«Եթե կորցնենք Արցախը․․․»․ ականջներումս զնգացող նախադասությունն ու չավարտվող պատերազմը
27.09.2026 | 11:32
Որ պատերազմ է լինելու՝ գիտեի, զգում էի։ Որ այն շատ դաժան է լինելու՝ չէի կասկածում, ինչպես 2018-ին չէի կասկածում, որ նրան բերել են Արցախը հանձնելու համար։ Ասածս կհաստատեն նախկին գործընկերներս․ այդ մասին պարզ ու հստակ արտահայտվել էի newsroom-ում, երբ հարցրեցին, թե ինչո՞ւ ուրախ չեմ հեղափոխության «հաղթանակի» համար։
Բայց երբեք մտքիս ծայրով չէր կարող անցնել, որ այդ պատերազմը չի ավարտվելու, որ Արցախը կհայաթափվի, որ այդքան անհոգ կլինենք պատանդառված մեր եղբայրների նկատմամբ, որ ինքնակամ կզիջենք հայրենիքը, դիլիմ-դիլիմ կկտրենք, անունը կդնենք «խաղաղություն» ու ֆեստիվառներով, տաշի-տուշիներով կմատուցենք աղբրի գլխին բազմած դևին՝ որպես ընթրիքի խավարտ։
Մտքովս չէր կարող անցնել, որ մեր մեջ կգտնվի այնպիսի մեկը, որ կարշավի Եկեղեցու դեմ, իսկ Սրբազան լեռանը կնայի թույնոտ հայացքով․․․ Շատ բան չէի պատկերացնում, պատկերացնելու էլ չէր՝ մինչև այն պահը, երբ նա պատերազմի առաջին օրը պոռթկաց․ «Եկեք պայմանավորվենք, ինչ էլ որ լինի, մենք մեզ պարտված չենք զգալու»։
Այդ մի նախադասությունը ականջներումս զնգում է մինչ օրս և կդադարի միայն այն ժամանակ, երբ հրաժեշտ տամ երկրային կյանքին։ Չի մոռացվում, ոչ մի կերպ չեմ կարողանում մոռանալ։ Ախր նա ասում էր, անոնսում էր իր պայմանավորվածության մասին, ու մենք չէինք ուզում հասկանալ․ ինչպես չհասկացանք լեգենդար Մոնթեի (Ավո) մարգարեական դարձած խոսքը․ «Եթե կորցնենք Արցախը, մենք կշրջենք հայ ժողովրդի պատմության վերջին էջը…»։
Այսքան դժվարությամբ տրված անկախությունն այսքան հեշտ թաղել միայն թշնամին կարող էր։ Այն, ինչ հիմա կատարվում է, ո՛չ անգրագիտություն է, ո՛չ էլ դավաճանություն․ սա պարզ թշնամություն է, որը կանգնեցնելու տարբերակ ես չեմ տեսնում։
Այսօր սեպտեմբերի 27-ն է՝ առյուծաբար կռված ու դավաճանված տղերքի հիշատակի օրը։
Հարութ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
