«ԱՌԱՋԻՆ ՆԱԽԱԳԱՀԸ ԴԵՌ ՉԻ ԸՆԴՈՒՆԵԼ ԻՐ ԷԱԿԱՆ ՍԽԱԼՆԵՐԸ, ՆՇԵԼ Է ՄԻԱՅՆ ԵՐԿՐՈՐԴԱԿԱՆՆԵՐԸ»

«Իրատես de facto»-ի հարցերին պատասխանում է «Ժառանգություն» կուսակցության վարչության քարտուղար ԿԱՐԻՆԵ ՀԱԿՈԲՅԱՆԸ
-Ինչպե՞ս կսահմանեք անկախ պետությունը:
-Դա նախ և առաջ ազգի ինքնության պահպանումը երաշխավորող պետությունն է, որը նաև ժողովրդի բարեկեցության ու սոցիալական համերաշխության երաշխավորն է: Անկախ պետականության անհրաժեշտությունը հիմնավորվում է հենց ազգի` իր մշակութային ինքնությունը, իր տեսակը պահպանելու ցանկությամբ: Ցավոք, հենց սկզբից աղավաղվեց անկախ պետականության գաղափարը, շեղվեցինք բուն նպատակից` ազգային պետության կառուցումից: Իսկ երբ պետությունը հիմնվում է կեղծիքի վրա, այլևս չի կարող ճիշտ ուղիով ընթանալ և զարգանալ: Ես կարծում եմ` մենք այսօր իրավացի կլինեինք, եթե տոնեինք անկախության հռչակումը, ոչ թե անկախ պետականության 20 տարիները, որովհետև, ցավոք, անկախության հռչակմանը հաջորդեցին ոչ թե անկախության ամրապնդման, այլ աստիճանական կորստի տարիներ: Ճիշտ կլիներ` անկախության հռչակման հոբելյանը դառնար անցյալը վերաիմաստավորելու առիթ: Երբ շեղվում ես ճանապարհից, ճիշտ է կանգ առնել և հասկանալ` որտեղ ես շեղվել:
-Կարծում եք` կա՞ շեղված լինելու գիտակցություն:
-Չի կարող չլինել, պարզապես իրական վիճակը փորձում են քողարկել: Եթե կան ղեկավարներ, որ սխալի գիտակցում չունեն, գիտակցված երկիրը տանում են պառակտման ու քայքայման: Հայաստանի ներկա մթնոլորտը հիշեցնում է ԽՍՀՄ-ի լճացման տարիները: Ի՞նչ եք կարծում, կոմկուսի ղեկավարները չգիտեի՞ն, որ երկիրը քայքայվում է: Գիտեին, բայց խնդիրները թաքցնելով, տոնակատարություններ կազմակերպելով էին զբաղված, և հետևանքները շատ չուշացան: Վերանայելով 20 տարիների իրադարձությունները` ես ուզում եմ, որ սխալները շտկելիս սկսենք հիմքից: Հիշում եք 90-ականների արհեստական բանավեճը, երբ ՀՀ նախագահն ասաց, որ ազգային գաղափարախոսության անհրաժեշտություն չկա: Համաշխարհային պատմության մեջ չեք գտնի մի դեպք, որ ազգային պետությունը հիմնադրվի առանց ազգայնական գաղափարախոսության: Ազգայնականը պետք է ոչ թե հակադրվի, այլ զուգակցվի մարդասիրությանը: 90-ականների սկզբին արմատավորված գաղափարական խառնաշփոթը շարունակվեց քաղաքական ու հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում: Նկատե՞լ եք, որ այսօր պաշտոնյաների և քաղաքական գործիչների ելույթներում երբեք չի ասվում «Արցախի հայություն», այլ ասվում է «ժողովուրդ», «բնակչություն»` կարծես անհայտ ազգության մարդկանց մասին է խոսքը: Աստիճանաբար ղարաբաղյան հարցն առանձնանում է հայկական հարցից: Դժվարանում եմ ասել` այս ճանապարհն ո՞ւր է տանում:
-Ի՞նչ տվեց անկախությունը միջին վիճակագրական հային:
-Կարծում եմ` սկզբնական շրջանում հույս տվեց, հետո վերցրեց, և հիմա ունենք հուսալքված հասարակություն, ուստի առաջին խնդիրը դառնում է հավատը, վստահությունը վերադարձնելը, բայց ոչ խնդիրները թաքցնելով ու խորացնելով, այլ բացահայտելով: Իսկ դրա համար անհրաժեշտ է ընդունել քննադատությունը և ինքնաքննադատության խիզախություն ունենալ, սակայն առաջին նախագահը դեռ չի ընդունել իր էական սխալները, նշել է միայն երկրորդականները:
