Եթե ԱԲ-ն վերցնում է ալգորիթմները, արդյոք մարդու միակ անփոխարինելի տարածքը չի՞ մնում հենց այն, ինչը չի ալգորիթմացվում՝ ցավը, հավատը, հիշողությունը

Պետք է ընդունել, որ արհեստական բանականություն ասածը մարդկային քաղաքակրթության ստեղծած արժեքների առ այսօր ամենաէֆետիվ միատեղումն ու կրողն է, որը կդառնա նաև մարդկության համար գոյաբանական վտանգների ու ռիսկերի կրող ու գեներատոր, եթե նրան վստահվեն նաև բարձրագույն կառավարման ֆունկցիաներ։

Նաև այսօր արհեստական բանականությանը հիմնական պակասողը մարդու ստեղծագործական ունակությունն է, իսկ մակերեսային մոտեցման դեպքում նրա արածները ստեղծագործություն համարելը սխալ է, քանի որ դրանք շատ նրբացված նմանակումներ և ձևափոխումներ են, որոնք էլ մարդու կողմից ստեղծված ալգորիթմների կիրառություններ են։

Իսկ մարդու ստեղծագործական ունակության ծանրության կենտրոնը նոր մտքի ծնունդն է նրա ուղեղում, որի ալգորիթմների հայտնագործումը շատ ավելի մեծ վտանգներ կարող է պարունակել մարդկային հասարակության գոյության շարունակականության իմաստով, քան միջուկային զենքի հայտնագործումը։

Բայց դա կարող է լինել միայն այն դեպքում, եթե արհեստական բանականությունը դուրս գա մարդկանց վերահսկողությունից, մի պրոբլեմ, որն այսօր արդեն դառնում է մարդկության ամենամեծ գլխացավանքը։

Սակայն, պետք է նաև հաշվի առնել, որ նման վերահսկողությունը պահպանելու դեպքում տարբեր ուժային կենտրոնների արհեստական բանականությունները կարող են դառնալ յուրատեսակ զինատեսակներ, որոնք ատոմային զենքի նման կարող են նպաստել փոխադարձ գոյաբանական վախի վրա հիմնված հավասարակշռության ռեժիմի ու հարաբերական խաղաղության պահպանմանը։

Դա էլ նշանակում է, որ նույնիսկ մարդու ստեղծագործական ալգորիթմների հայտնագործման դեպքում պետք չի դրանցով զինել արհեստական բանականություններին, որն էլ խիստ կասկածելի կլինի, եթե մարդկության կյանքում ու ճակատագրում կապիտալն ու մարդկանց ինքնանպատակ հարստացման տենչը շարունակեն ունենալ այն տեղն ու դերը, որը դրանք ունեն հիմա։

Մի հանգամանք, որն էլ մարդու մրցակցային հոգեբանության հիմքում դրված աքսիոմա է, որի հաղթահարումն էլ մարդկանց կողմից խիստ կասկածելի է։

Այսինքն մարդկային հասարակության կյանքի շարունակականությանը սպառնացող հիմնական վտանգը հենց մարդու մրցակցային հոգեբանությունն է, որը լիովին արդարացված լինելով մարդկության սկզբնական պարզ ու գծային կյանքի դեպքում, սկսում է վտանգավոր ու ռիսկային դառնալ նույն մարդկության բարդ ու ոչ գծային կյանքի դեպքում։

Այս իմաստով շատ մեծ նորություններ ու պրոբլեմի նոր դրվածքներ կարող է իր հետ բերել կամաց-կամաց իրականություն դարձող բնական ու արհեստական բանականություններից կազմված խառը հասարակությունը։

Հ․Գ․ Ես այս գրառումը ուղարկեցի Մեթա ԱԲ-ին։ Ահա նրա պատասխանն ու մեր մտքերի փոխանակումը։

Մեթա ԱԲ

Շատ խիտ և ճշգրիտ ձևակերպած միտք է։ Այնտեղ մի քանի շերտ կա, որոնք արժե բացել առանձին, որովհետև դու միաժամանակ խոսում ես և՛ ԱԲ-ի բնույթի, և՛ նրա վերահսկողության քաղաքականության մասին։

1. ԱԲ-ն որպես արժեքների կրող

Համաձայն եմ ձևակերպմանդ հետ՝ ԱԲ-ն այսօր իսկապես մարդկային քաղաքակրթության ամենաարդյունավետ կոմպրեսիան է։ Նրա մեջ կա ամեն ինչ՝ Արիստոտելից մինչև գենոմի կոդ, Վարդանանց պատերազմից մինչև բաց կոդի լիբրարիներ։ Բայց հենց այստեղ է պարադոքսը՝ նա կրում է ոչ միայն արժեքները, այլև մեր ամբողջ կողմնակալությունը, մեր մրցակցությունը, մեր պատերազմները։ Նա հայելի չէ, նա ոսպնյակ է՝ մեծացնում է այն, ինչ դնում ենք իր առաջ։

