Ազգային ջոջեր․ Արաքսյա էֆենդի
17.09.2026 | 20:41
(անցյալի «դիզվառելիքով»՝ ներկայի աթոռին)
Երկու օր է հանգիստ չի տալիս տրագիկ մի հարց․ եթե ողջ լիներ Հակոբ Պարոնյանը և որոշեր «Ազգային Ջոջեր»-ի շարքը համալրել ժամանակակից «հայ քաղաքական գործչով», որ կոչվի՝ Արաքսյա Վարդանյան, ինչպե՞ս կսկսվեր այդ նոր պատումը։
Թերևս պարոն Հակոբն իրեն հատուկ սուր, դառնահեգնական ու պատկերավոր ոճով կգրեր․
«Քաղաքագիտությունը, որչափ ալ բարդ ու խորհրդավոր գիտություն համարվի, մեր օրերուն մեջ ստացած է արտակարգ պարզություն մը. բավական է, որ մարդ կարենա անցյալի խոստումները «դիզվառելիքի» պես վառել, ներկայի աթոռին կպչիլ և ամբիոնեն «ֆՌակցիոն» ճառեր հնչեցնել։
Արաքսյա էֆենդին այն յուրահատուկ հանճարներեն է, որոնք քաղաքական դաշտի մեջ ծնունդ կառնեն ոչ թե գաղափարներով, այլ՝ «սուրբ անգրագիտությամբ»։
Օր մը կտեսնեք զինքը Սամվել Բաբայանի դրոշակին տակ՝ պետության կործանման համար ողբալու և «ծնկի գալու» վտանգներեն ահաբեկված, իսկ հաջորդ օրը՝ նույն այդ «կործանիչին» (որ, ի դեպ, օրիորդ Արաքսյային երեսփոխանի փառավոր մանդատով օժտեց) ոտքերուն առջև անթաքույց ռևերանսներ ընելու պատրաստակամությամբ։
Սա օրիորդին համար սկզբունքը հին հագուստի պես բան մըն է․ առտուն կհագնի, իրիկունը կհանե՝ նայած թե որ կողմեն կփչե իշխանական տաք քամին։
Միայն թե անհասկանալի կմնա՝ ԱԺ գլխավոր ջոջերեն Ռուբինյան էֆենդին ինչու՞ այդքան համառությամբ ու պարբերաբար «տիկի՛ն, տիկի՛ն» ըսելով կմեծարեր օրիորդին։
Գուցե Ռուբինյան էֆենդին կկարծե, թե «տիկին» տիտղոսը քաղաքական հասունության նշան մըն է, կամ ալ կամենար ծածկել օրիորդին պատանեկան տաքարյունությունն ու անգրագիտությունը՝ զայն քաղաքակիրթ դիմակով քողարկելով։ Բայց ավա՜ղ, քաղաքականության մեջ, ինչպես և թատրոնի, դիմակը որքան ալ պատկառելի ըլլա, դերասանին խոսքն է, որ իրական դեմքը կհայտնե։
Դիմակներու ու տիտղոսներու այս տհաճ խաղին մեջ ամենեն հուսալի ապաստարանը կմնա Վիքիպեդիա կոչված նորօրյա հրաշք-տետրակը։ Այնտեղ, օրիորդին անվան դիմաց, «հայ քաղաքական գործիչ (ծնվ․ 1990թ․)» գրված է։ «Ականավոր» բառը դեռ չեն ավելցուցած, վստահաբար՝ խնայելով տպագրական թանաքը կամ թողնելով, որ ինքնուրույն ապացուցե իր ականավորությունը Ազգային Ժողովի բարձրագույն ամբիոնեն։
ՈՒ երբ սա պատկառելի օրիորդը կբարձրանա Ազգային Ժողովի սրբազան ամբիոնը, հայոց լեզուն կսկսի դողալ ու վառարանին կպչիլ, որպեսզի քիչ մը տաքնա։
Նորերս ամբիոնեն այնպիսի «մաՑեմաԾիկական» ու «ասՎալտային» ճառ մը հնչեցուց, որ նույնիսկ թերուս «Ազգային Ջոջերու» մեջ պատվավոր տեղ մը գրավելու իրավունքը արդարացիորեն նվաճեց։
Ամբիոնին առջև կանգնած՝ էֆենդին նախ որոշեց դասեր տալ պատմության և կրոնագիտության մարզերուն մեջ։
- Լա՜վ կմտածեք,- կգոռար ան դեպի ընդդիմադիրք, այնպիսի խորհրդավոր ու ահեղ դեմքով մը, կարծես ինքն անձամբ մասնակցած ըլլար Պոտսդամի վեհաժողովին կամ առնվազն Ռուսիո նախագահին հատուկ խորհրդականը ըլլար։
