Պետությունը եկեղեցի չէ, իսկ կեղծիքը՝ հոգևոր առաքելություն

Ամենևին մտադրություն չունեի անդրադառնալու վերջին 2-3 օրերի սոցցանցային հիթին՝ «ՀՅԴ-ն ընդդեմ Հակոբ Մովսեսի» կամ հակառակը։

Սակայն ԱԺ պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանի շատ հակրիճ և ուղիղ հնչեցրած՝ «Դուք որպես մտավորական ինչպիսի՞ վերաբերմունք ունեք Հայ Առաքելական եկեղեցու նկատմամբ այսօրվա իշխանությունների ձեռնարկած գործողությունների վերաբերյալ» հարցին տրված պատասխանը ստիպեց չեղարկել նախնական տրամադրվածությունս և այլ հայացքով նայել բառային «հրաձգությանը»։

Քանի որ, ինչպես ժողովուրդն է ասում՝ սատանան մանրուքների մեջ է, անդրադառնանք առաջին հայացքից ոչ այնքան կարևոր թվացող մի դետալի։

Այլ կերպ, քան՝ կլասիկ (ականջդ կանչի Ծառուկյան) «հեղինակության մանիպուլյացիա» կամ ինչպես հավաստում է համացանցը՝ Argumentum ad verecundiam (փաստարկում՝ հիմնված հեղինակության վրա) չես անվանի Հակոբ Մովսեսի պատասխանին հետևած՝ իր իսկ կողմնակիցների «հարձակում-պաշտպանությունը»։

Երբ մարդու միտքը թույլ է, խոցելի կամ հակասում է ընդունված ինչ-ինչ չափորոշիչների, պաշտպանները սկսում են «զրահապատել» նրա ասածները կոչումների ու տիտղոսների «պատկառելի» հաստ շերտով։

Կիրառում են քննադատության սովորական կանխարգելում կամ, այլ կերպ ասած՝ ընդդիմախոսներին լռեցնելու մարտավարություն։

Խոսքը Հակոբ Մովսեսին տրված «բանաստեղծ, արձակագիր, փիլիսոփա, հրապարակախոս, թարգմանիչ, տասնյակ գրքերի հեղինակ, 1992-96 թթ. Նորանկախ հանրապետության մշակույթի նախարար», վրադիր էլ՝ «Վարպետ» կոչումների երկարաշունչ թվարկման մասին է, որ ԱԺ պատգամավորներին ու սոցցանցերի օգտատերերին հպարտությամբ հրամցնում էին նրա ակամա փաստաբանները։

Պարզ էր՝ ձանձրալի այդ շղթան արհեստականորեն ձգող-երկարացնողերը փորձում էին ենթագիտակցական արգելք դնել ունկնդիր-ակնդիրների առջև։

Դա հստակ «ուղերձ» էր, որը ենթատեքստում հռետորական միայն մեկ հարցադրում ուներ՝

«Դու ո՞վ ես, որ բանավիճես «վերնագրերի» նման հավաքածու մեկտեղած տիտանի հետ»։

Ձանձրալի կոչումների այդ շքահանդեսն ընդամենը մտավորական ֆոն-դեկորացիա էր, որի հետևում թաքցվում էր արտահայտված մտքերի սնանկությունը։

Օրինակ, երբ թիվ 1 ամբիոնի մոտ կանգնածն ասում է՝ «պետությունը հրեշտակների 5-րդ խումբն է» (առավել մանրամասն կանդրադառնանք քիչ անց), դա անհեթեթություն է։

Բայց երբ այդ նույն միտքը մատուցվում է «Թարգմանչի» և «Վարպետի» շուրթերով, հասարակության մի ստվար հատված կարծում է, թե ինքը պարզապես «հասու չէ» նման բա՜րձր թռիչքի։ Տիտղոսների հենց այդ ցանկն է ստեղծում կեղծ խորության պատրանքը։

Նիցշեի կամ ինչ-ինչ բանաստեղծների անունից հօգուտ Հակոբ Մովսեսի սուր ճոճողները, սակայն, կամա, թե ակամա մոռացել էին մի պարզ ճշմարտություն՝ եթե միտքն ուղիղ է ու ծանրակշիռ, հաստատվելու համար բացարձակ կարիք չունի նախարարական անցյալի վերհուշի կամ «Վարպետ» տիտղոսի։