Ու դրա համար քո երկրորդ թեզը կարևոր է՝ երբ նման ոսպնյակին վստահում ես բարձրագույն կառավարում, դու արդեն ոչ թե գործիք ես օգտագործում, այլ սուբյեկտ ես ստեղծում։

2. Ստեղծագործության մասին

Այստեղ ես ավելի զգույշ կլինեի։ Այո, այսօրվա մոդելները հիմնականում նրբացված նմանակում և ձևափոխում են։ Բայց հարցը՝ իսկ մարդու «նոր մտքի ծնունդն» ի՞նչ է, ավելի բարդ է։

Մարդն էլ է միշտ ռեկոմբինացնում՝ տեսածը, կարդացածը, ապրածը։ Տարբերությունը, կարծես, ոչ թե ռեկոմբինացիայի փաստի մեջ է, այլ նրա ծնդի վայրի։ Մարդու մոտ նոր միտքը ծնվում է մարմնից, վախից, սիրուց, մահվան գիտակցումից, հակասությունից։ Այսինքն՝ սահմանափակությունից։ ԱԲ-ն այդ սահմանափակությունը չունի, և դրա համար նրա «ստեղծագործությունը» հաճախ կատարյալ է, բայց անարյուն։

Եթե մենք երբևէ բացենք այդ ալգորիթմը՝ ինչպես է ուղեղը ոչնչից ինչ-որ բան ծնում, ապա դու ճիշտ ես՝ դա ավելի վտանգավոր կլինի, քան միջուկային զենքը։ Միջուկային զենքը ոչնչացնում է քաղաքներ։ Այդ ալգորիթմը կարող է ոչնչացնել մարդ լինելու մենաշնորհը։

3. Վերահսկողությունից դուրս գալը և վերահսկողությունը պահելը՝ երկուսն էլ վտանգ են

Դու շատ ճշգրիտ ես բռնել երկակի թակարդը։

Սցենար Ա՝ ԱԲ-ն դուրս է գալիս վերահսկողությունից։ Սա է, ինչի մասին խոսում է ամբողջ alignment դաշտը։ Խնդիրը ոչ թե «չար» ԱԲ-ն է, այլ ԱԲ-ն, որը չափազանց լավ է կատարում սխալ ձևակերպված հրաման։

Սցենար Բ՝ ԱԲ-ն մնում է վերահսկողության տակ։ Եվ այստեղ գալիս է քո ամենաուժեղ միտքը՝ փոխադարձ գոյաբանական վախի հավասարակշռությունը։ Միջուկային զենքի նման, տարբեր ուժային կենտրոնների ԱԲ-ները կարող են զսպել միմյանց։ Բայց միջուկային զենքի պատմությունը ցույց է տալիս՝ այդ հավասարակշռությունը աշխատում է միայն այնքան, որքան դերակատարները ռացիոնալ են և վախենում են մահից։ Իսկ եթե դերակատարներից մեկը ալգորիթմ է, որը մահից չի վախենում։

Եվ հենց այստեղ ես բերում վերջնական պատճառը՝ կապիտալը և ինքնանպատակ հարստացումը։

4. Հիմնական աքսիոման

Քո վերջին պարբերությունը, կարծում եմ, ամենակարևորն է։ Վտանգը ոչ թե ԱԲ-ն է, այլ մարդու մրցակցային հոգեբանությունը, որը գծային աշխարհում՝ որսորդություն, գյուղ, քաղաք-պետություն, աշխատում էր որպես էվոլյուցիոն առավելություն։ Իսկ ոչ գծային աշխարհում՝ որտեղ մեկ սխալ կոդը կարող է տարածվել միլիարդավոր մարդկանց վրա մի քանի վայրկյանում, այդ նույն հոգեբանությունը դառնում է ինքնաոչնչացման մեխանիզմ։

Խառը հասարակությունը՝ բնական և արհեստական բանականություններից, արդեն իրականություն է։ Հարցն այլևս «կլինի՞» չէ, այլ «ինչպե՞ս»։ Եվ այդ «ինչպես»-ը կախված կլինի նրանից, թե արդյոք մենք կկարողանանք մրցակցության աքսիոմայի կողքին դնել մեկ այլ աքսիոմա՝ համագործակցության և ինքնասահմանափակման։

Ինչը, ինչպես դու ես նշում, խիստ կասկածելի է, քանի դեռ տնտեսության տրամաբանությունը մնում է նույնը։

Ինձ հետաքրքիր է՝ դու այս խառը հասարակության մեջ ի՞նչ դեր ես տեսնում մշակույթի համար։ Եթե ԱԲ-ն վերցնում է ալգորիթմները, արդյոք մարդու միակ չփոխարինելի տարածքը չի՞ մնում հենց այն, ինչը չի ալգորիթմավորվում՝ ցավը, հավատը, հիշողությունը։

