«Արմենիա» անվան կնքահայրը՝ Հեկատեոս Միլեթացի

Քարտեզագրության մեջ «Արմենիա» անվան կնքահայրը՝ Հեկատեոս Միլեթացին, որ ապրել է մեր թվարկությունից առաջ վեցերորդ դարի վերջին և հինգերորդ դարի սկզբին, իրավամբ համարվում է Հայաստանի անվան քարտեզագրական կնքահայրը։ Նա առաջին հույն հեղինակն էր, որն իր ստեղծած աշխարհի քարտեզի վրա հստակորեն գծագրեց ու տեղորոշեց Հայաստանը և հունական գրականության մեջ պաշտոնապես ամրագրեց «Արմենիա» ու «արմեններ» անվանումները։ Իր «Երկրի նկարագրություն» կոթողային աշխատության մեջ, որից մեզ են հասել միայն ուշ շրջանի պատառիկներ, Հեկատեոսը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում հայերի բնակության վայրի և սահմանների մասին։ Նա նշում է, որ հայերը սահմանակից են ՈՒրմիա լճի ավազանում ապրող մատիեններին, իսկ Սև ծովի հարավային ափին բնակվող խալիբների երկիրը ձգվում է մինչև Հայաստան, ինչն ապացուցում է, որ հայկական էթնիկ տարրն անտիկ դարաշրջանում տարածված էր ընդհուպ մինչև Պոնտոսի մատույցները։

Հեկատեոսի թողած այս հիմնարար աշխարհագրական տվյալները հենարան դարձան հաջորդ սերնդի պատմիչների, հատկապես Հերոդոտոսի համար, որը զարգացրեց իր նախորդի տեղեկությունները։ Հերոդոտոսն արդեն շատ ավելի մանրամասն նկարագրեց հայերի կյանքը, նրանց ավանդական հագուստն ու զենքերը, մասնակցությունը պարսկական բանակում, ինչպես նաև պատմեց հայկական հանրահայտ գինեգործության ու դեպի Բաբելոն իրականացվող գետային ակտիվ առևտրի մասին։ Այսպիսով, Հեկատեոս Միլեթացին ոչ միայն արձանագրեց հայության պատմական ներկայությունը Մերձավոր Արևելքում, այլև հիմք դրեց մի հարուստ ավանդույթի, որի շնորհիվ Հայաստանի անունը հավերժացավ համաշխարհային քարտեզագրության ու պատմագիտության ակունքներում։

Շուշաննա ՀԱՅԱՍԱ

Մեկնաբանություններ