Ի դեպ, «Վարպետ» ասվածը հայ իրականության մեջ ժողովրդական սիրո և վստահության արտահայտություն է, այլ ո՛չ թե պաշտոնական կենսագրության հավելում։

Կոչումների հարուստ հավաքածուի սույն «սեփականատիրոջը» «Վարպետ»-ով պատվելը համարժեք է բարոյական կաշառքի։

Ինչու՞։

Որովհետև նրան մեծարում են ոչ թե ստեղծածի, այլ այն պատճառով, որ նա անսայթաք սպասարկում է օրվա քանդարար իշխանության մեռելածին թեզերը։

Հռետորական հարց, որը չի ակնկալում պատասխան՝ եթե Հակոբ Մովսեսը, դիցուք, Նիցշե է թարգմանել (որի հայերեն տեքստը, ի դեպ, այդպես էլ չկարողացա հաղթահարել՝ թվում էր՝ չինարեն եմ կարդում, նախընտրեցի ռուսալեզու տարբերակը) կամ այլ բանաստեղծների ու փիլիսոփաների, արդյոք դա նրան իրավունք տալի՞ս է ուրանալու ՀԱԵ-ի դերը կամ սրբագրելու պատմությունը։

Իհարկե՝ ո՛չ։

Մինչդեռ «թարգմանչի» պաշտպանները վաճառքի են հանել հենց այդ պահը, ուրվագծելով «ինտելեկտուալ» մի կուռքի, որին պետք է գնահատել ու հարցականի տակ չդնել նրա ասածները։ Մոռանում են, սակայն, որ իրենց կուռքը կավե ոտքերով է։ Այն է՝ տիտղոսներից կառուցված դեկորացիաների հետևում թաքնված միջակություն է։

Նարեկացին, Թումանյանը կամ Չարենցը չունեին անցյալում թողած նախարարական աթոռներ կամ պաշտոնական տիտղոսներ, բայց նրանց Բնագիրը դարեր է կերտում։

Ցանկացած կոչում պատասխանատվություն է, և ոչ թե ամենաթողության ուղեգիր։

Երբ մտավորականն իր ողջ վաստակը՝ անկախ արժեքից, առավել ևս «Վարպետի» համբավը, դնում է օրվա մահաբեր իշխանության սպասարկման զոհասեղանին, նա ոչ թե բարձրացնում է իրեն, այլ փոշիացնում է սեփական հետագիծը։

Տասնյակ գրքերն ու անցած դարում մնացած նախարարական աթոռն ի զորու չեն արդարացնելու, թեկուզ և մեկ տող դավաճանությունը ազգային արմատների հանդեպ։

Անդրադատնանք Արծվիկ Մինասյանի հարցին տրված պատասխանին։

«Ես էն կարծիքին եմ, որ պետությունը նույնպես եկեղեցի է։

Եթե Դուք տեղյակ եք «պետություն» բառի ծագմանը, որտեղից է գալիս էդ բառը, մի քմծիծաղեք՝ վստահ եմ, որ Դուք չգիտեք։

Եթե Դուք պետություն բառի ծագումն իմանայիք, ապա կհասկանայիք, որ դրանից սակրալ նվիրական՝ ազգ, ժողովուրդ, լեզու, ինքնություն ձևավորող բան գոյություն չունի։

Պետությունը հրեշտակների 9 խմբերի 5-րդ խումբն է։

Այսինքն, ժողովուրդը, եթե պետություն չի կառուցում, նշանակում է՝ ինքը պատմության մեջ հոգևոր որևէ առաքելություն չի իրականացնում, ինչքան էլ իր մշակույթով հպարտանա, պարծենա, երբեմն նաև գլուխ գովի»։

Նախ քննարկենք «Պետությունը նույնպես եկեղեցի է» միտքը։

Սկզբից ևեթ արձանագրենք՝ սա ոչ թե անհաջող ձևակերպում է, այլ մտավոր ու աստվածաբանական դիվերսիա։

Որքան էլ հնչում է որպես փիլիսոփայական ընդհանրացում, իրականում ծառայում է շատ պարզ ու վտանգավոր նպատակի՝ արդարացնել Եկեղեցու դեմ իրականացվող այլանդակ հարձակումը և վարկաբեկված քաղաքական իշխանությանը վերագրել «սրբազան» անձեռնմխելիություն։

