Հոգևորականության դերակատարումը՝ ենթատեքստով

Հայ-թաթարական բախումներն սկսվեցին 1905 թ․ փետրվարի 6-ին ու շարունակվեցին ևս երեք օր։ Երբ Թիֆլիս հասան ոչ միայն աղետալի լուրերը, այլև թաթարների վայրագություններից սարսափած բաքվահայերի առաջին խմբերը, արդեն փետրվարի 10-ին Թիֆլիսի առաջնորդարանում, 30 երևելի անձանց ներկայությամբ և նախագահությամբ Գարեգին եպիսկոպոս Սաթունյանի (տես լուսանկարը), գումարվեց նախապատրաստական ժողով։

Հաջորդ օրն իսկ Գարեգին սրբազանի ու քաղաքի բոլոր խավերը ներկայացնող 100 հոգու մասնակցությամբ տեղի ունեցավ խորհրդակցություն՝ նպատակ ունենալով ելք որոնել ծանր իրավիճակից։ Որոշվեց Գարեգին սրբազանի նախագահությամբ ստեղծել Նպաստամատույց հանձնաժողով, որի կազմի մեջ մտան Ավ․ Ահարոնյանը, Հ․ Առաքելյանը, իշխան Ալ․ Արղության-Երկայնաբազուկը, Ա․ Բաբյանը, Ալ․ Խատիսյանը, Ալ․ Մելիք-Ազարյանը, Տ․ Հովհաննիսյանը, Ավ․ Սահակյանը, Լ․ Սարգսյանը, բժ․ Կ․ Ստեփանյանը, Ալ․ Քալանթարը, Ս․ Մելիք-Ադամյանը։

Երկու օր անց՝ փետրվարի 13-ին Թիֆլիս ժամանեց Վեհափառ կաթողիկոս Մկրտիչ Խրիմյանը և հրապարակեց հայրապետական կոնդակ, որով ողջունեց Նպաստամատույցի ստեղծումը։

Այս կառույցի գործունեության ծիրն էր ֆինանսական միջոցներ հայթայթել և ձեռք բերել սնունդ, հագուստ, դեղորայք, տրամադրել բուժօգնություն, նպաստ, ճանապարհածախս, ապաստան և այլն։ Սակայն երբ ընդհարումները տարածվեցին հայաբնակ այլ բնակավայրերում ևս, Վեհափառ Հայրապետի երկու այլ կոնդակներով, Բաքվից բացի, մասնաճյուղեր հիմնվեցին Երևանում, Հին Նախիջևանում, Շուշիում, Նոր Բայազետում, Գանձակում, Գորիսում, Նուխի-Արեշում, Ղազախում, Շամշադին-Քարվանսարայում, իսկ Թիֆլիսի Նպաստամատույցը կոչվեց Կենտրոնական։

Ի դեպ, բոլոր մասնաճյուղերը ղեկավարում էին տեղի հոգևոր առաջնորդները։

Այն, ինչ կատարվեց Նպաստամատույցի գոյության վեց տարիների ընթացքում, հայ ժողովրդի առաջին համազգային միասնականության դրսևորումն էր։ Ֆինանսական օժանդակություն ցույց տվեցին Ռուսաստանի, Եվրոպայի, Պարսկաստանի, ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի և անգամ Նիդերլանդական Հնդկաստանի (ներկայիս Ինդոնեզիա) հարյուրավոր հայաբնակ քաղաքների անհատներ ու կազմակերպություններ։ Ընդհանուր առմամբ ժողովվեց 443․275 ռ․ 20 կ․, իսկ ամենաբեղմնավորը 1907 թվականն էր, որի ընթացքում մուտք եղավ 189․577 ռ․ 52 կ․։

Կենտրոնական Նպաստամատույցը, որպես առաքելությունը կատարած մարմին, փակվեց 1910 թ․ հունիսին Մատթեոս Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի կոնդակով։

Խաչատուր ԴԱԴԱՅԱՆ

Լուսանկարներ

Հեղինակի նյութեր

• Հայրիկն ու decolté-ները
• Նախնյաց ուրվապատկեր
• Ո՞վ է հեղինակը
• Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի մասին՝ խիստ համառոտ
• Մեկ գրքում՝ ողջ Թիֆլիսը
• Մտածում եմ, որ զուր չեմ չարչարվում
• «Հիմար» մարդու տարօրինակ առանձնատունը
• Սամվել Կարապետյան․ վերընթաց
• Խրիմյան Հայրիկն ու Թոմաս Էդիսոնը
• Ահարոնյանն ու Ռոմանոսը
• Առաքինություն
• Տերը զորություն տա նրան և հանուն արդարության կալանավորված մյուսներին
• Հայերը Մեքսիկայում
• «Հայերի մեջ առաջին գեներալն էիր, այնինչ ռուսաց մեջ քո նման շատերը կան»
• ՈՒ․ Սարոյեան իր մասին
• Տուժեց նաև Սբ Գևորգ հայոց եկեղեցին
• Սամվել Կարապետյանը՝ Ռուսական ՈՒղղափառ Եկեղեցու (ՌՈՒԵ) բարերար
• Հուդաներ և անաստվածներ
• Եկեղեցու բռնազավթման փորձը
• Նոր մեդալ

Մեկնաբանություններ