TRIPP․ չփարատված մտահոգություններ
19.09.2026 | 16:24
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն օրերս հայտարարել է, որ «Ղարաբաղում հաղթանակը հիմք է ստեղծել Զանգեզուրի միջանցքի իրականացման համար»։
Այս հայտարարությամբ նա 44-օրյա պատերազմի արդյունքն ու Հայաստանի տարածքով նախատեսվող հաղորդակցությունը ներկայացրել է նույն քաղաքական համատեքստում։ Ադրբեջանի պաշտոնական դիրքորոշման համաձայն՝ TRIPP-ը ոչ թե ինքնուրույն հայ-ամերիկյան նախագիծ է, այլ իր առաջ քաշած «Զանգեզուրի միջանցքի» շարունակությունը։
Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը նույնպես հայտարարել է, որ Թուրքիա–Նախիջևան երկաթուղային երթուղու 42-կիլոմետրանոց հատվածն անցնելու է Հայաստանի տարածքով, և որ այն «Զանգեզուրի միջանցքի մասն է»։ Նա նշել է, որ հարցի շուրջ բանակցություններ են ընթանում ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև, իսկ երթուղու մուտքն ու ելքը, թեև այն անցնելու է Հայաստանի տարածքով, իրականացվելու են Ադրբեջանից։
Այս հայտարարությունները ներկայացնում են Բաքվի պաշտոնական մոտեցումը, ըստ որի՝ Հայաստանը պետք է տարածք տրամադրի Ադրբեջանը Նախիջևանին և Թուրքիային կապող երթուղու համար, այլ խոսքով՝ Հայաստանը համարվում է TRIPP նախագծի ոչ թե սուբյեկտ, այլ օբյեկտ:
Նիկոլ Փաշինյանն իր հերթին, խորհրդարանական հարցուպատասխանի ժամանակ հայտարարել է․ «Ուրիշ տարբերակ չկա, որ TRIPP-ի երկու մուտքը և երկու ելքը չլինի Ադրբեջանից, չկա ուրիշ տարբերակ։ TRIPP-ը Ադրբեջանի սահմանից Ադրբեջանի սահման է, և դրա մասին տասնյակ անգամ ասել ենք»։
Այս ձևակերպմամբ Հայաստանի իշխանությունները նախագիծը ներկայացնում են որպես Ադրբեջանի սահմաններից սահման ձգվող հաղորդակցություն, որը պետք է իրականացվի Հայաստանի տարածքում։
Այսպիսով, հաստատվում է, որ կողմերը TRIPP-ի վերաբերյալ ունեն տարբեր պաշտոնական մեկնաբանություններ։
Երևանի ներկայացմամբ՝ նախագիծը պետք է իրականացվի Հայաստանի ինքնիշխանության և իրավազորության ներքո, մինչդեռ Բաքվի հայտարարություններում այն կապվում է «Զանգեզուրի միջանցքի» գաղափարի և 44-օրյա պատերազմից հետո ձևավորված տարածաշրջանային իրողությունների հետ։
Այս տարբերությունը հիմք է տալիս առանձնացնելու երկու հիմնական մտահոգություն։
Արդյո՞ք նախագիծը սահմանափակում է Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու իրավազորությունը։
Այս հարցի վերաբերյալ հրապարակային հայտարարությունները դեռևս ամբողջությամբ չեն հստակեցնում սահմանային, մաքսային, անվտանգային և վերահսկողական մեխանիզմները, ինչպես նաև Հայաստանի պետական մարմինների լիազորությունների շրջանակը։ Հետևաբար, եզրահանգումն այն է, որ միայն Փաշինյանի քաղաքական հավաստիացումները բավարար չեն, մանավանդ, որ ստորագրված փաստաթղթերը բացահայտում են TRIPP-ի «միջանցքային» բաղադրիչը: Առաջարկվում է front office – back office մոդել՝ «անխոչընդոտ» տարանցումով, ինչն արդեն իսկ խնդրահարույց է:
Արդյո՞ք TRIPP-ը տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական նոր ական չի դառնում։
Ալիևի հայտարարությունը նախագիծը կապում է 44-օրյա պատերազմի արդյունքների և «նոր աշխարհաքաղաքական իրականության» հետ։ Բաքվի պաշտոնական դիրքորոշումից նաև հետևում է, որ այն դիտարկվում է Թուրքիան և թյուրքական աշխարհը կապող ռազմավարական հաղորդակցության համատեքստում։ Միաժամանակ նախագիծը կապված է ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային ներկայության և Հայաստանի հարավում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական իրողությունների հետ։
Այս փաստերի հիման վրա կարելի է եզրակացնել, որ TRIPP-ը միայն կոմունիկացիոն կամ տնտեսական ծրագիր չէ։ Այն, առաջին հերթին, ունի ռազմավարական և աշխարհաքաղաքական նշանակություն։
Ո՞վ է սահմանելու ճանապարհի գործունեության կանոնները, ո՞ւմ ձեռքում են լինելու կառավարման իրական լծակները, ի՞նչ ծավալով է իրականացվելու Հայաստանի իրավազորությունը, և ի՞նչ աշխարհաքաղաքական իրողություն է ձևավորվելու Հայաստանի հարավում։
Այս հարցերի պատասխանները հստակ չեն, ուստի TRIPP-ի շուրջ առկա մտահոգությունները փարատված համարել հնարավոր չէ։
Սուրեն Սուրենյանց
Սուրեն Սուրենյանց
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
TRIPP․ չփարատված մտահոգություններ
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն օրերս հայտարարել է, որ «Ղարաբաղում հաղթանակը հիմք է ստեղծել Զանգեզուրի միջանցքի իրականացման համար»։Այս հայտարարությամբ նա 44-օրյա պատերազմի արդյունքն ու Հայաստանի տարածքով նախատեսվող հաղորդակցությունը ներկայացրել է նույն քաղաքական համատեքստում։ Ադրբեջանի պաշտոնական դիրքորոշման համաձայն՝ TRIPP-ը ոչ թե ինքնուրույն հայ-ամերիկյան նախագիծ է, այլ իր առաջ քաշած «Զանգեզուրի միջանցքի» շարունակությունը։
Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը նույնպես հայտարարել է, որ Թուրքիա–Նախիջևան երկաթուղային երթուղու 42-կիլոմետրանոց հատվածն անցնելու է Հայաստանի տարածքով, և որ այն «Զանգեզուրի միջանցքի մասն է»...