Պետությունը և Եկեղեցին տարբեր հարթություններ են։ Պետությունը ժամանակավոր է, այն զբաղվում է երկրային խնդիրներիկառավարմամբ։

Եկեղեցին հավերժական է, այն զբաղվում է հոգու փրկությամբ և ազգային ինքնության հավերժ պահպանմամբ։

Երբ մտավորականն ասում է՝ «պետությունը նույնպես եկեղեցի է», փորձում է պետական ապարատին տալ կրոնական պաշտամունքի կարգավիճակ։ Սա ուղիղ ճանապարհ է դեպի բռնապետություն, որտեղ իշխանավորի կամքը դառնում է «սուրբ գիրք», իսկ նրա սխալները քննադատելը՝ հերձվածողություն։

Այս ձևակերպմամբ Հակոբ Մովսեսը Հայ Առաքելական Եկեղեցուն փորձում է զրկել իր բացառիկությունից։ Եթե ամեն ինչ եկեղեցի է, ուրեմն ոչինչ եկեղեցի չէ։ Սա հնարավորություն է տալիս իշխանությանն ասելու. «Մենք էլ ենք եկեղեցի, հետևաբար կարող ենք թելադրել մեր կամքը Մայր Աթոռին։ Կուզենք՝ թույլ կտանք դրսում անցկացնել եպիսկոպոսաց ժողով, կուզենք՝ չէ»։

Սա ոչ թե մտավորականի խոսք է, այլ իշխանական կամայականության առջև վառած կանաչ լույս։

Հակոբ Մովսեսը, լինելով բանաստեղծ և թարգմանիչ, օգտագործում է բառի ուժը՝ իրականությունը խեղաթյուրելու համար։

Նա իշխանության քաղաքական հաշվեհարդարը Եկեղեցու հետ «թարգմանում» է որպես ինչ-որ «բարձրագույն պետական շահ»։ Դա հայտնի «30 արծաթն» է, բայց այն արտահայտված է ոչ թե դրամով, այլ իշխանամերձության հարմարավետությամբ, համապատասխան աթոռով և բարձր ամբիոններից կեղծիք հնչեցնելու արտոնությամբ։

Մտավորականը չի կարող չիմանալ, որ հայոց պատմության մեջ հենց Եկեղեցին է եղել այն «պետությունը», որը մեզ պահել է, երբ մենք չենք ունեցել թագավորություն։

Ասել, թե այսօրվա անցողիկ վարչախումբն ու պետական ապարատը «նույնպես եկեղեցի են», նշանակում է ուրանալ դարավոր ժառանգությունը հանուն օրվա քաղաքական տերերի։

Սա այն դեպքն է, երբ մտավորականը ոչ թե սխալվում է, այլ գիտակցաբար սպասարկում է սուտը։

Նրա այդ արտահայտությունը կհիշվի որպես մտավորականի կապիտուլյացիայի խորհրդանիշ, որը ոչ թե քաղաքական դիրքորոշում է, այլ հոգևոր դասալքություն։

Անդրադառնանք պատասխանի մյուս «փաստումներին» և արձանագրենք․

մտավորականը փորձում է «էզոթերիկ» և ստուգաբանական փոշու ամպերով խեղդել քաղաքական պարզ իրողությունները։

Հակոբ Մովսեսի «աստվածաբանական» զեղումները ոչ այլ ինչ են, քան մտավոր սնոբիզմ, որը ծառայեցվում է իշխանության քաղաքական շահին։

Նախ փաստեմ՝ հայերենում «պետություն» բառը ստուգաբանորեն նշանակում է «պետ ունենալու վիճակը», այն կառավարման կառուցվածք է:

Մինչդեռ «Եկեղեցին» (Ecclesia) նշանակում է «կանչվածների ժողով», «հավաքույթ»:

Դրանք նույնիսկ արմատական մակարդակով տարբեր բևեռներ են:

Ասել է՝ «Վարպետ»-ի փիլիսոփայությունը ոչ թե խորություն է, այլ խտացրած կաթով պատրաստված տերմինաբանական տոլմա, որը եփվել է գերագույն հերետիկոսի խոհանոցում։

