրը, ընտանիքը, կապերը, իր աշխատանքը` իբրև կոմունիստ, երբ որ նայում ես, փառավոր գոյություն է: Էն աստիճանի, որ հանուն դրա նաև բանաստեղծությունից, գրականությունից գրեթե, քանի ժամանակ, չեմ ուզում ասել ձեռք քաշեց, բայց ամբողջությամբ Հայաստանի փրկության ծրագրին էր տրվել: Եվ, ցավոք, տեսաք, ինչով ավարտվեց իր այդպիսի մոլեգին նվիրվածությունը էդ գաղափարին, Հայաստանի անկախության, ազատագրության գաղափարին, սարսափելի բաներ էին տեղի ունենում իր հետ:
-Տերյան երգելը հե՞շտ է, թե՞ դժվար:
-Շատ դժվար է Տերյան երգելը: Ինչո՞ւ, որովհետև Կոմիտասը դրել է մի փառավոր հիմք հայ երաժշտության, որը հիմնվում է, մի կողմից, ժողովրդական բանահյուսության վրա, գեղջկական երգի վրա, մյուս կողմից` հոգևոր երաժշտության վրա: Դարավոր հոգևոր տաղեր, գանձեր, շարականներ: Սրանցից ոչ մեկով Տերյան չես երգի: Հստակորեն: Դավաճանություն է մի տեսակ: Տերյանը քաղաքային պոեզիա է, քաղաքի պոեզիա է: Եվ, ընդ որում, քաղաք, որը մենք դեռ չունեինք: Դա ի՞նչ երազ է, լեզվի, զգացողությունների էսպիսի շքեղություն է, երազ է, երազ, երկիր ստեղծելու երազանք է, չէ՞: Էդպիսի օր ստեղծել, բանաստեղծական ապրումների օր, էդպիսի ինտերիեր, տարածք, էդպիսի սալոն, պալատ ստեղծել:
ՈՒրեմն, ո՛չ հոգևոր երաժշտությամբ կերգես, ո՛չ ժողովրդական, գեղջկական երգի սկզբունքներով կերգես: Չես երգի Տերյան: Երգը մեծավ մասամբ տանում է դեպի սենտիմենտալ երգը, որը, ի վերջո, իր ընդգծված արտահայտություններով ներկայանում է մեզ` ռաբիսն է:
Հայտնի է, որ Տերյանը երաժշտության նկատմամբ շատ մեծ սեր է ունեցել, շատ մեծ: Նույնիսկ պատմում են, որ երբ գյուղում, փոքր տարիքում, լսում էր երաժշտական գործիքի ձայն, վերանում էր ամբողջությամբ, վերանում էր: Բնական է, որ էդ լեզվի, էդ երաժշտականության ներկայությունը իր բանաստեղծության մեջ` անշուշտ երաժիշտ մարդու, երաժիշտ հոգու արտահայտություն է: Եվ հանճարեղ Ռոմանոս Մելիքյանը, որ Տերյանի ընկերն ու մտերիմն էր, Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում սովորելու տարիներին ստեղծեց տերյանական շարք` «Աշնան տողեր»: Անկախ Ռոմանոս Մելիքյանի տերյանական երգերից, երբ ուզում ես Տերյան երգել` պետք է ուշադիր լինել Ռոմանոս Մելիքյանի նկատմամբ: Դա կլինի Ռոմանոս Մելիքյանը` Տերյանի հետ, թե ոչ Տերյանի հետ, միևնույն է, էնտեղ է, Տերյանի մերձավոր երաժիշտ-ընկերն է նա: Ռոմանոս Մելիքյանն անկրկնելի մի երևույթ է, իմ կարծիքով՝ առայսօր ամբողջությամբ չգնահատված: Ինչո՞ւ, որովհետև նախ իր ամբողջ եռանդը, տարիները նվիրեց երաժշտական հանրային կյանքի կայացմանը Հայաստանում, կոնսերվատորիա հիմնեց, մասնակցեց Երևանի օպերային թատրոնի հիմնադրմանը և ապա` մշակեց մի շարք ժողովրդական երգեր, գրեց ռոմանսներ և այլն: Նա չափազանց մեծ պատասխանատվություն ուներ ամեն մի փոքր գործի նկատմամբ, մանավանդ նրա էն