Գեղամա լճի հիշողությունը՝ Սևանի կապույտում

Ասում են՝ լճերը հիշողություն ունեն։

Ջուրը պահում է այն, ինչ մարդը փորձում է մոռանալ։

Մեր Սևանը ժամանակին կոչվում էր Գեղամա լիճ․

անուն, որ գալիս էր Գեղամա լեռների մեջ թաքնված ուժից։

Վաղնջական է նրա առաջացումը․

գիտնականներն ասում են, որ Սևանը ձևավորվել է մոտ

100 000 տարի առաջ, երբ հրաբխային դաշտերը փակեցին գետերի ելքերը, և լեռների միջև ծնվեց այս կապույտ մեծածովակալը։

Այդ ժամանակից ի վեր լիճը դարձել է Հայկական լեռնաշխարհի կենսական սիրտը։

Մովսես Խորենացին գրում էր․

«Գեղամա լեռը հզոր է, և նրա փեշերին լիճ կա,

որը երկնքից իր գույնը վերցրած ծով է հիշեցնում»։

Այդպես էլ Սևանը միշտ եղել է մի փոքր ծով՝ հայ մարդու երազանքների մեջ։

Երեկների մեջ կային խաղաղ ամառներ, երբ լիճը անսահմա՜ն էր՝ ածուխ կապույտ, անփորձանք, անվախ։

Եվ մարդիկ նրան նայում էին որպես ապագայի վստահության։

Քաղցրահամ ջրի այս հսկան Հայաստանին տալիս էր կյանք՝

ջրելով դաշտերը, սնուցելով մթնոլորտը,

պահելով իր անգին իշխանը։

Բայց եկան տարիներ, երբ թվաց՝ բնությունը կարելի է հեշտ փոխարինել հաշվարկներով։

1930-ականներին Սևանի մակարդակն իջեցրեցին գիտական նախագծերով, սակայն առանց սրտի հաշվարկի․

եփեց ափերը, նահանջեց ջուրը, թուլացան թաքնված թթվածինները։

Այդ կռվում լիճը տուժեց, բայց չպարտվեց։

Լիճը լսեց մարդկանց աղմուկը, բայց հիշեց նաև նրանց հավատը։

Այսօր Սևանն ունի երկու դեմք․ մի կողմում՝ ամպերի մեջ կորած հրաշք, մյուսում՝ մեր առաջ տարածված խնդրանք․

պահել նրան։

Բժշկել նրան։

Սովորել՝ ինչպես ապրել նրա հետ, ոչ թե նրա հաշվին։

Խորենացու նման հին իմաստուններն ասում էին․

«Ով ջուրը պաշտպանում է, այն պաշտպանում է մարդուն»։

Եվ Սևանը՝ Գեղամա լճի ժառանգորդը, պաշտպանում է մեզ։

Մնում է՝ մենք էլ պաշտպանենք նրան։

Գիշերային Սևանը արծաթագույն է՝ որովհետև կրում է Գեղամա լեռների հոգին։

Ասում են՝ եթե ուշ գիշերին լսես ալիքների շշուկը,

կզգաս մի հին ձայն․

նախնիների աղոթքը՝ Սևանի համար։

Եկեք շարունակենք այդ աղոթքը՝

արարքով, ոչ թե բառերով։

Մարի ԳՐԳՈՋԱՅԱՆ

Մեկնաբանություններ