Նաև հավելեմ՝ Դիոնիսիոս Արիոպագացու (մ․թ․1-ին դար, ըստ Գործք Առաքելոցի՝ Աթենքի Արեոպագոսի դատավոր) «Երկնային հիերարխիայում» հրեշտակների 9 դասերը բաժանվում են 3 տրիադաների՝ երրորդությունների։

«Պետությունները» (Arche - Արքայությունք կամ Պետությունք) 7-րդ դասն են (երրորդ տրիադայի առաջին աստիճանը) և ոչ թե 5-րդը՝ զորությունները, ինչպես ինքնավստահ տոնով պնդում է Նիցշեի թարգմանիչը։ Բայց սա լեզվական թակարդ է։

Ինչու՞։

Հրեշտակների «պետությունը» երկնային կարգ է, որ սպասարկում է Աստծո կամքը։

Իսկ այսօրվա աշխարհիկ պետությունն ընդամենը քաղաքական կառույց է։

Ներկայիս՝ 14 միլիոնանոց պարգևավճար խժռող de jure-ին իր խմբիշխանությամբ հանդերձ, որպես «հրեշտակների 7-րդ դաս» ներկայացնելն առնվազն աբսուրդ է և հաստատ՝ ոչ պատվաբեր։

Նիցշե թարգմանողը ստուգաբանական «խաղիկներով» փորձում է «սրբացնել» դավաճան մի համակարգ, որն այսօր զբաղված է հայ տեսակի հիմքերը քանդելով։

Սա նաև փորձ է լռեցնելու քննադատությունը. եթե պետությունը «հրեշտակային» է, ուրեմն սրբապղծություն է նրա դեմ ըմբոստանալը։

Թեզը, թե «պետությունը հրեշտակների 5-րդ խումբն է»՝ իրականում՝ 7-րդը աբսուրդ է այն իրականության մեջ, որտեղ այդ «պետությունը»՝ տվյալ պահի իշխանությունը, հրաժարվում է իր հոգևոր և պատմական հիմքերից։

Ինչպե՞ս կարող է «հրեշտակային» կոչվել մի համակարգ, որը պայքարում է Քրիստոսի խաչի և դարավոր սրբությունների դեմ։

Որը ծպտուն չի հանում, երբ Ալիևի հետճաշյա սեղանին որպես աղանդեր մատուցված Արցախում քանդվում-պղծվում են են մեր եկեղեցիները, սրբավայրերն ու գերեզմանները։

Հակոբ Մովսեսը զուր է ճգնում հրեշտակի թևեր հագցնել վարչապետի պաշտոնում հայտնվածի թիկունքին, որը տվյալ պահին զբաղված է հայ ինքնության «Բնագիրը» ջնջելով։

Նսեմացնելով իրական եկեղեցին նա փորձում է 1725-ամյա հոգևոր կառույցը լուծարել օրվա քաղաքական վարչախմբի հակաեկեղեցական վայրիվերումների հորձանուտում։

«Հայաստան» խմբակցության պատգամավորին տված նրա պատասխանի ենթատեքստում թաքնված էր հետևյալ նախադասությունը.

«Պետությունն այնքան սուրբ է (սակրալ), որ դուք իրավունք չունեք քննադատելու նրա քայլերը»։

Մեկ բառով սա կոչվում է քաղաքական կրոնախևություն։

Երբ մտավորականը պետությանը վերագրում է «հրեշտակային» բնույթ, նա փաստացի արգելում է մարդկանց բողոքել անարդարությունից, քանի որ հրեշտակից չեն դժգոհում։

Սա լիբերալ-ֆաշիզմին բնորոշ մտածելակերպ է։

Միտքը, թե առանց պետության ժողովուրդը «հոգևոր որևէ առաքելություն չի իրականացնում», վիրավորանք է հայ ժողովրդի վերջին 600 տարվա պատմությանը։

Այսինքն՝ Նարեկացին, Շնորհալին, Կոմիտասը կամ մեր միջնադարյան ճարտարապետները հոգևոր առաքելություն չե՞ն իրականացրել, քանի որ պետություն չեն ունեցել։

Այսինքն՝ Եկեղեցին, որը պետության բացակայության պայմաններում դարեր շարունակ պահել է այդ նույն «Բնագիրը», ոչինչ չի՞ արել։

Սա պատմական աճպարարություն է՝ օրվա իշխանությանը ներկայացնել որպես մեր գոյության միակ և բացարձակ իմաստ, իսկ Եկեղեցուն՝ որպես «խանգարող» հանգամանք։