-1998 թ. առաջին նախագահը հրաժարական տվեց, 1998-2011 թթ. բավական ժամանակ չէի՞ն որևէ սխալ ուղղելու, ո՞վ էր ստիպում շարունակել կամ կրկնել:
-Երկրորդ նախագահը պետք է գնահատական տար առաջին նախագահի գործունեությանը: Բայց դա չարվեց և չարվեց մտածված, որովհետև նա հակված էր շարունակելու և խորացնելու սխալները: Ժողովրդավարության համար անհրաժեշտ քաղաքական համակարգ դեռ ձևավորված չէր և մինչև այսօր էլ ձևավորված չէ. ոչինչ չի արվում այդ ուղղությամբ, ոչինչ չի արվում քաղաքական կյանքում ընդդիմության դերը մեծացնելու համար, ուստի չկար և չկա վերահսկողություն իշխանության նկատմամբ, որը ցանկացած իշխանության հնարավորություն է տալիս դառնալու սանձարձակ: Այդ իրավիճակը արդեն վտանգավոր սահմանագծի է հասել:
-Եթե իրավիճակը, Ձեր գնահատականով, սահմանային է, ո՞րն է ելքը:
-Ազգային ինքնորոշմամբ ձեռք բերված անկախ պետությունը հայությանն իր հողի վրա համախմբելու և համայն հայության հայրենիքը լինելու նպատակն ունի, սակայն մինչև այսօր հակառակ երևույթն ենք տեսնում: Արտագաղթը, որը երկրի անկման իրական ցուցիչն է, ոչ միայն տնտեսական, այլև առաջին հերթին բարոյական դրդապատճառներ ունի: Ելքը, իհարկե, քաղաքական պետք է լինի: Այս 20 տարիներին մենք արատավոր երևույթներն ամրագրեցինք օրենսդրությամբ, որն ամենասարսափելին է:
-Մի՞թե օրենսդրություն փոխելով հնարավոր է իրավիճակ փոխել:
-Իհարկե, եթե հրաշք լինի, և կարողանանք փոխել Սահմանադրությունից սկսած մինչև օրենքներ և կառավարության որոշումներ, դա կլինի ամենակարևոր քայլը:
-Հրաշքների չեմ հավատում, բայց Դուք կարծում եք, որ ՀՀ ընտրական օրենսգիրքը խախտումների, ընտրակաշառքների ու ընտրանշանակումների մասին հոդվա՞ծ ունի, որ ընտրությունների արդյունքները կեղծվում են: Ի դեպ, միջազգային կառույցների դրական գնահատականին արժանացած Ընտրական օրենսգիրքը:
-Հրաշքների վրա հույս չդնելով` ես առաջնային եմ համարում մարդկային գործոնը: Եթե կա պետականաշինության և ազգակերտման գաղափարին նվիրված առաջնորդ և ոչ թե նյութապաշտ գործարար և վարչարար, երկիրը կարճ ժամանակում կարող է ոտքի կանգնել: Իսկ միջազգային կառույցները մեր օրենքների մասին դատում են իրենց երկրի չափանիշներով, որովհետև ունեն կրթված հասարակություն և ընտրական ավանդույթ: Քանի դեռ մեր հասարակությունը չի ձևավորել ընտրության կայուն ավանդույթներ, մեր ԸՕ-ն պիտի հստակ կետերով կանխի ու բացառի ընտրակեղծիքները: Մինչդեռ հակառակն է տեղի ունենում: Մինչդեռ օրենքները մեր երկրում գրվում ու ընդունվում են որոշակի անձանց ու որոշակի բիզնես ծրագրերի համար:
-ՈՒրիշ երկրներում այդպես չէ՞:
-Գուցե, բայց ոչ այսքան: Մեր երկրում կարողացան դիմադրող կողմի` ընդդիմության լիազորությունները նվազագույնի հասցնել, հիմա էլ փորձում են հնարավորինս լուսանցք մղել: Զարգացած ժողովրդավարական քաղաքական համակարգ ունեցող երկրներում հստակ սահմանազատված են իշխանության և ընդդիմության գործառույթները: Բոլոր քաղաքական ուժերը, որ իշխանության ղեկին չեն, ընդդիմություն են և ունեն վերահսկողական լծակներ: 2003-ին ձևավորված կոալիցիոն կառավարությունը հիմնովին այլասերեց քաղաքական դաշտը` կոռուպցիայի առարկա դարձնելով ամբողջական ոլորտներ` առողջապահությունից կրթություն և գյուղատնտեսություն:
