Լյութեր Ջորջ Սիմջյան. երբ աշխարհը նոր էր սովորում վստահել տեխնոլոգիաներին

Այսօր բանկոմատից օգտվելը մեզ համար այնքան սովորական է, որ հազվադեպ ենք մտածում՝ ո՞վ էր առաջինը պատկերացրել, որ մարդը կարող է բանկային գործարք կատարել՝ առանց բանկի աշխատակցի հետ խոսելու։ Բայց դեռ այն ժամանակ, երբ աշխարհը նոր էր սովորում վստահել տեխնոլոգիաներին, մի հայ գյուտարար արդեն փորձում էր ստեղծել մի սարք, որը տարիներ անց դառնալու էր միլիոնավոր մարդկանց առօրյայի անբաժանելի մասը։ Նրա անունը Լյութեր Ջորջ Սիմջյան էր։

Սիմջյանը ծնվել է 1905 թվականի հունվարի 28-ին՝ Այնթապում, հայկական ընտանիքում։ Նրա մանկությունը հեշտ չէր․ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա բաժանվել է ընտանիքից, իսկ պատանի տարիքում ստիպված է եղել հեռանալ հայրենիքից։ Մոտ 15 տարեկանում միայնակ հասել է Միացյալ Նահանգներ՝ նոր կյանք սկսելու հույսով։ Նրա ճանապարհը դեպի գիտություն նույնպես անսովոր էր։ Սկզբում Սիմջյանը ցանկանում էր բժիշկ դառնալ, սակայն Յեյլի համալսարանի բժշկական դպրոցում աշխատանքի անցավ լուսանկարչական լաբորատորիայում։ Այնտեղ նա այնքան տարվեց լուսանկարչությամբ և տեխնիկական նորարարություններով, որ աստիճանաբար հրաժարվեց բժշկությունից ու ընտրեց գյուտարարի ճանապարհը։ Արդեն 1928 թվականին նա ղեկավարում էր բժշկական դպրոցի լուսանկարչության բաժինը։

Սիմջյանի համար գյուտարար լինելը պարզապես մասնագիտություն չէր, այլ մտածողության ձև։ Նա չէր սահմանափակվում մեկ ոլորտով․ ստեղծում էր լուսանկարչական սարքեր, աշխատում բժշկական պատկերավորման տեխնոլոգիաների վրա, զբաղվում էլեկտրոնիկայով և փորձում լուծումներ գտնել ամենատարբեր խնդիրների համար։ Բայց նրա ամենահետաքրքիր գաղափարներից մեկը ծնվեց այն ժամանակ, երբ բանկային աշխարհը դեռ չէր պատկերացնում, որ մի օր մարդիկ կարող են իրենց գումարների հետ գործ ունենալ առանց գանձապահի։

1939 թվականին Սիմջյանը սկսեց աշխատել մի սարքի գաղափարի վրա, որը պետք է տեղադրվեր բանկի պատի մեջ և հնարավորություն տար հաճախորդներին որոշ գործարքներ կատարել առանց ներս մտնելու։ Այդ գաղափարի զարգացումներից մեկը դարձավ Bankograph-ը՝ ավտոմատ սարք, որն ընդունում էր կանխիկ գումար և չեկեր։ Այն նույնիսկ ուներ ներսում տեղադրված տեսախցիկ, որը լուսանկարում էր մուտքագրված գումարը, իսկ հաճախորդին տրվում էր լուսանկարի պատճենը՝ որպես գործարքի ապացույց։ Այսօր նման լուծումը կարող է պարզունակ թվալ, բայց այն ժամանակ դա բավական համարձակ փորձ էր․ Սիմջյանը փորձում էր մարդկանց համոզել, որ իրենց գումարը կարելի է վստահել ոչ թե բանկի աշխատակցին, այլ մեքենային։

Սակայն այստեղ Սիմջյանի պատմության ամենահետաքրքիր շրջադարձն է։ Նա կարողացավ համոզել Նյու Յորքի City Bank-ին, որը հետագայում դարձավ Citibank-ի մասը, փորձարկել իր սարքը։ 1960 թվականին բանկի մի քանի մասնաճյուղերում տեղադրվեցին Bankograph-ները։ Թվում էր՝ գյուտարարի գաղափարը վերջապես գտել էր իր ճանապարհը դեպի իրական կյանք։ Բայց փորձարկումը տևեց ընդամենը վեց ամիս։ Հաճախորդները գրեթե չէին օգտվում սարքերից, և բանկը հրաժարվեց շարունակել նախագիծը։ Սիմջյանը հետագայում հեգնանքով պատմում էր, որ սարքերից հիմնականում օգտվում էին մարմնավաճառներն ու խաղամոլները, որոնք չէին ցանկանում անձամբ հանդիպել բանկի աշխատակիցներին։ Այսինքն՝ մարդկանց մեծամասնությունը դեռ պատրաստ չէր իր ֆինանսական գործերը վստահել անծանոթ մեքենային։

Կարևոր է նշել, որ Սիմջյանի Bankograph-ը ժամանակակից բանկոմատի ամբողջական տարբերակը չէր․ այն ընդունում էր գումար և չեկեր, բայց կանխիկ գումար չէր տրամադրում։ Կանխիկ տրամադրող առաջին լայնորեն ճանաչված բանկային սարքերից մեկը ներկայացվեց 1967 թվականին Լոնդոնում՝ Ջոն Շեփերդ-Բարոնի և Barclays բանկի համագործակցությամբ։ Այսպիսով, Սիմջյանին ավելի ճիշտ է համարել բանկային ինքնասպասարկման տեխնոլոգիաների առաջամարտիկներից մեկը, ոչ թե ժամանակակից բանկոմատի միակ գյուտարարը։

Բայց Սիմջյանի պատմությունը միայն բանկոմատով չի ավարտվում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա ստեղծեց ռազմական ուսուցման սարք, որն օգնում էր ամերիկացի օդաչուներին սովորել գնահատել ինքնաթիռների արագությունն ու հեռավորությունը։ Նրա ընկերությունը՝ Reflectone-ը, արտադրեց այդ սարքերից ավելի քան 2000-ը, որոնք օգտագործվեցին ռազմական պատրաստության մեջ։ Նա նաև ստեղծել է ինքնաֆոկուսով լուսանկարչական սարքեր, հեռահուշարար և բազմաթիվ այլ տեխնիկական լուծումներ։ Նրա անունով գրանցվել է ավելի քան 200 արտոնագիր։

Լյութեր Սիմջյանը մահացավ 1997 թվականին՝ 92 տարեկանում։ Նա այն մարդկանցից էր, որոնք մինչև կյանքի վերջին տարիները չէին դադարում նոր բան ստեղծել։ Նրա պատմության մեջ կա մի հետաքրքիր դաս․ երբեմն մեծ գաղափարի անհաջողությունը չի նշանակում, որ գաղափարը սխալ է։ Պարզապես աշխարհը դեռ պատրաստ չէ դրան։ Սիմջյանի ստեղծած մեքենաները ժամանակին չկարողացան գրավել մարդկանց վստահությունը, բայց տարիներ անց բանկային ինքնասպասարկումը դարձավ համաշխարհային ֆինանսական համակարգի անբաժանելի մասը։ Այսօր, երբ մարդը մի քանի վայրկյանում բանկոմատից գումար է ստանում, հազիվ թե հիշի այն հայ գյուտարարին, որը դեռ տասնամյակներ առաջ փորձել էր փոխել բանկային աշխարհի պատկերացումները։

Ակնարկ Հայեր

Մեկնաբանություններ