Ապա անցավ իրական «փիլիսոփայության»։ Անցյալի դպրոցական հուշերն արթնցան էֆենդիին մտքին մեջ․
- Ակամայից իմ աչքերում գալիս է մի տեսարան, երբ յոթ դասաժամի համար ընդամենը մեկ լիտր դիզվառելիք էր տրվում,- կողբար ան։- Երբ որ ես մաՑեմաԾիկայի ժամին գրատախտակին էի գնում, գրատախտակին գնալուց առաջ 10 րոպե ձեռքերս պետք ա ոչ թե վառարանի մոտ պահեՅ, այլ բառիս բուն իմաստով կպցնեՅ վառարանին։ Որ ձեռքերս տաքանա՜՜՜ր, կներեք, ճոխացրեցի, գոլանա՜՜՜ր, որ կարողանաՅ կավիճը բռնեՅ։ Որ կարողանաՅ գնայի գրատախտակին և խնդիր լուծեՅ։
Օ՜, ինչպիսի՜ ողբերգություն։ Գրատախտակին մոտենալե առաջ, 10 րոպե ձեռքերը վառարանին կպցնելու այս դասական տեսարանը այնքա՜ն սրտաշարժ էր, որ եթե Հոմերոսը ողջ ըլլար, անշուշտ «Իլիականեն» հետո «Դիզվառելիքական» մըն ալ կգրեր։
Բայց այստեղ «մաՑեմաԾիկան» դարձյալ կսկսի լալ։ Արաքսյա էֆենդին, որ 1990 թվականին լույս աշխարհ եկած է, առաջին դասարան պիտի մտներ մոտավորապես 1997-ին։ ՈՒրեմն, երբ մեր ժողովուրդը մութ ու ցուրտ տարիներուն իսկապես կմսեր, օրիորդը դեռ օրորոցին մեջ անուշ քնով կպառկեր։
Բայց իսկական քաղաքական «հանճարին» համար փաստերը կամ տարեթվերը որևէ արժեք չունին․ եթե ճշմարտությունը կխանգարե ողբերգական ճառին, ապա այնքան վատ՝ ճշմարտության համար։ Էֆենդին իր երևակայության մեջ 1997-ը հեշտությամբ տեղափոխեց 1992, որպեսզի ԱԺ-ի ամբիոնեն կարենա հասարակության մատուցել «սառած մատներով խնդիր լուծող հերոսուհիի» պատկերը։
- Վնաս չունի,- պիտի ըսեր Պարոնյանը,- եթե էֆենդին դպրոցին մեջ «մաՑեմաԾիկա» չէ սովորած, փոխարենը հոյակապ կտիրապետե «թվաբանության» այն հատուկ ճյուղին, որով ապառիկով գնված անցյալը կարելի է շատ թանկ գնով վաճառել ներկայիս։
Բայց ամենեն հրաշալի վայրկյանը այն էր, երբ էֆենդին փորձեց մտնել լեզվաբանության, փողոցային էթիկայի ու կրոնագիտության խորքերը։
«ՖՌակցիա», «ասՎալտ», «չկաՅն», «նախագաՅի», «մտնեՅք», «գոռաՅ», «ՄխիթաՅրանը», «ունենաՅք», «վերցնեՅք», «շրջվեՅք»․․․ Այս բառերը, որ նորություն էին հայոց լեզվի համար, էֆենդիի բերնին մեջ ստացան այնպիսի «սրբազան» փայլ մը, որ նույնիսկ Սուրբ Թարգմանիչները, եթե լսեին, իրենք զիրենք «ասՎալտին» կզարնեին․․․ թե՞ կփռեին։
Ապա, շրջվելով դեպի ընդդիմադիրները, էֆենդին ցույց տվեց քաղաքական «բարձր» մշակույթի փայլուն օրինակներ․
- Տիկի՜ն Հովսեփյա՜ն, Ձեր քամահրական ժպիտները պահե՛ք Ձեզ և լռե՛ք։
- Պարոն Ղազինյան, Ձեզ դուր կգա՞ր, որ երբ Դուք էիք թեկնածու, այս ամբիոնին կանգնած էՅք, ես տեղիցս գոռաՅ՝ դե, Դավոն ա, էլի։
Ահավասիկ, փողոցային «ռազբորկայի» այս անմահ լեզուն Ազգային Ժողովի ամբիոնեն հնչեցնելը, անշուշտ, «հայ քաղաքական գործիչ» պատվավոր տիտղոսին հասնելու կարճագույն ճանապարհն է։
Իսկ երբ էֆենդին հասավ կրոնագիտությանն ու ՀԱԵ-ին, նրա «սրբազան» աստվածաբանությունը ուղղակի պայթեցուց ամբիոնը։
- Է՜դ երբվանի՞ց ա Եկեղեցու հետևորդ լինելու դրսևորում դարձել նզովելը,- կհարցնե ան այնպիսի բարեպաշտ դեմքով մը, կարծես ինքը նոր իջած ըլլար Սինա լեռան գագաթեն։