-Դուք չե՞ք կարծում, որ ընդդիմությունը, եթե իրավ դարձավ լուսանցքային, ոչ իշխանության կամքով, այլ իր ընտրությամբ` պարզապես ձևավորվեց իշխանական ընդդիմություն և արմատական ընդդիմություն, ինչպես լինում է այլ երկրներում:
-Ոչ: «Իշխանական» կամ «արմատական» ընդդիմությունը մեր քաղաքական իրականության հերթական անհեթեթությունն է, ապականված քաղաքական միջավայրի ապացույցը: Անկախության սկզբում շատ կարևոր է առաջնորդի դերը, եթե ունես գաղափարական առաջնորդ, կարողանում ես ոտքի կանգնել, եթե ոչ, երկիրը քայքայվում է:
-Բորիս Ելցինը գաղափարակա՞ն առաջնորդ էր:
-Ոչ, այդ պատճառով էլ Ռուսաստանը հայտնվեց բավականին ծանր վիճակում:
-Միխայիլ Սաակաշվիլի՞ն:
-Սաակաշվիլին, իհարկե, ունի գաղափարական առանցք, բայց նա էլ այն առաջնորդը չէ, որ նկատի ունեմ:
-Նուրսուլթան Նազարբաև՞ը:
-Ոչ:
-Լուկաշենկո՞ն:
-Հետխորհրդային տարածքից դուրս գանք:
-Լեհաստանում, Ռումինիայում, Բուլղարիայում, Հունգարիայում, բալկանյան երկրներում ավելի լա՞վ է վիճակը:
-Բալկաններում հետպատերազմական շրջան է, և միջազգային քաղաքական գործընթացների ազդեցությունը մեծ է: Մյուս երկրներում, համեմատաբար, լավ է վիճակը: Եթե համեմատում ենք, ելնելով մեր մշակութային ժառանգությունից, կարծում եմ, որ մենք զարգացման մեծ ներուժ ունենք և կարող ենք անել այն, ինչ չեն անում մյուս ժողովուրդները, եթե, իհարկե, էապես փոխվի իշխանության ոչ միայն որակը, այլև բնույթը: Հարգելով բոլոր ժողովուրդներին, կարծում եմ` Արարատի փեշին ապրելով, հայ ժողովուրդն ավելի մեծ պարտականություն և ավելի մեծ առաքելություն ունի:
-Դեռ 30-ական թթ. Եղիշե Չարենցն այս տարածքը որակում էր «Անդուռ, խորշակյալ Արարատյան դաշտ», որտեղ պղնձե չի եղել մեր գայլը, ու օտար խարույկներից ենք ոգու կրակ հայցել: Ընդունեք, որ դա միայն 30-ական թթ. ֆենոմենը չէր: Ինչո՞ւ հարուստ քաղաքակրթությունն ու մշակույթը չձևավորեցին ազգային դիմադրողականության որակներ, ինչո՞ւ հայը իր վերջապես անկախացած հողի արժեքը չի ընկալում ու մի կտոր հացի համար երկիր է դատարկում:
-ՈՒզում է ապրել մարդավայել և չի գիտակցում, որ լիարժեք և մարդավայել հնարավոր է ապրել միայն հայրենիքում: Օտարության մեջ ամեն ինչ կիսատ է` կիսաապահովություն, կիսաերջանկություն, կիսահաջողություն: Պիտի կրկնեմ` պատճառների պատճառը ազգային միասնական նպատակի բացակայությունն է, ազգային գաղափարի պակասը:
-Ինչո՞վ էր մշակույթը զբաղված` ստեղծեր: Հրեաներն Իսրայել ստեղծեցին, հայերը 20 տարի բողոքում են պատմական, սոցիալական, քաղաքական, բարոյական անարդարությունից:
