Ֆրիտյոֆ Նանսեն

Երբ Եվրոպայի հետ հաստատվեցին ավելի սերտ հարաբերություններ, հատկապես հյուպատոսների ու միսիոներների միջոցով, այլևս հնարավոր չէր աշխարհին անտեղյակ պահել հայկական լեռներում ու հովիտներում տեղի ունեցող դեպքերի մասին: Եվրոպայում սկիզբ էին առել աճող զայրույթով բողոքի ձայները ընդդեմ թուրքերի՝ թախանձելով օգնության ձեռք մեկնել իրենց քրիստոնյա եղբայրներին: Անգլիայում Գլադսթոնը (բրիտանացի պետական գործիչ և գրող, չորս անգամ զբաղեցրել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետի պաշտոնը) 1876 թվականին գրեց ցասումից բաբախող հռչակավոր իր բողոքն ընդդեմ թուրքերի չարագործությունների:

Ռուսաստանը ավելի քան պատրաստ էր միջամտելու և թուրքերի ճիրաններից ազատելու քրիստոնյա աշխարհը, և նա հեշտությամբ կարող էր դա անել: Բայց մյուս տերությունները չէին ուզում Ռուսաստանին շատ հզոր տեսնել: Դրան հատկապես դեմ էր բրիտանական կառավարության քաղաքականությունը:

Թուրքիան վաղուց էր հասունացել՝ կազմալուծվելու համար, և նրա նեխած կառավարության գարշելի հոտը հասել էր աշխարհի ռնգերին: Սակայն մեծ տերությունները չկարողացան համաձայնության գալ, թե ինչպես բաժանեն ավարը: Նրանք շարունակեցին նեցուկ լինել «հիվանդ մարդուն», յուրաքանչյուրը հուսալով ու սպասելով հարմար առիթի ՝ իրեն վերցնելու առյուծի բաժինը:

Թուրքական խորամանկ դիվանագետները, չնայած իրենց նեխվածությանը, բավականին սրամտություն ունեին, որպեսզի կարողանային գնահատել կացությունը: Եվ նրանք այդ բոլորը շուռ էին տալիս ի նպաստ իրենց: Եվ նրանք աշխարհի հասարակական կարծիքն իրենցից հեռացնում էին հանդիսավոր խոստումներով, թե ճնշվածներին կտան ազատություն ու հավասարություն, խոստումներ, որոնց կատարման մասին երբեք չեին էլ մտածում, իրականում մի տերություն լարում էին մյուսի դեմ: Ինչ վերաբերվում է նրանց գազանությունների դեմ բողոքներին, նրանք ուղղակի ժխտում էին ամեն ինչ՝ արտահայտելով իրենց զայրույթը նման անամոթ ամբաստությունների համար: Այս տիպիկ թուրքական դիվանագիտական ստրատեգիայում նրանք իրենց դրսևորում էին որպես հին վարպետներ:

Հատված «Հայաստանը և մերձավոր արևելքը» գրքից:

Աղասի ԻՍԿԱՆԴԱՐՅԱՆԻ ՖԲ էջից

Մեկնաբանություններ