նորարարական ոգին, որ ուղղակիորեն գալիս-մտնում էր 20-րդ դարի ամենաարդիական պրոբլեմների տարածք, երբեմն: Զարմանում ես, թե Ռոմանոս Մելիքյանը ինչպես է կարողացել ճշգրտության հասնելու, գունային անսովոր համադրություններ ստեղծելու, հնչյունի և բառի կապը կայացնելու միջոցով` աներևակայելի բարձունքների հասցնել հայ երգը, տերյանականը` մասնավորաբար: ՈՒրեմն, որտեղի՞ց է օգտվել Ռոմանոս Մելիքյանը: Տերյանին նվիրված աշխատություններում մասնագետները նշում են, որ, մի կողմից, եղել է իր համար քաղաքային երգը, մյուս կողմից` աշուղական արվեստը: Բայց սա մի ակունքն է միայն էս մտավոր զարգացումի, մյուսը էլի առեղծված է, որ ինքն է ստեղծել: Երբ Ռոմանոս Մելիքյանի փոքր ռոմանսը վերցնում ես ու տեսնում երկու ակորդ իրար կողքի, անսովոր, գեղեցիկ, նուրբ, և հանկարծ տեսնում ես, թե ինչպես էդ նույնը, նույն մեղեդիական ծալքեր բացահայտելիս` Արամ Խաչատրյանի ջութակի կոնցերտի երրորդ մասում է ներկայանում, նույնությամբ, զարմանում ես, ապշելու բան է: Այնպես որ փոքր գործերի մեջ ստեղծել է սաղմեր` մեծ գործ ծնելու, ինքը մնալով էդ ձևերի, չափերի մեջ: Ինչպես ասացի, Ռոմանոս Մելիքյանը Տերյանի մերձավորագույն երաժիշտ-ընկերն էր: Կապը կա, նրանց նամակագրությունը կա: Ռոմանոս Մելիքյանի գրած երաժշտությանը Տերյանը տեղյակ էր, սպասում էր, թե ե՞րբ պիտի գա, որ լսի նրա երաժշտությունը: Նույնիսկ նոտաներն էր խնդրում, որ կազմակերպի երգիչ-երգչուհիների կատարմամբ, դաշնամուրի նվագակցությամբ իր բանաստեղծությունները լսի Ռոմանոս Մելիքյանի երաժշտությամբ:
-Ո՞ր ճանապարհով է պետք գնալ դեպի տերյանական երգը:
-ՈՒրեմն, մի կողմից` Ռոմանոս Մելիքյան, պետք է ուշադիր լինել: Մյուս կողմից` ես, երբ աշխատել եմ Տերյանի բանաստեղծությունների հետ, փորձել եմ երգել դրանք, ես տարիներով նայել եմ այն ուղղությամբ, որ ուղղությամբ գրականության մեջ նայել է Տերյանը: Եվ էն ուղղությամբ, որտեղ իրեն հետաքրքրած, իրեն զբաղեցնող բանաստեղծներին երգել են ուրիշ երաժիշտները: Տերյանական սիմվոլիզմը, անշուշտ, իր արմատները բերում է Պոլ Վերլենից, Ստեֆան Մալարմեից, Արթուր Ռեմբոյից, Վալերի Բրյուսովից: Տերյանը չէր կարող նրանց չիմանալ: ՈՒրեմն պետք է նայել, թե Մալարմեին ովքեր են երգել Ֆրանսիայում: Մի շատ կարևոր հանգամանք ևս. ֆրանսերենի և հայերենի շեշտադրական համակարգը նույնն է: Ֆրանսերենում և հայերենում կայուն շեշտադրական համակարգ է, այլ ոչ թե թափառող կամ բացակայող շեշտադրություն: Մերը մշտապես վերջին վանկի վրա է, ֆրանսերենում` նույնպես: ՈՒրեմն սա արդեն մի կապ է, որը քեզ թույլ է տալիս առավել վստահ մտնել էդ, էսպես ասած, քեզ համար թարգմանելու ակունքները, որոնց հետ կապված էր Տերյանը: Էդ ակունքների երաժիշտներին դու պիտի լսես: Տարիներո՛վ պիտի լսես: Երբ որ դրանց էությունը քեզ հարազատ դարձավ, դու կարող ես արդեն դրանց միայն