Գլոբալ ուժային բալանս և միջպետական հարաբերություններ
30.10.2026 | 12:13
Աշխարհի տարբեր անկյուններում սկսել են ավելի հաճախ հնչեցնել այն միտքը, որ Թրամփը Պուտինին և Սիին զիջումների գնալով, փորձում է նրանց հետ հասնել ուժային բալանսի և դա էլ այն դեպքում, երբ Արևմուտքի ներսում նա ունի շատ լուրջ ֆինանսա-գաղափարական օպոզիցիա։
Բայց նույն Թրամփը նաև շատ լավ է հասկանում, որ ուժային աշխարհում բալանսի միակ հնարավոր ձևը, առաջին հերթին, հավասարակշռության ռեժիմն է ամենաուժեղների միջև, մի բան, որը սովորական կյանքում ամենուր է։
Եթե դիտարկում ենք այս հարցը պատմական անալոգիաների տեսանկյունից, ապա իր էությամբ ներկա իրավիճակին ամենամոտը Ռուզվելտ, Ստալին և Չերչիլ եռյակի հարաբերություններն էին երկրորդ աշխարհամարտի վերջերում, երբ Գերմանիայի պարտությունը այլևս կասկած չէր հարուցում, այսինքն, վերջինս որպես ուժ հաշվարկների մեջ այլևս չկար։
Եվ փաստացի աշխարհի տեր այդ եռյակը ի՞նչ արեց Թեհրան – Յալթա – Պոտսդամ հանդիպումների ու բանակցությունների շղթայով՝ այո, նրանք աշխարհը բաժանեցին մաքուր ուժային մոտեցումով, առանց որևէ գաղափարական կապիտալիզմ – սոցիալիզմ տեսակի նկատառումների, քանի որ ինքը Ստալինն էր իրեն համարում ռուսական կայսրերի գործի շարունակողը։
Այս առումով արժի մեկ անգամ ևս նշել, որ ցանկացած աշխարհաքաղաքական բնույթի բալանս իր բնույթով ուժային է, իսկ գաղափարախոսությունը, բազմաթիվ այլ գործոնների նման միայն այդ ուժերը մեծացնող կամ փոքրացնող գործակիցներից մեկն է, գործակիցներ, որոնք արտացոլում են տարբեր տեսակի ռեսուրսների ազդեցության չափը հիմնական ուժերի վրա։
Եթե նորից դառնանք Ռուզվելտ, Ստալին և Չերչիլ եռյակին, ապա նրանք փաստացի դաշնակիցներ լինելով և պլանավորելով պայքարը հիտլերյան կոալիցիայի դեմ, միաժամանակ իրենց պահում էին որպես ապագա հակառակորդներ ու, պատերազմից հետո էլ, Չերչիլի ֆուլտոնյան ելույթով դառնալով բացահայտ թշնամիներ, սահուն կերպով անցան սառը պատերազմի ռեժիմին։
Եթե փորձում ենք նաև հասկանալ գլոբալ ուժային բալանսի իմաստը, որին մասնակցում են ոչ միայն երեք ամենահզորները, այլ նաև մնացած բոլորը, ապա անցյալ սառը պատերազմի ժամանակների գլոբալ միջպետական հարաբերությունները դրա տիպական մոդելն են։
Ըստ այդ մոդելի կան հզոր ուժային բևեռներ իրենց ազդեցության սֆերաներով, որոնցից ամեն մեկում որոշակի ուժային օրինաչափություններով ինչ որ չափի իրենց ուժերը միավորվում են աշխարհաքաղաքական այն միավորները, որոնց շահերը այս կամ այն իմաստով բռնում են ուժային բևեռի շահերի հետ։
Եթե այս հարցին մոտենում ենք մարդկային համակարգերի կյանքի ու գործունեության մասին գիտության տեսանկյունից, ապա աշխարհաքաղաքական գլոբալ բալանսը դիտարկվում է որպես երկու տեսակի ուժա-շահային բալանսների կոմբինացիա՝ հորիզոնական ուժա – շահային բալանս ուժային բևեռների միջև և վերտիկալ կամ ուղղաձիգ ուժա – շահային հիերարխիկ բալանս ամեն մի ուժային բևեռի ներսում։
Գլոբալ աշխարհաքաղաքական իմաստով էլ ուժա-շահային դիսբալանսն էլ լինում է այն ժամանակ, երբ հորիզոնական ուժա-շահային բալանսը ուժային բևեռների միջև խախտվում է, որին էլ հետևում են նաև ուժա-շահային բալանսի ուղղաձիգ խախտումները ուժային բևեռների ներսում, որոնց ականատեսներն ենք մենք հիմա։
Մի փոքր այլ ձևով, ապագա հնարավոր գլոբալ աշխարհաքաղաքական ուժա – շահային բալանսը կարող է բնութագրվել նաև որպես ուժային բևեռների միջև հորիզոնական ուժա – շահային բալանս՝ համեմատաբար ավելի թույլերի հետ վերտիկալ ուժա – շահային բալանսի հաշվին։
Պավել Բարսեղյան
Պավել Բարսեղյան
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
ԱՄՆ-ը ավելացնում է դեպի Մերձավոր Արևելք իր սպառազինության օդային փոխադրումը
The Wall Street Journal-ը և The New York Times-ը երեկ հայտնել են, որ ԱՄՆ փոխնախագահը Թեհրանին առաջարկել է ամերիկյան նոր հարվածներից խուսափելու համար վերսկսել խաղաղ բանակցությունները:Սակայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ խոսքն իրականում բոլորովին այլ բանի մասին է...
