Զարգացումների սցենարներ Թուրքիայում

Վերջին օրերի թիվ մեկ թեման Թուրքիայում անսպասելի բռնկած հուզումներն են: Թուրքիան մեր հարևանն է, որտեղ ընթացող իրադարձություններն ուղղակիորեն կապված են մեր տնտեսական, արտաքին անվտանգության խնդիրների հետ: Թուրքիան նաև առանցքային պետություն է տարածաշրջանում` իր հավակնոտ դերով: Բնականաբար, Թուրքիայում տիրող իրավիճակով կարող են պայմանավորված լինել նաև ադրբեջանական զարգացումները, մանավանդ որ առաջիկայում այստեղ սպասվում են նախագահական ընտրություններ:
Թուրքագետ ՎԱԶԳԵՆ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ մեզ հետ զրույցում նշում է, որ համաժողովրդական ընդվզումները հարևան երկրի կառավարության դեմ հետևանք են Էրդողանի վերջին մի քանի տարվա քաղաքականության: «Էրդողանը փորձեց իսլամական երկրների համար դառնալ, այսպես ասած, դեմոկրատ իսլամական կառավարության խորհրդանիշ: Այդ ուղղությամբ բավականին մեծ քարոզչություն կատարեցին: Բայց երբ երկրում տեղի ունեցավ այդ ընդվզումը (որն ընդամենը էկոլոգիական էր, և մարդիկ ցանկանում էին այգին պահպանել որպես այգի, ոչ թե այն դարձնել առևտրի կենտրոն), պարզ դարձավ, որ Թուրքիայի ներսի քաղաքական իրավիճակը բավականին անկայուն է: Սա այն խնդիրը չէ, որ կարող էր մեկ-երկու օրվա ընթացքում առաջանալ, կամ ինչ-որ ուժեր հետևում կային: Անշուշտ, կլինեն ուժեր, որ կկարողանան օգտագործել ստեղծված իրավիճակը, բայց հուզումները Թուրքիայում ավելի շուտ ինքնաբուխ էին: Եվ Էրդողանի կառավարության բուռն հակազդեցությունը ցույց տվեց, որ նրանք իրավիճակին չեն տիրապետում»,- ասում է թուրքագետը:
Մեկնաբանելով Թուրքիայում իրադարձությունները` Վազգեն Պետրոսյանը նշում է հնարավոր զարգացման մի քանի սցենար: Առաջինը` «Ալ Քաիդայի» ուժերը հնարավոր է իրավիճակն օգտագործեն և սկսեն Թուրքիայի մեջ աշխատել: «Ալ Քաիդան» իր բնույթով անկայուն տեղ է փնտրում, որպեսզի իր որջը տեղավորի: Եվ սա շատ լավ առիթ է «Ալ Քաիդայի» համար, որպեսզի իրենց ուժերն այստեղ տեղակայեն: Հյուսիսային Պակիստանում կամ Աֆղանստանում զրկվելով ազդեցության ոլորտներից` ակտիվորեն կսկսեն գործել Հյուսիսային Սիրիայի, Հարավային Թուրքիայի, Հյուսիսային Իրաքի հատվածներում և ավելի անկայունացնել իրավիճակը:
Երկրորդ զարգացումը, որ հնարավոր է, ԱՄՆ-ի ճնշման տակ Թուրքիայի կառավարությունը կգնա զիջումների ցուցարարների նկատմամբ, որպեսզի ԱՄՆ-ի դիրքերը չթուլանան: Եգիպտոսը, Հորդանանը ԱՄՆ-ի հիմնական գործընկերներն էին Միջին Արևելքում: Արաբական գարնան պատճառով Միացյալ Նահանգները կորցրեց իր շատ գործընկերների, ուստի Թուրքիայի կորուստը շատ մեծ հարված կլինի ԱՄՆ-ի և Իսրայելի համար: Նման իրավիճակը, բնականաբար, ԱՄՆ-ի շահերից չի բխում, այդ իսկ պատճառով ճնշում կբանեցնեն Էրդողանի կառավարության վրա, որ վերջինս զիջումների գնա: «Բայց դա չի նշանակում, որ բողոքի ալիքը մարելու է Թուրքիայում, գուցե ժամանակավորապես խաղաղվի, սակայն ցանկացած այլ միջադեպի դեպքում հասարակությունը բուռն հակազդեցություն է ցուցաբերելու, որպեսզի իշխանությունը նահանջի: Արդյունքում ունենալու ենք անկայուն Թուրքիա»,- ասում է թուրքագետը:
Երրորդ զարգացումը. որոշ պետություններ, այդ թվում` Իրանը, որ լուրջ մրցակցության մեջ են Թուրքիայի հետ իսլամական աշխարհում, կօգտագործեն լարված իրավիճակը և որոշակի միջամտություն կկատարեն` ավելի հզորացնելով իսլամական որոշ կազմակերպություններ («Հըզբոլլահ» և այլն):
Չորրորդ զարգացումը կապված է քրդերի հետ: Քրդերը, օգտվելով անկայուն իրավիճակից, գուցե իրենց ինքնավարությունը հռչակեն: Ի վերջո, Հյուսիսային Իրաքում կա ինքնավար Քրդստան, Հյուսիսային Սիրիայում կա ոչ պաշտոնական, բայց դեֆակտո գոյություն ունեցող փոքրիկ կառավարություն: Այս բոլորը կարող են միանալ Թուրքիայի հարավում գոյություն ունեցող 14 միլիոնի հասնող քրդական զանգվածին և իրենց համար ստեղծել ինքնավար պետություն:
Ըստ Պետրոսյանի, քանի որ Հայաստանը և Թուրքիան հարաբերություններ գրեթե չունեն, այս ամենի ազդեցությունը մեզ վրա շատ մեծ չի լինի: Միակ շոշափելի ազդեցությունը գուցե առևտրային ոլորտին առնչվի: Բայց մեր հիմնական առևտրական կողմնորոշումն այսօր դեպի Չինաստան է: ՈՒստի այս առումով լուրջ խնդիրներ չեն առաջանա:

Լիլիթ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Հեղինակի նյութեր

• «451° ըստ Ֆարենհայթի»
• ՈՒրիշ տեղ չկա՞ր
• «24 ժամ ե­ղել ենք տար­բեր զեն­քե­րի հրե­տա­կոծ­ման տակ»
• «Ադր­բե­ջա­նը, Թուր­քիան ու ֆոս­ֆո­րա­յին զենքն Ադր­բե­ջա­նին մա­տա­կա­րա­րող­նե­րը պետք է պա­տաս­խան տան դա­տա­րա­նի ա­ռաջ»
• «Մեր բո­լո­րի ճա­կա­տա­գի­րը սահ­մա­նին կանգ­նած հայ զին­վո­րա­կա­նի ձեռ­քում է»
• Կա­րե­նին անհ­նար էր չհար­գել, նույ­նիսկ հա­կա­ռա­կորդ­նե­րը նրան ըն­դու­նում էին որ­պես լե­գենդ, որ­պես ժայռ, որ­պես հե­ղի­նա­կու­թ­յուն
• Եկե­ղե­ցին գո­յութ­յուն ու­նի 2000 տա­րի և գո­նե ա­ռա­ջի­կա 2000 տար­վա հա­մար պետք է ա­պա­հո­վի ե­կող սե­րունդ­նե­րի հոգևոր կա­րիք­նե­րը
• «Լճա­շեն­ցի­նե­րի միա­վոր­ման» դռ­նե­րը բաց են բո­լոր լճա­շեն­ցի­նե­րի առջև
• «Ար­տա­կարգ դրու­թ­յու­նը կանց­նի, բայց բո­լոր ծնող­նե­րի, ա­շա­կերտ­նե­րի, ու­սու­ցիչ­նե­րի հա­մար կմ­նա մի շատ լավ նո­րա­մու­ծու­թ­յուն՝ հե­ռա­վար ու­սու­ցու­մը»
• «ՌԴ-ն կա­րող է գնալ հա­րա­բե­րու­թ­յուն­նե­րի վատ­թա­րաց­ման ճա­նա­պար­հով, ե­թե Թուր­քիան շա­րու­նա­կի ազ­դե­ցու­թ­յան գո­տին ընդ­լայ­նե­լու քա­ղա­քա­կա­նու­թ­յու­նը»
• «Ռա­յա­նէյր»-ը հա­տուկ սպա­սար­կում է ի­րա­կա­նաց­նում
• Յա­կուտս­կի հայ­կա­կան կի­րակ­նօ­ր­յա դպ­րո­ցի սա­նե­րը նշե­ցին Ա­մա­նո­րը
• «Հա­յաս­տա­նը եր­գող ժայ­ռե­րի եր­կիր է, և ես ե­րա­զանք ու­նեմ նվա­գելու այդ ժայ­ռե­րի մեջ»
• Նպա­տա­կը դիր­քա­պահ զին­վո­րի անվ­տան­գու­թ­յունն է
• «Ադր­բե­ջա­նում պետք է տե­ղի ու­նե­նա հա­մա­կար­գա­յին փո­փո­խու­թ­յուն, որ­պես­զի կա­ռու­ցո­ղա­կան երկ­խո­սու­թ­յուն ակն­կա­լենք»
• Յակուտսկի հայերն ակտիվ մասնակցություն են ունենում եկեղեցական բոլոր տոներին
• Ստամբուլում հաղթանակ է տարել ընդդիմությունը. ի՞նչ կանի Էրդողանը
• Քրիստոնեական և հոգևոր գիտելիքների ճիշտ ուղղորդում դասընթացի միջոցով
• «Ինձ համար Արամ Իլյիչը սրբություն է»
• «ԱԳՆ-ն պետք է ավելի շատ կենտրոնանա հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման, քան Ցեղասպանության ճանաչման խնդրի վրա»

Մեկնաբանություններ