գեղագիտական և այս կարգի այլ սկզբունքներ կիրառել, բայց դու պիտի գաս քո՛ հողը, ելևէջների, ռիթմերի, բառի և երաժշտության կապի քո՛ հողը պիտի գաս: Սա, իմ կարծիքով, լավագույն, բեղմնավոր ճանապարհն է հասնելու Տերյանի դռանը, եթե դու ուզում ես նրան երգել: Ֆրանսիացիներին իմանալ` Դեբյուսի, Ֆորե, ովքեր երգել են էս բանաստեղծներին, Ռոմանոս Մելիքյան` մյուս կողմից, իհարկե նաև տարիներով պիտի ապրես Տերյանի բանաստեղծության հետ և սիրես, անսահման սիրես էդ հրաշք բառեր հունցելու, բառերի աներևակայելի մագմա ստեղծելու պահերը: Բառերը էնպես են, որ դրանք և՛ առանձին են, և՛ իրար կողքի, և՛ ռիթմի մեջ են, և՛ խորքերի ուղղությամբ են, և՛ երիտասարդ մարդուն հասանելի: Այնքան հասկանալի են, որ երբեմն երիտասարդները` 16, 18 տարեկանները կարող են իրենց բարձի տակ պահել էդ գիրքը, էդ աստիճանի մտերմություն կա:
-Դուք քանի՞ բանաստեղծություն եք երգել Տերյանից:
-Ես Տերյանից երգել եմ 6 երգ: Առաջին անգամ երբ փորձեցի, տեսա, որ ինձ համար ավելի հեշտ է երգել դրամատիկ շեշտերով բանաստեղծությունները և ոչ այն բանաստեղծությունները, որոնց մեջ բնությունն է, իր սիրած գույներն են, դրանք չէ, այլ դրամատիկ շեշտերով`
«Որպես Լաերտի որդին, որպես
ՈՒլիս մի` թողած և հող, և տուն…»:
Ա՜խ, Աստված իմ, այս ի՜նչ զորավոր ոգի է «Երկիր Նաիրի» շարքը, ա՛յ դրանից ես 4 բանաստեղծություն հանեցի.
«Կարծես թե դարձել եմ ես տուն,
Բոլորն առաջվանն է կրկին»,
կամ`
«Քեզ կըմնա միշտ օտար
Նաիրական իմ հոգին…»:
Էստեղից 4 երգ երգեցի, հետո մի քսան տարի անցավ, և ես 2 երգ ևս գրեցի, սրանցից մեկը.
«Ցրտահա՜ր, հողմավա՜ր,
Դողացին մեղմաբար
Տերևները դեղին,
Պատեցին իմ ուղին…»:
Ա՜խ, Աստված իմ, ի՜նչ գեղեցիկ պատկերներ են, էս «ա»-երը, վրան բացականչական նշա՜ն, դե գնա էդպիսի «ա» գտիր: «…Ցր-տա-հա՜ր, հող-մա-վա՜ր դողացին մեղ-մա-բա՜ր տերևները դեղին, պատեցին իմ ուղին…», պատը քաշեց, բերեց ուրիշ ձայնավորների, փակեց:
Երանի ես կարողանայի էլի անել ևս մի փունջ Տերյան, երանի կարողանայի անել: Կունենամ երևի էդ ազատ ժամանակը նորից վերադառնալու Տերյանին: Շատ դժվար է մտնել: Երգ երգելը առեղծվածի պես մի բան է, առաջին թրթիռը, առաջին գրգիռը, կարծես, չգիտեմ, ֆանտաստիկ մի դուռ բացվի, մտնես ներս, որը իրականում գոյություն չունի: Գոյություն չունի, բայց, մեկ էլ` վա՜հ, ներսում եմ, սկսվո՜ւմ է: Բայց եթե չես մտել առեղծված, էդ դռնից ներս, ուր բոլորովին ուրիշ կանոններով է կյանքը, ուրիշ օրենքներով է ամբողջությունը` իրականություն, ժամանակ, զգացողություն, ամբողջությամբ իր օրենքներով է, է՛ս օրենքները չեն, եթե չես մտել` ուրեմն չես կարող երգել: Դա պիտի դու ուզես, բայց ինքն էլ պիտի ուզի գալ քեզ: Եթե եկավ էդպիսի մի քանի բան Տերյանից` էդպիսի բանաստեղծություն, ուրեմն կստացվի: Իհարկե, պետք է հետապնդել: Պետք է հետապնդել, մեկ էլ տեսար Աստված նվիրեց, կամ իր Աստվածը, Տերյանի Աստվածը նվիրեց:
-Բայց Դուք մի անգամ արդեն բանալին գտել եք Տերյանի դռնից ներս մտնելու: Հիմա իրապե՞ս դժվար է Տերյանի դռնից նորից ներս մտնելը:
-Դժվար է: Շատ, շատ դժվար է: Այսօր որ նայում ես, թե ո՞ւր հասավ քաղաքային երգը` Բաբաջանյանի երգն է: Բաբաջանյանով Տերյան չես երգի: Բա էլ ո՞ր քաղաքայինն է: Ա՛յ էստեղ դո՛ւ պիտի ստեղծես, պիտի ստեղծես քաղաքայինը և միաժամանակ` տերյանակա՛ն քաղաքի: Հետո մեղեդին ես հանում, բայց նաև կա նրա մարմինը ամբողջական` նվագակցություն, ներդաշնակ միջոցներ: Երաժշտությունը միաձայնություն չէ, միայն բանաստեղծություն և մեղեդի չէ, ամբողջություն է: ՈՒրեմն սա լուրջ աշխատանք է պահանջում, ու, էլի եմ ասում` եթե մնաս Ռոմանոս Մելիքյանի հույսին միայն, դու հայտնվում ես 30-ական թվականներին, և բացի այդ դու դու չես: Օրինակն է էստեղ պետք քեզ Ռոմանոս Մելիքյանի: Ցավոք, քիչ գնահատված երաժիշտ է Ռոմանոս Մելիքյանը: Եվ կարծում եմ, թե առհասարակ շատ արժեքներ իրենց իրական գնահատանքին են սպասում: Մեզանում վերջին հարյուրամյակի արժեքներից շատերն իրենց ճշգրիտ գնահատմանն են սպասում: Առայժմ դրա ժամանակը, ինչպես երևում է` չունենք, բայց կգա, վստահ եմ, որ կգա մի օր այդ պահը` գնահատելու:
-Դուք բարձր եք գնահատում Ռոմանոս Մելիքյանի արվեստը: Տերյանին երգեցին նաև ուրիշ երգահաններ: Այս բոլորը Ձեզ չխանգարեցի՞ն, Դուք ուրի՞շ մի ճանապարհով մտաք նրա մոտ:
-Էն հեղինակները, որոնց մասին ասվեց` չեմ կարծում, որ Տերյան են կարդացել: Այսինքն՝ Տերյանին բերել են երաժշտություն, է՜ն երաժշտությանը, որով Տերյանն է խոսում: Կարող է լինել գեղջկական երգի ելևէջներով, Տերյանը դա չէ, բոլորովին դա չէ: Այդ ելևէջներով կարելի է երգել Իսահակյան, այդ ելևէջներով կարելի է երգել Շիրազ, այսինքն՝ հայոց լեզու, բանաստեղծական մտածողություն, որ անմիջապես կողքն է բանահյուսության, ժողովրդական բառ ու բանի, անմիջապես նրա կողքին է, էդ ելևէջները անմիջապես միանում են, իրար գտնում են, բայց Տերյանը այնտեղ չէ: Այնտեղ չէ Տերյանը: Երաժշտության էդ տարածքներում չէ: Ախր իր քաղաքը գոյություն չունե՛ր էն ժամանակ: Ռոմանոս Մելիքյանի քաղաքը նո՛ւյնպես էն ժամանակ գոյություն չուներ: Էս ի՞նչ տեսակ առեղծված է, էսպես երկնելու, ստեղծելու էդպիսի մի իրականություն: Ռոմանոս Մելիքյանի պարագայում չեմ կարող ասել, որ ամբողջությամբ միայն քաղաքային երգն է, նա աշուղական, գեղջկական տարրերն էլ է ներբերել իր երաժշտության մեջ, եթե պահանջել է էդ բանաստեղծությունը, բայց Տերյանի պարագայում` ոչ, էնտեղ չկա էդպիսի շերտ: Ախր հայոց լեզվի գերագույն հաղթանակը, իրեն վերևներում տեսնելու, իրեն վերևներում զգալու, բարձունքներին` իր կարողությունների, իր հնչողությունների, իր զգայունությունների բարձրակետին զգալու էդ պահը Տերյանն է արել: Եվ դա, իրոք, գոյություն չունեցող մի