Անկախության հռչակագիրը պետության ծննդյան վկայականն է, ոչ թե ժամանակավրեպ թուղթ
03.11.2026 | 11:03
Ըստ Նիկոլ Փաշինյանի՝ ԱՄՆ Անկախության հռչակագիրը հակապետական է, և այն, ըստ էության, ԱՄՆ-ի «չլինելու» մասին է։ Իսկ տիկին Սրբուհի Գալյանը, կարծում եմ, կհամաձայնի, որ ԱՄՆ-ի Անկախության հռչակագիրը ժամանակավրեպ մի բան է, ու թե ինչո՞ւ են այդքան փառաբանում իրենց հռչակագիրը՝ անհասկանալի է․․․
«․․․Այսպիսին է եղել այս գաղութների երկարատև տառապանքը, և այսպիսին է այժմ այն անհրաժեշտությունը, որը ստիպում է նրանց փոխել իրենց նախկին կառավարման համակարգերը։ Մեծ Բրիտանիայի ներկայիս թագավորի պատմությունը կրկնվող վնասների և բռնությունների պատմություն է, որոնց ուղղակի նպատակն է այս նահանգների վրա բացարձակ բռնապետություն հաստատելը»։
«…Such has been the patient sufferance of these Colonies; and such is now the necessity which constrains them to alter their former Systems of Government. The history of the present King of Great Britain is a history of repeated injuries and usurpations, all having in direct object the establishment of an absolute Tyranny over these States...»
Իսկ իրականում․ «Անկախության հռչակագիրը ո՛չ այնքան իրավական, որքան պատմա-քաղաքական փաստաթուղթ է, որն իր մեջ հավաքականորեն խտացնում է պետության ծննդի, ինքնության ու առաքելության տարրերը։ Եվ անկախ այն հանգամանքից, թե այն իրավական իմաստով որքանով է արտահայտում օրվա քաղաքական և իրավական իրողությունները, այն անձեռնմխելի փաստաթուղթ է՝ ինչպես սահմանադրականության հիմքերը, և այն նույնքան պաշտպանության տակ պետք է գտնվի, որքան Սահմանադրության ցանկացած հոդված։ Ապստամբությունը Անկախության հռչակագրի դեմ հարված է սահմանադրականության հիմքերին, հետևաբար՝ սահմանադրական կարգի տապալման տարրեր է պարունակում»։
Պետության գործող իրավական համակարգը՝ Սահմանադրությունը, իր նախաբանում ուղղակի հղում է կատարում Հռչակագրին, ուստի Հռչակագրի իրավաքաղաքական նշանակության ժխտումը կամ դրա դրույթների դեֆորմացիան հարված է պետության իրավական սուվերենությանը։
Որքան էլ արտաքին ճնշումը մեծ լինի, որքան էլ թշնամին շատ հարկադրի, անկարելի է թույլ տալ սահմանադրական կարգի տապալում։
Ուզեք թե չուզեք՝ արտաքին ճնշմամբ Սահմանադրության փոփոխությունը առաջացնում է լեգիտիմության խորը ներքին ճգնաժամ (legitimacy deficit)։ Հասարակությունը ցանկացած նման փոփոխություն ընկալելու է որպես արտաքին թելադրանքի հետևանք, ինչը քայքայում է ներքին հանրային համաձայնությունը և թուլացնում ինստիտուցիոնալ դիմադրողականությունը (institutional resilience)։
ԱՄՆ հիմնադիր հայրերը փառաբանում և անձեռնմխելի են պահում ԱՄՆ Անկախության հռչակագիրը հենց այն պատճառով, որ հասկանում են՝ դրանով է սկսվում պետության իրավական գոյությունը։ Դրա կասկածի տակ դնելը կնշանակեր կասկածի տակ դնել հենց պետության լեգիտիմությունը։
Ելնելով վերոգրյալից՝ եթե անգամ նախագիծը կազմված լինի «ոսկե տառերով», այն որևէ բովանդակային քննարկման ենթակա չի՛ կարող լինել առանց Անկախության հռչակագրի նկատմամբ պատշաճ հարգանքի և անձեռնմխելիության՝ որպես սահմանադրականության հիմք։
Արա ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