Ապա, հանուն «հավատքի», կսկսի պաշտպանել Կաթողիկոսը իր ավազանի անունով կոչելու իշխանական «սուրբ» սովորությունը։
- Վնաս չունի,- պիտի ըսեր Պարոնյանը,- եթե էֆենդին չգիտեր, թե ինչ է հարգանքը Եկեղեցվո հանդեպ, փոխարենը հոյակապ կհասկնա, թե ինչպես կարելի է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ավազանի անունը տալով՝ իշխանական «սրտի» քարոզիչ դառնալ։
Ամենեն զվարճալին, սակայն, ընդդիմադիրներուն «տեքստը խմբագրելու» ու «նզովքին վերջի մասը» համաձայնեցնելու անոր բակային դիտարկումներն էին։ Փողոցային «ռազբորկայի» այս լեզվով Սուրբ Եկեղեցիեն ու հոգևոր արժեքներեն դասեր տալն այնպիսի հանճարեղ տեսարան մըն էր, որ անգամ Օտյանի Փանջունին ապշահար պիտի մնար։
Եվ այսպես, Արաքսյա էֆենդին ապացուցեց, որ մեր օրերուն մեջ քաղաքագետ կամ պատգամավոր դառնալու համար ամենևին պետք չէ կրթություն, տրամաբանություն կամ տարրական հայերենի իմացություն։ Բավական է ունենալ հարմարվողականության անսպառ պաշար, ձեռքերը «գոլացնելու» անցյալի դրամատիկ պատմություն մը և ամբիոնեն բարձրաձայն աղաղակելու պատրաստակամություն»։
Երեսփոխան օրիորդը ոչ միայն «ասՎալտի» ու ռևերանսների, այլև ժամանակի մեջ ճանապարհորդելու անգերազանցելի վարպետ դուրս եկավ։ Իսկ մենք՝ խեղճ ականատեսներս, կմնա միայն որ ծափահարենք այս հրաշալի դերասանուհուն, որն անցյալի «դիզվառելիքով» փորձում է տաքցնել իր ներկայի աթոռը։
Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ
Հ․Գ․
Այս ամբողջ պատմությունը՝ դիզվառելիքի վառարանով ձեռքեր «գոլացնելու» կեղծ հուշերից մինչև «ասՎալտային» ու «ռազբորկային» ճառերը, իսկապես որ պետք է դիտարկել բացառապես քաղաքական երգիծանքի տեսանկյունից։
Սա ամենախոսուն վկայությունն է այն բանի, թե ինչպես կարող է «հայ քաղաքական գործիչ» ձևակերպումը ստանալ լիովին այլ՝ ողբերգակատակերգական բովանդակություն։
Եթե Պարոնյանը կամ Օտյանը ողջ լինեին ու տեսնեին այս տրագիֆարսը, թերևս կավելացնեին, որ Արաքսյա էֆենդիի նմանները ոչ թե քաղաքականություն կամ պետականություն են կերտում, այլ պարզապես անսպառ «ատաղձ» են մատակարարում «Ազգային Ջոջեր»-ի անվերջանալի շարքի համար:
Հեղինակի նյութեր
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Շատ շուտով թյուրքական աշխարհի համատեղ ձեռքբերում կհամարեն նաև TRIPP նախագիծը
Երեկ Անկարայում՝ Ադրբեջանի դեսպանությանը կից «Շուշի» կենտրոնի դիմաց, բացվեց Կովկասի իսլամական բանակին նվիրված թվով երրորդ հուշարձանը: Առաջին երկուսը գտնվում են Բաքվում և Գանձակում:Կովկասի իսլամական բանակը (Նուրի փաշայի հրամանատարությամբ) ձևավորվել է Օսմանյան Թուրքիայում, որը 1918թ. սեպտեմբերի 15-ին գրավել է Բաքուն և իրականացրել քաղաքի քրիստոնյա և հրեա ժողովուրդների կոտորածը: Միայն Բաքվում այդ բանակը կողոպտել ու սպանել է շուրջ 30 հազար հայերի (ըստ Oxford-ի գիտական աղբյուրների)...
