«Ալմաստ». օպերա, որը ծնվեց Թումանյանի մեկ պոեմից
04.11.2026 | 11:53
Սպենդիարյանի «Ալմաստ»-ը նրա միակ օպերան է, բայց դարձավ հայ արվեստի ամենացավոտ ու ամենահզոր գլուխգործոցներից մեկը։
Ալմաստ նշանակում է ադամանդ՝ մաքուր ու թանկարժեք։ Բայց այս պատմության հերոսուհին իր անվան պես լուսավոր չմնաց։
Ամեն ինչ սկսվեց 1902-ից, երբ Թումանյանի գրիչը ծնեց «Թմկաբերդի առումը»։ Հենց այդ պոեմի հիման վրա Սոֆյա Պարնոկը հյուսեց լիբրետոն։
Գործողությունը տանում է XVIII դարի սկիզբ։ Շահ Նադիրը ամիսներով չի կարողանում ծնկի բերել հպարտ Թմկաբերդը։ Իշխան Թաթուլն ու նրա զինակիցները արյան գնով պաշտպանում են ամրոցի յուրաքանչյուր քարը։
Երբ ուժը չի հերիքում, թշնամին հարվածում է ամենանուրբ տեղին՝ Թաթուլի կնոջ՝ գեղեցկուհի Ալմաստի սրտին։ Նրան խոստանում են ոսկե սարեր ու թագուհու գահ։
Ալմաստի ներսում սկսվում է դժոխային պատերազմ՝ սեր ու հավատարմություն մի կողմից, իշխանության գայթակղություն՝ մյուս կողմից։ Եվ նա ընտրում է խավարը։
Այն գիշերը, երբ հոգնած պաշտպանները քնած էին, Ալմաստը վառվող ջահով նշան է տալիս թշնամուն։ Դարպասները բացվում են։ Թաթուլը զոհվում է՝ այդպես էլ չիմանալով, որ թիկունքին հարվածել է ամենասիրելի էակը։
Բայց երազած փառքը չի գալիս։ Այն վերածվում է մղձավանջի։ Շահը արհամարհանքով է նայում նրան. ով մեկ անգամ դավաճանել է, նորից կդավաճանի։
Արյան ու մոխրի միջից հառնում է ժողովրդի ցասումը. Ռուբենի գլխավորությամբ հայերը ապստամբում ու ազատագրում են բերդը։
Եվ այստեղ է այս պատմության ամենացավոտ ճշմարտությունը. ո՛չ Թումանյանին, ո՛չ էլ Սպենդիարյանին բախտ չվիճակվեց տեսնել բեմի վրա այն օպերան, որը դրեց հայ օպերայի հիմքը։
Երկուսն էլ գնացին՝ առանց լսելու իրենց «Ալմաստ»-ի լիարժեք հնչողությունը։
Այս պատմության միջով անցնելիս սիրտդ ճմլվում է մի մտքից.
Դավաճանությունը կարող է բացել ամրոցի դարպասները, բայց երբե՛ք չի բացում վստահության ու հարգանքի դուռը։ Դավաճանին ոչ ոք չի սիրում, անգամ նա, ով պատվիրել էր դավաճանությունը։ Նրան օգտագործում են ու դեն նետում։
Երեկ՝ Թմկաբերդում, այսօր՝ մեր կողքին, վաղը՝ ամենուր։
Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ
Նկարում՝ ահա այդ տպավորիչ պահն է՝ Ալմաստը Թմկաբերդի պարսպին, ձեռքին վառվող ջահը։
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
