«Գողը որ տնից լինի՝ եզը երդիկից էլ կհանեն»

Մեր պապերի այս խոսքը տալիս է այն հարցի պատասխանը, թե ինչպես Նախիջևանը 1921թ մարտի 16-ի պայմանագրի 3 -րդ հոդվածի համաձայն մնաց Ադրբեջանի կազմում, որպես ինքնավար միավորում:

Հայաստանում սովետական կարգեր էին, երբ սկսվեցին ռուս -թուրքական բանակցությունները:

Բանակցություններին մասնակցում էր նաև Սովետական Հայաստանի արտգործնախարար Ալեքսանդր Բեկզադյանը:

Թուրքերը պահանջում էին, որ բանակցությունները վարվեն հիմք ունենալով 1878 թ ռուս -թուրքական սահմանները:

Չիչերինին ու Բեկզադյանին հաջողվեց կոտրել Ֆուադ փաշայի դիմադրությունը և բանակցությունների հիմք ընդունվեց 1914 թ ռուս -թուրքական սահմանները՝ Վանը

ներառյալ:

Բայց տեղի ունեցավ անկանխատեսսելին: 1921 թ փետրվարի 19 -ին, Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, Երևանում տապալվեց սովետական իշխանությունը:

Հայաստանի փրկության կոմիտեի պաշտոնաթերթ «Ազատ Հայաստանի» 1-ին համարի առաջնորդողում Վրացյանը գրում է․

«...մենք, Թուրքիայի աջակցությամբ կարողացանք տապալել ատելի բոլշևիկյան իշխանությունը» և այլն:

Հեռագրով դադարեցվեցին Ալ. Բեկզադյանի լիազորությունները:

Օգտվելով դրանից, Ֆուադ փաշան բանակցությունները վիժեցնելու սպառնալիքով, հասավ 187-ի սահմաններով պայմանագրի կնքմանը:

Նախիջևանի գավառը սովետական էր: Սովետական էր նաև Ադրբեջանը:

Հայաստանում սովետական կարգերը տապալված էին:

Պայմանագիրը կնքվել է մարտի 16-ին, Հայաստանում սովետական կարգերը վերականգնվել են ապրիլի 2-ին:

Նախիջևանի մնալը Հայաստանի կազմում բացառվում էր:

Եթե կա մեկը, որ պնդում է, թե դա ռուս-թուրքական գործարք էր, թող բարի լինի ասելու, որ այդ գործարքը իրականացվել է հայերի ձեռքով ու անմիջական մասնակցությամբ:

Սաշա ԱՍԱՏՐՅԱՆ

Մեկնաբանություններ