-Հրեաները ստեղծեցին, որովհետև միավորեցին հրեական ծրագիրը և հրեական ֆինանսները: Հայկական կապիտալ երբեք չի եղել, եղել է ահռելի կապիտալ առանձին հայերի ձեռքում: 20-րդ դարասկզբին հայերն ահռելի ֆինանսական միջոցների էին տիրապետում` նրանց ձեռքին էր նավթարդյունաբերությունը: Նման ֆինանսներով հնարավոր էր այլ պատմություն ունենալ` միացյալ, անկախ Հայաստան, մի նպատակ, որ այսօր միֆ է դարձել, որովհետև անգամ այս փոքր հողակտորը չենք կարողանում դարձնել հայրենիք` երկիր, որը սիրում ու գուրգուրում են, ոչ թե թալանում ու բզկտում, վերջում` լքում:
-387 թ. Հայաստանի արևելյան ու արևմտյան մասերի բաժանումից հետո ի՞նչ ենք արել:
-Ոչինչ: Գրվել է Խորենացու «Ողբը», որ հետո անընդհատ հիշվի:
-Գուցե գենի՞ խնդիր է:
-Ոչ, մտքի ու գաղափարի: Մեր գաղափարախոսությունն այսօր դարձել է ցինիզմը, բռնի ուժի պաշտամունքը և հոռետեսությունը:
-Խորենացու «Ողբից» սկսած հայ գրականությունը եղել է ողբ ու կոծի գրականություն, ազգային խորտակված անուրջներից մինչև ընդդեմ ֆալաքի, ինչո՞ւ: Մի քանի հեղինակ միայն` մի քանի հարյուր տարում, հեռացել են այդ ավանդույթից` ինչո՞ւ միտք ու գաղափար չի ծնվել:
-Կարծում եմ` մեր իրականության մեջ նաև քրիստոնեության ճիշտ ընկալման խնդիր կա: Նույն քրիստոնեությամբ ԱՄՆ-ը հզոր երկիր դարձավ: Մենք քրիստոնեությունն ընկալեցինք իբրև խեղճության ու հնազանդության կրոն: Այսօր էլ չկա անհրաժեշտ քարոզչություն և դաստիարակություն ո՛չ դպրոցում, ո՛չ ընտանիքում, ո՛չ լրատվամիջոցներով: Մենք չենք դաստիարակում արժանապատիվ, ազնիվ, հայրենասեր քաղաքացի: Հայի նյութապաշտությունը սահման չի ճանաչում: Երևանի կենտրոնի խիտ բնակեցումը մարզերի դատարկման հաշվին ողբերգություն է: Մենք պիտի կարողանանք գյուղը պահպանել ու զարգացնել, իսկ դրա համար պետք է իշխանություն, որն ունի ազգային պետական ծրագիր, ոչ թե զբաղված է մի քանի «ընտրյալների» բիզնես-ծրագրով, որոնց իրականացմանը ծառայեցնում է երկիրը:
-Հայաստանի ազգային հերոս Վազգեն Սարգսյանը, այն ժամանակ պաշտպանության նախկին նախարար ու վարչապետ, 1999 թ. սեպտեմբերի 21-ին Անկախության օրվա շքերթի ժամանակ չէր թաքցնում հպարտության արցունքները: Համարենք անձնակա՞ն, թե՞ ընդհանրական էր նրա հպարտությունը:
-Ընդհանրական: 1999-ի հոկտեմբերի 27-ը ճակատագրական էր անկախ պետականության առանց այն էլ թույլ հիմքերը խարխլելու տեսանկյունից: Հանցագործությունն ամբողջովին չբացահայտվեց, որին հետևեցին չբացահայտվող ու չպատժվող այլ հանցագործություններ: Այսօր համատարած անպատժելիության մթնոլորտ է, անգամ պետական ունեցվածքի մեծածավալ հափշտակումներն են անպատիժ մնում: Առաջիկա ընտրությունները իսկապես ճակատագրական են, եթե ոչինչ չփոխվի, և այս արատավոր երևույթները խորանան, վտանգվում է երկրի ապագան: Առանց պետականության ազգը կարող է երկար գոյատևել` չկազմակերպված լինելը դժվարացնում է նրան ոչնչացնելը: Պետականության գոյության առկայությամբ, երբ ախտահարված է պետական համակարգը, ժողովրդի անվտանգության իրական երաշխավորը իր դիրքերում չէ, ազգի անվտանգությունն ավելի խոցելի է դառնում:
-Ինչպիսի՞ երկիր կուզենայիք Ձեր զավակներն ունենային:
-Բարոյական: Հայաստանը կծաղկի, եթե իր արժեհամակարգի հիմքում լինեն բարոյականությունը և արդարությունը, այդ ժամանակ էլ կվերագտնի նաև իր ինքնությունը:
Զրույցը` Անահիտ ԱԴԱՄՅԱՆԻ

Մեկնաբանություններ