հսկա քաղաքի պոեզիան է: Քաղաքի, էդ քաղաքի ներսում հասարակական կյանքի, քաղաքում ապրող, բարձր վայելքներ գիտակցող հասարակության պոեզիան է: Դե, պատկերացրեք, ինչե՛ր կարող են լինել մի ընտիր հայ սալոնում: Եթե այդպիսին պատկերացնենք` ի՛նքը, Տերյանը ա՛յ դրանց վրա թագավորն է, ոչ թե նրանց ներկայացուցիչն է կամ արտահայտիչը, այլ նրանց թագավորն է: Սա եթե պոեզիա կարող է դառնալ` ինքն է դա, եթե կարող է դառնալ, որովհետև կենցաղը, ի վերջո, ինչքան էլ շքեղ լինի` հո չի՞ դառնալու պոեզիա: Շատ նուրբ մի կետ է երաժշտության մեջ Տերյան իրականացնելը` և՛ իր եղբայրներին, ֆրանսիական պոեզիայում, ռուսական պոեզիայում, որոնց հետ ինքը առել-տվել է, ապրել է նրանց հետ, նաև քաղաքային երգ, որը ի՞նչ է, եթե շատ ես ուզում քաղաքային երգը մեր քաղաքում ջուր ծախողի երգն է, կամ Հավլաբարի ընտիր երգերն են` Թիֆլիսի հայ միջավայրում ստեղծված, աշուղական երգերն են:
-Այսինքն, եթե Վահան Տերյանի պոեզիան այդքան դասական է, ուրեմն երաժշտությունը, որ հյուսվում է պոեզիային` պարտադիր պիտի դասական հարթության վրա՞ լինի:
-Շատ հստակ է, հաստատորեն այդպես է: Բայց պետք է ասեմ, որ այս նախադասությունը անվերջ իմ մտքին է` Մալարմեն ասում է. բանաստեղծությունը ոչ թե զգացմունքներով է գրվում, այլ բառերով: Երբ որ դու էդ բառերը չես տեսնում, «ոսկեհանդերձ»-ը չես ապրում, «միգասքող»-ը չես ապրում, այլ նրա` քեզ վրա թողած զգացական շերտն է քեզ առաջնորդ դառնում` խաբված ես, խաբվա՜ծ ես: Շատ էլ որ քո հարևանը, երաժշտություն սիրողը, քո տղան, աղջիկը կսիրեն, կապ չունի, կա՜պ չունի: Կարող է սիրեն, ինչո՞ւ չէ: Մենք երբեմն այնպիսի արժեքներ ենք կարևորում մեր կյանքում, բայց էդ արժեքները, որոնց մասին ես ասում եմ, Տերյանի հետ որևէ ընդհանրություն չունեն, որևէ ընդհանրություն: Մոտավոր չէ, շատ հստակ` սա բարձր երևույթ է, որի իրականությունը կարծես թե քիչ-քիչ պիտի գոյանա մեզանում: Ես հույս ունեմ, այո, կարծում եմ, որ Տերյանը դեռ նվաճելու տարածքներ ունի, նվաճելու հոգիներ ունի, մշակութային դաշտ նվաճելու մեծ ուժեր ունի, մեծ ուժեր:
-Հարգելի պարոն Մանսուրյան, Դուք էդ ինչքա՞ն եք սիրում Տերյանին, ինչքա՜ն եք իրենով տարված, որ սիրով ու տառապանքով էլի ուզում եք երգել Տերյան:
-Ես և՛ Տերյանին եմ շատ սիրում, և՛ էն հայոց լեզուն, որ ինքը հասցրեց էդ բարձունքին: Էդ լեզուն գժվելու բան է: Բայց չէ՞ որ էդտեղից Կարսի այգում տղան էդ գիրքը գրպանում` Չարենց դարձավ, է՜, տես ի՜նչ ռումբ էր էդ գիրքը նրա ձեռքին:
Միտքս ամբողջացնելով պիտի ասեմ, որ ոսկի թորելու է՜ն նուրբ աշխատանքն է Տերյանից երաժշտություն բերելը, այո՛, ոսկի թորելու պես բան է Տերյանից երաժշտություն բերելը:
-Շնորհակալ եմ, մաեստրո:
-Մենք երկուսով շնորհակալ լինենք Տերյանին:

Զրուցեց
Շուշանիկ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ

Մեկնաբանություններ