Շատ տգեղ ու մեծամիտ էր «Վստահ եմ, որ Դուք չգիտեք» արտահայտությունը, որն ի ցույց էր դնում տվյալ մտավորականի ինքնահավան սնանկությունը։

Երբ սպառվում է բովանդակային ասելիքը, դիմացինին տգիտության մեջ մեղադրելը թույլի վերջին ապաստանն է դառնում։

Հակոբ Մովսեսը եկեղեցական տերմինաբանությամբ փորձում է սպանել ՀԱԵ-ն։ Սա մտավորական մազոխիզմի ամենաողբերգական տեսակն է, երբ սեփական թյուր գիտելիքը դառնում է դահիճ՝ ջարդելու այն ազգային ողնաշարը, որին հենված է նաև ինքը։

Բարձրագույն Ճշմարտությունը, սակայն, դաժանորեն արդար է և ունի ցորենը որոմից զտելու իր անխափան մեխանիզմը, որը կանգ չի առնում որևէ կոչման կամ պաշտոնի առաջ։

ՈՒ երբ գա ժամանակը, վերին Արդարությունը չի հիշելու անցյալի նախարարական աթոռները, թարգմանած գրքերի քանակը։

Հիշեցնելու է ստուգաբանական այն աճպարարությունները, որոնցով այսօր փորձ է արվում քողարկել հոգևոր դասալքությունը։

Մտավորական հորջորջվածի համար չկա ավելի խոր անկում, քան սեփական վաստակը սպասարկման գործիք ծառայեցնելը՝ ընդդեմ այն հիմքերի, որոնց շնորհիվ ինքը գոյություն ունի։

Կարելի է թարգմանել հազարավոր հատորներ, բայց այդպես էլ չհասկանալ սեփական ինքնության միակ ու անկրկնելի Բնագիրը։

Իսկ այդ Բնագիրը սրբագրման ենթակա չէ, ո՛չ վարձու գրչի, ո՛չ էլ օրվա քաղաքական վարչախմբի կողմից։

Հակոբ Մովսեսը կարող է պետությունը հռչակել «եկեղեցի», բայց իրական Եկեղեցին կառուցված է ոչ թե քաղաքական կոնյունկտուրայի, այլ հավերժական Ճշմարտության վրա։

Ժայռը չի վախենում փոշուց, որքան էլ այն խեղդող լինի և որքան էլ «վարպետորեն» բարձրացվի։

Ժայռը պարզապես կա։

Իսկ ներկայիս փոշին ընդամենը քամու ժամանակավոր բացակայության հետևանք է մեր պատմության մի ակնթարթի մեջ։

Տիտղոսները գալիս ու գնում են, բայց մարդու «Գոյության Գրքում» մնում է միայն այն միտքը, որն ի զորու է եղել չուրանալ Ճշմարտությունը՝ անգամ ամենադաժան պահերին։

Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ

Հեղինակի նյութեր

• Ժայռին քար նետողները միշտ էլ կործանվել են իրենց իսկ նետած քարի բեկորներից
• ՈՒթամյա քաղաքական փոշին ընդդեմ 1725-ամյա Բնագրի
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 8
• «Հավես» գաղթի սյուրռեալիզմը
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 7
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 6
• Քաղաքական «կույր աղիքների» թշվառության 50 «երանգները»
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 5
• Երկիր, որտեղ աբսուրդը այլևս գրական ժանր չէ, այլ պետական կառավարման մոդել
• «Շոկ-շոու՞», թե՞ վարչախմբի հոգեհանգստի ռեքվիեմ
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 4
• «Թմրանյութ», որ կսինթեզի հիասթափված և անտարբեր հասարակություն
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 3
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը. 2
• «Պոլիշինելի գաղտնիքի» հակառակ կողմը
• Մարդուկ-ջարդուկը
• Գավառական վոդևիլ՝ հանդիսության ֆեյք ռեժիսորով
• «Այս, համենայն դեպս, Աստծո արարածը, որը մարդ լինելու հնարավորությունը վաղուց մսխել է, սատկելու է»
• Գոմի կորնթացի Նապոլեոնը
• «Հյուսիսից եկած մրրիկից հետո, անոր ոտները, ձեռները ջարդ ու բուրդ կ’ըլլան»

Մեկնաբանություններ