Հայ ժողովուրդը տեսավ միայն արշավանքներ իր վրա կամ իր վրայով

Հայաստանն իր բնական դիրքով հենց այդպես էլ «ծնվեց»՝ անհանգիստ երկիր: Դա ազգերի ճանապարհ էր: Ճանապարհների խառնարան, «խաչ փողոց»: Հարավից՝ հյուսիս, արևելքից արևմուտք: Կամուրջ:

Եվ կամրջի վրայի ժողովուրդ:

Այդտեղ էին գալիս նվաճողական ազգերն արշավելով նրա վրա, այդտեղով էին անցնում՝ արշավելով իրար վրա:

Եվ այս ոչ թե մի դար, հինգ դար, տասը դար, քսան դար, այլ ավելի վաղ՝ մինչև... Ասորա-բաբելական դարաշրջանը, նրանից էլ առաջ:

Հայ ժողովուրդն ինչ «աչքը բաց արեց» տեսավ միայն ու միայն արշավանքներ իր վրա կամ իր վրայով: Եվ այդպես էլ ձևակերպվեց, հաստատվեց նրա վրա պատմության այդ «խարակտերը»:

«Բնականն» ու «հարմարը» թերևս այն էր, որ հայ ժողովուրդը ոչնչանար այս նվաճողական արշավանքներից հետո՝ տեղի տալով արշավողներին կամ ազգովին գաղթելով այլ երկրներ և այնտեղ ձուլվելով նոր ժողովուրդների մեջ, և այսպիսով «ազատվելով» մի պատմությունից, որ պայքարի և չարչարանքի պատմություն եղավ:

Բայց հայ ժողովուրդը չընտրեց այդ «բնականն» ու «հարմարը», ընտրեց «անբնականն» ու «անհարմարը», կռվեց շարունակ, կռվեց զենքով, կռվեց խելքի ուժով, կռվեց մշակույթով, համառ աշխատանքով և իրեն մի կերպ «լույս աշխարհ գցեց», ազատվեց վերջապես:

Եվ իր հետև թողեց մի բազմատանջ, իր նմանը չունեցող, արյունալի, ողբով լի, հերոսական, խրատական մի բացառիկ պատմություն:

(«Հայ ժողովրդի դարավոր պայքարը»)

1940

Դերենիկ Դեմիրճյան

Կարլ Յալանուզյանի ֆեյսբուքյան էջ

Մեկնաբանություններ