Ո՞վ է իրականում կառավարում աշխարհում ընթացող գործընթացները

ԿՈԲ (КОБ- «Концепция общественной безопасности»)․ կառավարման մասին դասախոսություններ

Մաս 1

Կոնստանտին Պետրովի ԿՈԲ-ին նվիրված դասախոսությունների շարքը սկսվում է ոչ թե առանձին պետություններից, կառավարություններից կամ քաղաքական գործիչներից, այլ շատ ավելի լայն հարցից՝

ի՞նչ է կատարվում մարդկության հետ որպես ամբողջական համակարգի։

Պետրովն առաջարկում է ժամանակակից աշխարհին նայել կառավարման տեսանկյունից։

Մարդկության պատմության ընթացքում առանձին ժողովուրդներն ու պետությունները երկար ժամանակ կարող էին գոյություն ունենալ համեմատաբար ինքնուրույն։

Բայց տեխնոլոգիաների, տրանսպորտի, կապի, արդյունաբերության, առևտրի և ֆինանսական հարաբերությունների զարգացումը աստիճանաբար փոխեց այդ վիճակը։

Տարբեր երկրներում տեղի ունեցող գործընթացները սկսեցին ավելի ու ավելի կախված լինել միմյանցից։

Մի երկրում արտադրվող ապրանքի հումքը կարող է ստացվել երկրորդից, մշակվել երրորդում, ֆինանսավորվել չորրորդ երկրի կապիտալով և վաճառվել տասնյակ այլ պետություններում։

Այս գործընթացը Պետրովը դիտարկում է գլոբալացման շրջանակում։

Բայց այստեղ նա առաջարկում է կատարել սկզբունքային տարբերակում։

Գլոբալացումը և գլոբալացման կառավարումը նույն բանը չեն։

Գլոբալացումը մարդկության արտադրողական ուժերի, տնտեսությունների, տեղեկատվական և այլ կապերի աստիճանական միավորման գործընթաց է։

Սակայն եթե ձևավորվում է միասնական փոխկապակցված համակարգ, անխուսափելիորեն առաջանում է մեկ այլ հարց.

ինչպե՞ս է կառավարվում այդ համակարգը։

Եվ հենց այստեղից է սկսվում ԿՈԲ-ի հիմնական տրամաբանություններից մեկը։

Գլոբալացումը որպես արտադրողական ուժերի կենտրոնացում

Պետրովը գլոբալացման հիմքում տեսնում է հասարակության արտադրողական ուժերի աստիճանական կենտրոնացումը։

Պատկերացնենք շատ պարզ օրինակ։

Ժամանակին գյուղը կարող էր ինքնուրույն արտադրել իր սննդի զգալի մասը։

Հետագայում արտադրությունը կենտրոնացավ քաղաքներում և գործարաններում։

Այնուհետև ազգային տնտեսությունները սկսեցին կախված լինել միջազգային շուկաներից։

Իսկ այսօր բազմաթիվ արտադրական շղթաներ արդեն ընդգրկում են ամբողջ աշխարհը։

Նույն գործընթացը տեղի է ունենում ֆինանսների, էներգետիկայի, տեղեկատվության և տեխնոլոգիաների ոլորտներում։

Այսինքն՝ մարդկությունն աստիճանաբար ձևավորում է մեկ ընդհանուր արտադրական և տեղեկատվական համակարգ։

Սակայն որքան ավելի միասնական է դառնում համակարգը, այնքան ավելի կարևոր է դառնում դրա կառավարումը։

Իսկ ի՞նչ է կառավարումը

Եթե որևէ համակարգ ունի նպատակ, ապա անհրաժեշտ է ապահովել, որ այն շարժվի այդ նպատակին համապատասխան ուղղությամբ։

Այդ գործընթացն էլ կառավարումն է։

Կառավարման համար անհրաժեշտ է առնվազն՝

հասկանալ համակարգի վիճակը,

ստանալ տեղեկատվություն դրա մասին,

որոշել նպատակները,

ընտրել դրանց հասնելու ճանապարհները,

ազդել համակարգի վրա

և վերահսկել արդյունքը։

Այս տրամաբանությունը գործում է ցանկացած մակարդակում։

Կարելի է կառավարել մեքենա։

Կարելի է կառավարել ձեռնարկություն։

Կարելի է կառավարել պետություն։

Հետևաբար հնարավոր է հարցադրել նաև ավելի մեծ մասշտաբով.

կարո՞ղ են կառավարման գործընթացներ գոյություն ունենալ ամբողջ մարդկության մակարդակով։

Պետրովի հետագա ամբողջ դասընթացը մեծ մասամբ կառուցվում է հենց այս հարցի շուրջ։

Ռեսուրսների խնդիրը

Գլոբալացման հետ Պետրովը կապում է ևս մի քանի գործընթաց՝ բնական և էներգետիկ ռեսուրսների սահմանափակություն, ժողովրդագրական փոփոխություններ և բնապահպանական խնդիրներ։

Եթե տարբեր երկրներ գոյություն ունեն մեկ ընդհանուր մոլորակի սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում, ապա ռեսուրսների օգտագործումը նույնպես դառնում է կառավարման խնդիր։

Ո՞վ է օգտագործում ռեսուրսները։

Ի՞նչ ծավալով։

Ինչի՞ համար։

Ինչպե՞ս են դրանք բաշխվում։

Եվ ո՞վ է որոշում այդ բաշխման սկզբունքները։

Այս հարցերն արդեն դուրս են գալիս մեկ պետության սահմաններից։

Գլխավոր հարցը

Այստեղ Պետրովը մեզ բերում է առաջին կարևոր մտքին։

Եթե մարդկությունն աստիճանաբար վերածվում է փոխկապակցված տնտեսական, տեղեկատվական և արտադրական համակարգի, ապա միայն ազգային կառավարությունների գործունեությանը հետևելով՝ հնարավոր չէ ամբողջությամբ հասկանալ տեղի ունեցող գործընթացները։

Պետք է նայել ավելի լայն։

Պետք է ուսումնասիրել ոչ միայն՝

«ո՞վ է նախագահը»,

«ո՞վ է վարչապետը»,

«ո՞ր կուսակցությունն է իշխանության»,

այլ նաև՝

ո՞վ է ձևավորում այն պայմանները, որոնց ներսում այդ իշխանություններն ընդունում են իրենց որոշումները։

Ո՞վ է վերահսկում կամ ազդում տեղեկատվական հոսքերի վրա։

Ինչպե՞ս են ձևավորվում տնտեսական կանոնները։

Ինչպե՞ս են ձևավորվում հասարակությունների նպատակներն ու պատկերացումները։

Եվ վերջապես՝

ո՞վ է տիրապետում այն գիտելիքին, որի միջոցով հնարավոր է կառավարել այդ գործընթացները։

Այստեղից էլ սկսվում է ԿՈԲ-ի ուսումնասիրությունը։

Ոչ միայն՝ ով է կառավարում, այլ առաջին հերթին՝

ինչպե՞ս է իրականացվում կառավարումը։

Որովհետև առանց «ինչպե՞ս»-ը հասկանալու՝ շատ դժվար է պատասխանել «ո՞վ»-ին։

Շարունակելի

Սերգեյ Ղարագյոզյան

Մեկնաբանություններ