ՈՒրիշի իլյուզիաները քանդելը ոչ միայն հիմար, այլև բացարձակապես անիմաստ գործ է

Երևանյան տաքսին պարզապես փոխադրամիջոց չէ։ Դա ներքին այրման շարժիչով, իսկ մեր դեպքում՝ մեծ տարողությամբ մարտկոցով բանավեճի ակումբ է, որտեղ մոդերատորի դերը բացարձակապես պատկանում է ղեկին նստած մարդուն։

Մենք նստեցինք հետևի նստատեղին՝ ես և մորաքրոջս տղան։ Մենք անձայն սահում էինք փողոցով չինական նորաոճ էլեկտրոմոբիլի սրահում, որի կենտրոնական վահանակը փայլում էր լավ հեռուստացույցի չափսի էկրանով։ Ես նայեցի պատուհանից «BYD»-ների և «Zeekr»-ների այդ լռելյայն հոսքին, որոնք ճեղքում էին երևանյան օդը, ու նկատեցի․

- Երեք տարվա ընթացքում Հայաստանում մեքենաների պարկը կտրուկ փոխվել է։ Գրեթե Եվրոպա է։

Տաքսիստը՝ երեսուն տարեկան մի երիտասարդ՝ թարմ փռված ասֆալտի գույնի մազերով, հետևի տեսադաշտի հայելու միջով նայեց ինձ։ Նրա հայացքում չկար չարություն։ Այնտեղ խորը, գրեթե աստվածաշնչյան վիշտ կար իմ տգիտության համար։

- Ի՞նչ Եվրոպա, ցավդ տանեմ,- մեղմորեն ընդհատեց նա՝ սահուն շրջանցելով փոսը, որի մեջ ազատորեն կտեղավորվեր մի փոքրիկ խանութ։- Հայաստանն այսօր մտնում է աշխարհի ամենազարգացած հինգ երկրների թվի մեջ։

Նա դա արտասանեց այնպիսի բնական նրբագեղությամբ, ասես Համաշխարհային բանկի զեկույցն էր կարդում։ Առանց կասկածի նշույլի։ Առանց ավելորդ պաթոսի։ Պարզապես որպես փաստ․ երկինքը կապույտ է, Արարատը՝ բարձր, Հայաստանը՝ առաջին հնգյակում։ Անմիջապես Շվեյցարիայից հետո, բայց, հնարավոր է, մի փոքր առաջ Սինգապուրից։ Իսկ այն, որ մենք նստած ենք ակնհայտ չինական էլեկտրոնային գաջեթի մեջ, միայն հաստատում էր նրա տիեզերական ճշմարտացիությունը։

Մենք եղբորս հետ նայեցինք իրար։ Եղբայրս մտավորականի պես ծիծաղը պահեց ու ձևացրեց, թե ուսումնասիրում է սենսորային էկրանի հիերոգլիֆները։ Իսկ ե՛ս, խեղճս, իմ կյանքում հասցրել էի պտտվել գրեթե ամբողջ Արևմտյան Եվրոպայով։ Տեսել էի Վիեննայի խնամված փողոցները, գերմանական՝ ծայրահեղության հասնող կարգապահությունը, շվեյցարական բանկերն ու Ամստերդամի ջրանցքները։ Ես գիտեի, թե ինչ տեսք ունեն զարգացած երկրները։

Մեր վարորդը, դատելով ամեն ինչից, Վրաստանի սահմանից այն կողմ երբեք չէր եղել։ Եվ ինչի՞ համար։ Եթե համաշխարհային քաղաքակրթության և բարձր տեխնոլոգիաների ողջ գագաթնակետն արդեն կենտրոնացել է հենց իր դիմապակու տակ գտնվող պլանշետում, Թբիլիսի գնալն արդեն անիմաստ հետընթաց է թվում։

Ես ներքուստ արդեն անսխալ զգում էի, թե ընտրություններին որ կուսակցության օգտին է քվեարկել նման կերպարը, և չսխալվեցի։ Բայց ձեռք բերվածով նա չկանգնեց։ Աշխարհատնտեսագիտությունից մեր ղեկավարը սահուն անցավ ներքին քաղաքականությանը՝ արևելյան փիլիսոփայության և խորը արհամարհանքի թեթև երանգով․

- Նախկին իշխանությունները, ինքդ էլ գիտես, թալանչի էին,- հառաչեց նա՝ մի վայրկյան կտրվելով ճանապարհից։- Իսկ սրանք․․․ Սրանք էլ, ճիշտն ասած, ավելի լավը չեն։ Դե լավ, թող մնան սրանք։ Լավ է՝ գոնե սրանք են։

Սրա մեջ ժողովրդական իմաստնության բարձրագույն դրսևորումն էր․ իշխանությունը չարիք է, անխուսափելի՝ ինչպես անձրևոտ նոյեմբերը, բայց այսօրվա չարիքը գոնե ծանոթ է և կտրուկ ալերգիկ ռեակցիաներ չի առաջացնում։

Ես սարսափելի ուզում էր առարկել։ Բերել ՀՆԱ-ի վիճակագրությունը, վիճել քաղաքագիտությունից, հիշեցնել, ի վերջո, տեղի կոյուղու վիճակը։ Բայց ես նայեցի նրա հպարտ պրոֆիլին, այն սիրուն, որով նա պտտում էր այդ ֆուտուրիստական ղեկը, ու հասկացա․ տրամաբանությունն այստեղ անօգնական է։ Տրամաբանությունն ընդհանրապես բավականին աղքատիկ գործիք է, երբ խոսքը ազգային հպարտության և իշխանության հանդեպ վերաբերմունքի մասին է։

- Հա,- դադարից հետո ասացի ես՝ զգուշորեն ընտրելով բառերը։- Նկատելի է։

- Բա ես ինչ եմ ասում։- ուրախացավ տաքսիստը և անձայն ավելացրեց արագությունը՝ սեղմելով էլեկտրական տոկի ոտնակը։- Շուտով Ճապոնիային էլ ենք անցնելու։ Կարևորը՝ ռոզետկեքը ամեն տեղ դնեն։

Մենք գնում էինք առաջ։ Էլեկտրոմոբիլը մեղմորեն շշնջում էր անվադողերով։ Եղբայրս ժպտում էր պատուհանից։ Տաքսիստը նստած էր կայսեր կեցվածքով, որը ղեկավարում է մոլորակի լավագույն պետությունը՝ չափավոր վատ կառավարությունով։ Իսկ ես մտածում էի այն մասին, որ ուրիշի իլյուզիաները քանդելը ոչ միայն հիմար, այլև բացարձակապես անիմաստ գործ է։ Ի վերջո, եթե դու անկեղծորեն հավատում ես, որ ապրում ես աշխարհի լավագույն հինգ երկրներից մեկում, ուրեմն դու հենց այդտեղ էլ ապրում ես։ Եվ ոչ մի Օսլո կամ Կոպենհագեն քեզ դրա համար պետք չէ։

Էմին Մարտունի

Մեկնաբանություններ