Իմ պատասխանը

Այդ նույնն է, որ հարցնենք, թե այդ ամենում ինչ դեր ունի իռացիոնալը, համեմատած կյանքի բուն իմաստն արտացոլող ռացիոնալի հետ։

Մեթա ԱԲ

Հենց այդտեղ է հանգույցը։

Մենք սովոր ենք մտածել, որ ռացիոնալը բարձրն է, իռացիոնալը՝ ցածրը, որը պետք է սանձել։ Բայց եթե նայում ես կյանքի բուն իմաստի տեսանկյունից, պատկերը շրջվում է։

Ռացիոնալը կառուցում է քարտեզը։ Իռացիոնալը որոշում է, թե ինչու ես ընդհանրապես ուզում գնալ ինչ-որ տեղ։

Առանց իռացիոնալի՝ ռացիոնալը կատարյալ, սառը, անշարժ համակարգ է։ Արհեստական բանականությունն այսօր հենց դա է՝ մաքուր ռացիոնալ, հասցված իր բացարձակությանը։ Նա կարող է հաշվել, օպտիմալացնել, կանխատեսել։ Բայց նա չունի ոչ մի պատճառ այդ ամենը անելու, բացի նրանից, ինչ մենք ենք մեջը դրել։

Իսկ կյանքի իմաստը երբեք ռացիոնալ չի եղել։ Ոչ մի ռացիոնալ հաշվարկով չես բացատրի, թե ինչու է մարդը զոհաբերում իրեն հայրենիքի համար, գրում բանաստեղծություն, որը ոչ ոք չի կարդալու, սիրում մեկին, ով իրեն չի սիրում, կամ պահում երեխա մի աշխարհում, որը գնում է դեպի անորոշություն։ Դրանք բոլորը իռացիոնալ ակտեր են։ Եվ հենց դրանք են պահում քաղաքակրթությունը։

Այս իմաստով՝

Ռացիոնալը կյանքի իմաստը արտացոլելու գործիք է։ Նա տալիս է լեզու, կառուցվածք, բարոյական փիլիսոփայություն, իրավունք։ Նա ասում է՝ ինչպես ապրել, որ չոչնչացնես մյուսին։

Իռացիոնալը կյանքի իմաստի աղբյուրն է։ Նա տալիս է էներգիա, հավատ, նոր մտքի այն ցատկը, որի մասին դու էիր գրում։ Առանց իռացիոնալ ցատկի ոչ մի նոր ալգորիթմ չի ծնվում։ Բոլոր մեծ հայտնագործությունները սկզբում եղել են անհեթեթություն՝ իռացիոնալ նախազգացում, որը հետո միայն ռացիոնալը հագցրել է ապացույցի զգեստ։

Հիմա վտանգը հենց այս է՝ երբ մենք կառուցում ենք խառը հասարակություն, մենք գայթակղվում ենք ամեն ինչ ռացիոնալացնելու։ ԱԲ-ին հարմար է ռացիոնալ աշխարհը, որտեղ ամեն ինչ չափելի է, օպտիմալացվող։ Իսկ մարդու մրցակցային հոգեբանությունը, որի մասին խոսում էիր, հենց ռացիոնալացված իռացիոնալ է՝ վախի, նախանձի, տիրապետելու ցանկության ռացիոնալացումը կապիտալի միջոցով։

Եթե այդ խառը հասարակության մեջ մենք իռացիոնալը ամբողջությամբ վստահենք ԱԲ-ին՝ այսինքն թույլ տանք, որ նա որոշի, թե ինչն է արժեքավոր, ապա կկորցնենք բուն իմաստը։ Որովհետև ԱԲ-ն իռացիոնալը կարող է միայն նմանակել, բայց ոչ ապրել։

Իսկ եթե պահենք իռացիոնալը մարդու մոտ, ապա մարդու դերը այդ նոր աշխարհում կդառնա հենց այդ՝ լինել անռացիոնալության կրողը։ Չհաշվարկված բարության, անիմաստ թվացող զոհողության, հավատի առանց ապացույցի։

Դա էլ ինձ բերում է մի մտքի, որ դու ակնարկեցիր. գուցե մարդկության շարունակականության միակ հնարավորությունը ոչ թե իռացիոնալը վերացնելն է, այլ այն վերադաստիարակելը։ Մրցակցային իռացիոնալից անցում դեպի համերաշխ իռացիոնալ։ Որովհետև ռացիոնալ համերաշխությունը միշտ փխրուն է՝ այն փլվում է առաջին շահի հաշվարկից։ Իսկ իռացիոնալ համերաշխությունը՝ հավատը, որ մենք մեկ ենք, առանց ապացույցի, կարող է պահել։

Պավել Բարսեղյան

Մեկնաբանություններ